Vì sao ta dễ phải lòng kẻ ái kỷ

Hầu như ai trong chúng ta, vào một thời điểm nào đó, cũng từng ngồi lặng lại để nghĩ về, hoặc cố gắng hồi phục sau một mối quan hệ tình cảm với một người ái kỷ. Dù đó chỉ là thoáng qua hay kéo dài năm tháng, rất có thể khi mổ xẻ lại chuyện đã qua, bạn sẽ tự hỏi mình đã bị cuốn vào sức hút của người ấy bằng cách nào, vì sao lại bỏ lỡ bao nhiêu dấu hiệu cảnh báo, điều gì khiến mình trở nên mong manh trước sự quyến rũ của một kẻ thao túng lạnh lùng (và thường là phản bội). Biết rằng đó cũng chính là những câu hỏi nàng Echo tội nghiệp từng tự vấn sau khi gặp chàng Narcissus trong thần thoại Hy Lạp cũng chẳng khiến ta thấy nhẹ lòng hơn bao nhiêu.

Vì sao ta lại dễ bị một người ái kỷ mê hoặc đến vậy?

Câu trả lời ngắn gọn là: Không điều gì người ái kỷ nói hay làm đúng như vẻ bề ngoài của nó, và họ cực kỳ, cực kỳ giỏi thao túng, đồng thời, ít nhất là trong giai đoạn đầu, họ vô cùng cuốn hút và hấp dẫn.

Source: Elena Sikorskaya/Shutterstock

Câu trả lời dài hơn dựa trên các nghiên cứu về cách người ái kỷ vận hành trong các mối quan hệ. Dưới đây là năm điều khoa học đã rút ra về họ. Những phát hiện này vừa mở mang, vừa cảnh tỉnh. Hãy cùng suy ngẫm:

1. Chính những đặc điểm làm nên tính ái kỷ lại tạo nên sức hút ban đầu của họ.

Đây là lúc bạn nên tự nhắc mình về bài học xưa cũ: Đừng đánh giá một cuốn sách qua bìa ngoài. Người ái kỷ toát ra sự tự tin, một kiểu tự cao được nuôi dưỡng bởi cảm giác mình xứng đáng hơn người, và họ sẽ làm mọi cách để khiến bạn say mê, để bạn trở thành người ngưỡng mộ mà họ cần. Nhà nghiên cứu Mitja Back cùng các cộng sự đã thực hiện nhiều nghiên cứu nhằm lý giải vì sao người ái kỷ lại gây ấn tượng đầu tiên mạnh mẽ đến vậy. Một trong những lý do là cách họ tự thể hiện mình. Vì luôn khao khát được khẳng định, họ đặc biệt chú trọng đến hình ảnh cá nhân, từ quần áo, đầu tóc cho đến phụ kiện. (Người ái kỷ mà tôi từng quen lái một chiếc Porsche và mặc toàn đồ đắt tiền.) Có người sinh ra đã ưa nhìn, nhưng tất cả đều chăm chút vẻ ngoài sao cho chỉn chu và cuốn hút. Cách họ xuất hiện trước người khác cũng dễ dàng thu hút ánh nhìn, có thể bằng phong thái nổi bật, giọng nói đầy uy lực, sự hài hước khiến bạn bật cười, hay những câu chuyện lôi cuốn, nụ cười dễ mến và cung cách lịch thiệp, bởi người ái kỷ cần có khán giả để tồn tại.

Và đúng như vậy, các nghiên cứu đã cho thấy điều đó. Trong một nghiên cứu với 72 sinh viên năm nhất, tất cả đều gặp nhau lần đầu và hoàn toàn xa lạ, các nhà nghiên cứu yêu cầu từng người đứng lên giới thiệu bản thân trước nhóm, sau khi họ hoàn thành một bảng đo về xu hướng ái kỷ. Sau đó, mỗi người được những người còn lại đánh giá về ngoại hình, phong cách, thái độ và mức độ được yêu thích. Mức độ được yêu thích được xác định qua câu hỏi liệu người đó có dễ mến không và người quan sát có muốn tìm hiểu thêm về họ không.

Bạn có ngạc nhiên không nếu biết rằng những người ái kỷ được xem là cuốn hút và duyên dáng nhất? Nhiều người trong chúng ta sẽ thấy lúng túng, hồi hộp khi phải giới thiệu mình trước một căn phòng đầy người xa lạ. Nhưng người ái kỷ thì không, như lời các nhà nghiên cứu mô tả, họ “táo bạo trong giao tiếp xã hội”. Một thí nghiệm thứ hai cho một nhóm khác xem lại đoạn video phần giới thiệu của nghiên cứu đầu tiên, và một lần nữa, người ái kỷ vẫn ghi điểm vượt trội về mức độ được yêu thích.

Vì thế, nếu việc từng phải lòng một người ái kỷ khiến bạn cảm thấy mình thật ngốc nghếch, hãy nhớ rằng bạn không hề đơn độc. Rất nhiều người cũng đã từng như thế.

2. Sự táo bạo và cảm giác mình “xứng đáng hơn người” khiến người ái kỷ trông đầy quyến rũ và có vẻ là một đối tượng hẹn hò lý tưởng.

Đó là điều Michael Dufner và các cộng sự phát hiện qua một loạt thí nghiệm. Họ thực sự cử những người đàn ông tham gia nghiên cứu ra đường phố của một thành phố ở Đức, với nhiệm vụ tiếp cận 25 phụ nữ hoàn toàn xa lạ, và xin số điện thoại, địa chỉ email cùng những thông tin liên lạc khác. Các trợ lý nghiên cứu theo sát những người đàn ông ấy, rồi sau đó phỏng vấn những phụ nữ được tiếp cận, hỏi xem họ có cảm thấy thoải mái khi trò chuyện không, có thiện cảm với người đàn ông ấy không, và liệu họ có bị thu hút không.

Và đúng như dự đoán, người đàn ông càng có xu hướng ái kỷ cao thì càng xin được nhiều thông tin liên lạc, và càng được phụ nữ đánh giá là hấp dẫn.

Người ái kỷ đơn giản là biết cách “ra đòn”. Tiếc thay, dù màn trình diễn ấy có vẻ như đang hướng về người đối diện, thực ra nó không hề vì họ. Tất cả chỉ để khẳng định cái tôi của chính mình. Nhưng phải mất một khoảng thời gian, người ở bên cạnh họ mới nhận ra điều đó.

3. Người ái kỷ là bậc thầy trong việc chơi trò tâm lý.

Các nghiên cứu cho thấy người ái kỷ cần các mối quan hệ, nhưng lại ưa những mối quan hệ ngắn hạn, không ràng buộc. Khi vẫn đang trong một mối quan hệ, họ đã bắt đầu dò tìm một đối tượng khác phù hợp hơn với nhu cầu của mình. Vì thế, khả năng họ phản bội người đang yêu là rất cao. Một trong những lý do khiến người ái kỷ gây tổn thương cảm xúc nặng nề cho bạn đời là những tín hiệu lẫn lộn họ phát ra: Họ muốn có một mối quan hệ, nhưng chỉ khi mọi thứ diễn ra theo điều kiện của họ.

Phong cách yêu của họ, như công trình của W. Keith Campbell và các cộng sự chỉ ra, giống như một cuộc chơi, nơi họ nắm quyền kiểm soát cả mối quan hệ lẫn người bạn đời. Họ yêu cảm giác quyền lực và ra sức bảo vệ sự tự do của mình, né tránh sự thân mật thật sự và cam kết lâu dài, nhưng lại vẫn muốn có sự chú ý của bạn, và cả sự thỏa mãn về tình dục. Ở bên họ giống như lạc vào một căn nhà gương, chỉ khác ở chỗ chiếc gương duy nhất thực sự quan trọng là chiếc gương họ đang cầm trên tay.

Ở cuối bài nghiên cứu, Campbell và các đồng nghiệp đặt ra câu hỏi: Vì sao ai đó lại hẹn hò với một người ái kỷ? Họ cũng nhận thấy rằng, với sức hút và sự lôi cuốn của người ái kỷ, cần có thời gian người ta mới nhận ra những chiêu trò của họ. Họ còn cho rằng người ái kỷ có thể nhắm đến những người có lòng tự trọng thấp, bởi thoạt nhìn, người ái kỷ quả thực là một “món hời”, và những người vốn dễ nghi ngờ chính mình.

Tiếc thay, một sự thật giản dị là: khi một người chân thành vướng vào một người chỉ đang chơi trò chơi, thì người chân thành ấy thường là người phải chịu tổn thương.

4. Ở khía cạnh kỹ thuật, người ái kỷ có thể rất giỏi chuyện chăn gối.

Công trình của James K. McNulty và Laura Widman đã đi sâu tìm hiểu cách tính ái kỷ vận hành trong lĩnh vực tình dục, bởi như họ viết: “Một đời sống tình dục chất lượng là phần không thể tách rời của một mối quan hệ tình cảm chất lượng.” Điều thú vị là trong đời sống chăn gối, người ái kỷ là một bức tranh rất pha trộn. Họ thiếu sự đồng cảm với bạn đời, trong khi nghiên cứu cho thấy sự đồng cảm chính là một phần của trải nghiệm tình dục tốt đẹp. Sự cởi mở trong giao tiếp cũng là yếu tố quan trọng, nhưng người ái kỷ, vốn quá tập trung vào bản thân, lại không mấy quan tâm đến việc trao đổi thẳng thắn. Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng người ái kỷ thường có xu hướng hung hăng trong tình dục và dễ ngoại tình, những đặc điểm không hề có lợi cho một đời sống tình dục lành mạnh.

Nhưng đây chính là nơi sức mê hoặc của người ái kỷ bộc lộ, cùng với sự rối ren cảm xúc họ có thể gieo vào cuộc đời bạn: Người ái kỷ thích tình dục, và họ đặc biệt quan tâm đến việc mình giỏi giang ra sao trong mọi chuyện. Vì thế, việc “giỏi chuyện chăn gối” có ý nghĩa rất lớn đối với họ. Trong lĩnh vực này, những nét tính cách ái kỷ được kích hoạt gồm cảm giác mình có quyền đòi hỏi, xu hướng lợi dụng người khác và sự tự tin phóng đại về kỹ năng của bản thân. Các nghiên cứu của McNulty và Widman về mức độ hài lòng trong hôn nhân đã xác nhận tất cả những điều đó, cả những điểm tiêu cực về giao tiếp và sự thân mật, lẫn những điểm tích cực liên quan đến kỹ năng tình dục.

Tuy vậy, một nghiên cứu khác của hai tác giả này cho thấy chính “ái kỷ trong tình dục”, chứ không phải ái kỷ nói chung, mới là yếu tố dự đoán hành vi ngoại tình. Ước tính có khoảng 25% đàn ông đã kết hôn và 20% phụ nữ đã kết hôn từng phản bội bạn đời, rõ ràng không phải tất cả những người ngoại tình đều là người ái kỷ. McNulty và Widman phát hiện rằng cảm giác mình có quyền trong chuyện tình dục, niềm tự hào quá mức về khả năng của bản thân và sự thiếu đồng cảm với bạn đời trong đời sống chăn gối có liên hệ mật thiết với hành vi ngoại tình.

5. Người ái kỷ không tha thứ và cũng chẳng quên.

Còn một lý do khác khiến mối quan hệ với người ái kỷ luôn chông chênh: Theo công trình của Julie Juola Exline và các cộng sự, việc giải quyết xung đột với người ái kỷ gần như là điều bất khả. Một mặt, họ hoài nghi giá trị của sự tha thứ; mặt khác, họ lại rất dễ tự ái. Khi xảy ra bất cứ va chạm nào trong mối quan hệ, họ thường ngầm làm một phép tính hơn - thiệt, và phần lớn không thấy lợi ích gì trong việc tha thứ hay quên đi. Họ rất nhanh chóng ôm giữ mối hận trong lòng.

Dẫu vậy, vẫn có một tia sáng nhỏ dành cho những ai không may vướng vào một người ái kỷ: chính thái độ ôm hận ấy, cùng những hành vi đi kèm, có thể là ánh sáng giúp bạn nhìn rõ những đốm da báo, để nhận ra bản chất thật của họ.

Tác giả: Peg Streep  

References

Back, Mitja D., Stefan C. Schmulke, and Boris Egloff, “Why are Narcissists so Charming at First Sight? Decoding the Narcissism-Popularity link of Zero Acquaintance,” Journal of Personality and Social Psychology (2010), vol.98, no. 1,, 132-145.

Dufner, Michael, John F, Rauthmann, Anna Z, Czarna, and Jaap J.A. Denissen, “Are Narcissists Sexy? Zeroing in on the Effect of Narcissism on Short-term Male Appeal,” Personality and Social Psychology Bulletin (2013), 39 (7), 870-882.

Campbell, W. Keith, Craig A. Fogler, and Eli J. Finkel. “Does Self-Love Lead to Love for Others? A Story of Narcissistic Game Playing,“ Journal of Personality and Social Psychology (2002), vol. 83, no. 2, 340-354.

McNulty, James K. and Laura Widman, “The Implications of Sexual Narcissism for Sexual and Marital Satisfaction,” Archives of Sexual Behavior (2013), vol. 42, no.6, 1021-1032

McNulty, James K. and Laura Widman, “Sexual Narcissism and Infidelity in Early Marriage,” Archives of Sexual Behavior, April, 2014.

Exline, Julie Juola, Roy F. Baumeister, Brad J. Bushman, W. Keith Campbell, and Eli J. Finkel, “Too Proud to Let Go: Narcissistic Entitlement as a Barrier to Forgiveness,” Journal of Personality and Social Psychology (2004), vol. 87, no.6, 844-912.

Nguồn: Why We Fall for Narcissists | Psychology Today

Tìm đọc sách

Khi vây quanh là những người ái kỷ - Cách nhận diện hành vi và tự bảo vệ mình trước những kẻ độc hại