Từ “Họ bị làm sao thế?” đến “Họ đã trải qua chuyện gì?”

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Chuyển từ cách nghĩ “Họ có vấn đề gì vậy?” sang “Điều gì đã xảy ra với họ?” để nuôi dưỡng sự thấu cảm và thấu hiểu.
• Hành vi khó chịu thường phản chiếu nỗi sợ, sự bất an, hoặc những tổn thương trong quá khứ.
• Khiêm nhường vẫn đi kèm ranh giới vững vàng; lòng trắc ẩn không đồng nghĩa với việc cam chịu hành vi gây hại.
• Nếu các khuôn mẫu hành vi trở nên kiểm soát hoặc không an toàn, hãy nhận diện đó là bạo hành và ưu tiên sự an toàn của bạn.

Khi ta tương tác với một người có cách hành xử cộc cằn, thờ ơ, hay luôn phủ màu tiêu cực, phản xạ tự nhiên của ta thường là hỏi: “Bạn bị làm sao thế?” Đó là phản ứng dễ hiểu, nhưng nó khép lại cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu thật sự. Nếu ta đang chủ động rèn luyện đức khiêm nhường, có lẽ ta nên đặt một câu hỏi khác, chẳng hạn: “Điều gì đã xảy ra với bạn?”

Source: Liza Summer/Pexels

Điều này không nhằm bao biện cho hành vi gây tổn hại. Trái lại, việc suy ngẫm câu hỏi ấy giúp ta nhận diện những gốc rễ có thể có của hành vi, mở lòng mình ra với sự cảm thông sâu sắc hơn và những cải thiện khả dĩ trong mối quan hệ. Nghiên cứu về khiêm nhường trí tuệ cho thấy rằng khi ta thừa nhận giới hạn trong góc nhìn của chính mình (Krumrei-Mancuso & Rouse, 2016), ta trở nên nhạy bén hơn trong việc nhận ra rằng mỗi con người đều mang theo một lịch sử vô hình của áp lực, chấn thương và những nỗi thất vọng.

Thay vì mặc định rằng hành vi của ai đó chỉ xoay quanh bạn, hãy nhớ rằng những tính cách khó chịu thường đang vật lộn với những xung đột nội tâm, như nỗi sợ, sự bất an, hay vết thương cũ chưa lành. Khi cân nhắc những thách thức của người kia, bạn sẽ thấy rõ bối cảnh mà họ đang vận hành. Điều này mở rộng góc nhìn của bạn, giúp bạn đáp lại hành vi ấy một cách hiệu quả hơn.

Nhưng thực hành khiêm nhường không có nghĩa là biến mình thành tấm thảm chùi chân! Cách tiếp cận khiêm nhường vẫn cần sự tự trọng. Bạn hoàn toàn có thể đặt ra ranh giới, đồng thời thừa nhận khả năng rằng người kia đang hành động từ nỗi đau, chứ không phải từ ác ý.

Khi khiêm nhường có thể chưa đủ

Điều quan trọng là nhận ra rằng khiêm nhường và thấu cảm không phải lúc nào cũng đủ để cứu vãn mọi mối quan hệ. Có những tương tác vẫn đều đặn rút cạn năng lượng, không đổi thay, hoặc gây quá tải cảm xúc dù bạn đã cố gắng hết sức. Hơn nữa, khiêm nhường không đòi hỏi bạn phải chịu đựng bạo hành, những khuôn mẫu hành vi nhằm kiểm soát, đe dọa, hạ nhục, hay gây tổn hại. Bạo hành có thể là cảm xúc, tâm lý, thể chất, tình dục, hoặc tài chính. Nếu một mối quan hệ liên tục khiến bạn sợ hãi, hoang mang, hay bị áp bức, thì đó không còn là “một tính cách khó chịu” mà là bạo hành.

Trong những trường hợp bạo hành, phản ứng khiêm nhường và lành mạnh là bảo vệ chính mình bằng cách nhận diện và kiên quyết đòi hỏi những điều giúp bạn cảm thấy an toàn nhất. Hãy tìm kiếm sự trợ giúp và lập kế hoạch để rời khỏi tình huống bạo hành. Bạn bè, gia đình, đồng nghiệp đáng tin cậy, các chuyên gia sức khỏe tinh thần, đường dây nóng hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình, và các trung tâm nguồn lực địa phương đều có thể đồng hành và nâng đỡ bạn.

Tóm Lại: Thói quen khiêm nhường

Hỏi “Điều gì đã xảy ra với bạn?” giúp ta tiếp cận người khác bằng nhiều lòng trắc ẩn và thấu hiểu hơn. Hỏi “Tôi cần gì để cảm thấy an toàn?” giúp ta tiếp cận chính mình bằng cùng một sự trắc ẩn ấy. 

References

Brown, B. (2018). Dare to Lead: Brave Work. Tough Conversations. Whole Hearts.Random House.

Krumrei-Mancuso, E. J., & Rouse, S. V. (2016). The development and validation of the Comprehensive Intellectual Humility Scale. Journal of Personality Assessment, 98(2), 209–221.

Tác giả: Kelly G. Manix Ph.D. 

Nguồn: From "What's Wrong With Them?" to "What Happened to Them?" Psychology today