Văn hóa "vội vã" đang đánh cắp khả năng sống trọn vẹn của chúng ta

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Chúng ta đang nhầm lẫn giữa việc "luôn tay luôn chân" với sự tiến bộ, mải mê phản ứng thật nhanh mà quên mất mình đang đi về đâu.
• Để sống tốt, ta cần những khoảng lặng để suy ngẫm, chứ không chỉ là sự hiệu quả trong việc phản hồi.
• Nếu bạn không chủ động chọn lựa ưu tiên cho đời mình, sự vội vã sẽ thay bạn làm điều đó.

Cuộc sống của chúng ta đang ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy của tốc độ. Một tin nhắn đến, ta cảm thấy thôi thúc phải trả lời ngay lập tức. Một email hiện lên, ta sẵn sàng bỏ dở việc đang làm chỉ để xác nhận nó. Ta thậm chí chẳng nhận ra người đang đối thoại với mình vẫn đang tiếp lời. Ta dán mắt vào điện thoại và quên bẵng đi việc mình định làm hay nơi mình định đến. Giống như những chú chuột trong phòng thí nghiệm mải miết nhấn vào thanh gạt, chúng ta cứ lao đi ngày càng nhanh để tìm kiếm cảm giác thỏa mãn tức thời, để rồi nhầm lẫn giữa sự bận rộn với bước tiến thực sự, nhầm lẫn giữa cái gấp gáp với điều quan trọng.

Thông báo rung lên, lịch trình kín mít, thời hạn cận kề. Ta cứ quay cuồng từ việc này sang việc khác mà không hề nhìn lại bức tranh toàn cảnh. Quá mải mê với những tiểu tiết vụn vặt, ta chẳng còn thấy được ý nghĩa lớn lao của cuộc đời mình. Chỉ cần thứ gì đó đòi hỏi sự chú ý ngay lúc này, ta mặc nhiên tin rằng nó xứng đáng được ưu tiên.

Nhưng bạn biết không, sự gấp gáp và tầm quan trọng vốn chẳng hề là một.

Cái "gấp" và Điều "quan trọng"

Những việc gấp gáp đòi hỏi chúng ta phải hành động ngay tức khắc. Những điều quan trọng lại là thứ định hình nên cách ta sống cả đời. Ngặt nỗi, những việc gấp gáp thường dễ giải quyết hơn nhiều. Chúng xuất hiện với yêu cầu rõ ràng và giới hạn thời gian cụ thể: Trả lời tin nhắn này đi, dự cuộc họp này đi, hoàn thành công việc này đi. Khi làm xong, chúng mang lại cho ta cảm giác hài lòng giả tạo rằng mình đang tiến lên.

Ngược lại, những điều thực sự quan trọng hiếm khi được định nghĩa rõ ràng như thế, và khi bắt tay vào làm, chúng chẳng mấy khi cho ta cảm giác là mình đang đạt được thành tựu ngay. Thay vào đó, chúng thường khiến ta thấy mình cần phải thay đổi hướng đi. Thậm chí, chúng có thể khiến ta thấy choáng ngợp nếu ta đang mang trong mình nỗi sợ phải thay đổi.

Dĩ nhiên, có những việc vừa gấp, vừa quan trọng. Nếu bạn không đi cấp cứu khi gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bạn sẽ phải gánh chịu hậu quả lâu dài. Việc gác lại tất cả để lo cho gia đình hay các tình huống khẩn cấp cũng là điều hoàn toàn dễ hiểu. Thế nhưng, đó chỉ là những trường hợp ngoại lệ, chứ không phải là nhịp sống bình thường mà chúng ta nên theo đuổi.

Thông thường, những quyết định về việc chăm sóc sức khỏe, vun vén các mối quan hệ hay phát triển sự nghiệp luôn diễn ra một cách chậm rãi. Chúng cần sự chiêm nghiệm thay vì những phản ứng tức thời. Những câu hỏi trong các lĩnh vực này không đòi hỏi phải có câu trả lời ngay lập tức, nhưng sớm muộn gì bạn cũng phải đối mặt với chúng, bởi chúng ảnh hưởng sâu sắc đến cách bạn sống cuộc đời mình. Việc chọn lựa dành thời gian cho điều gì, ở bên cạnh ai, hay dấn thân vào công việc nào chính là những quyết định quan trọng nhất, nhưng chúng lại chẳng bao giờ mang cái vẻ "gấp gáp" như một thông báo mới hiện lên trong hộp thư hay một lịch hẹn trên ứng dụng.

Khi chúng ta cứ mải chạy theo những tín hiệu nhất thời mà quên đi những hệ quả dài lâu, tâm trí ta sẽ dần rời xa những gì thực sự giá trị. Ta trở nên điêu luyện trong việc xử lý những chuyện vụn vặt trước mắt, trong khi lại trì hoãn hoặc quên bẵng đi những điều cốt lõi. Kết quả là, ta có thể lao đi ngày càng nhanh, nhưng thực tế lại chẳng đi đến đâu, hoặc tệ hơn là không còn biết mình đang hướng về phương trời nào.

Những "rãnh trượt" cuộc đời

Theo thời gian, những khuôn mẫu mà ta tạo ra từ thói quen "phản xạ thay vì suy ngẫm" sẽ cứng lại, tạo thành những gì tôi gọi là "rãnh trượt cuộc đời". Những rãnh này càng sâu, ta càng khó lòng bước ra khỏi chúng. Những cơ hội vốn từng rất rộng mở bỗng trở nên xa vời. Những con đường vốn từng là sự lựa chọn, nay lại khiến ta cảm thấy như đó là định mệnh không thể tránh khỏi.

Theo cách đó, văn hóa "vội vã" đã âm thầm tước đi sự tự do của chúng ta. Điều này không có nghĩa là ta không thể bước ra khỏi rãnh trượt ấy. Nó chỉ có nghĩa là chúng ta cần phải sống có chủ đích hơn và nỗ lực nhiều hơn nữa để thay đổi lộ trình mà thói quen đã vạch sẵn cho mình.

Để sống tốt, chúng ta cần nhiều hơn là việc phản hồi hiệu quả những yêu cầu từ bên ngoài. Nó đòi hỏi ta phải biết chọn lựa hành động và nuôi dưỡng những thói quen phản chiếu đúng con người mà ta muốn trở thành. Thế nhưng, sự chiêm nghiệm cần có thời gian, mà sự vội vã thì hiếm khi để lại khoảng trống nào cho nó. Vì vậy, một trong những bước đầu tiên để sống trọn vẹn là hãy học cách cho phép bản thân có thời gian để đưa ra những lựa chọn đúng đắn.

Điều này không có nghĩa là ta ngó lơ những việc gấp và quan trọng. Các thời hạn công việc vẫn rất đáng lưu tâm. Trách nhiệm vẫn cần được hoàn thành. Nhưng nếu ta coi mọi yêu cầu tức thời đều quan trọng như nhau, ta sẽ vô tình bóp nghẹt những hoạt động và những mối quan hệ vốn mang lại ý nghĩa lớn lao nhất cho cuộc sống.

Chúng ta cần tìm cách kháng lại áp lực này, tạo ra không gian để suy ngẫm ngay cả khi không có cuộc khủng hoảng nào thúc ép. Đó có thể là việc dành riêng một khoảng thời gian để "nghĩ" thay vì để "làm", là một nhịp dừng chân trước khi phản hồi một yêu cầu, hay là những khoảnh khắc rời xa thiết bị điện tử trong ngày hoặc trong tuần để kết nối lại với những giá trị khác xung quanh.

Nếu bạn đang muốn xây dựng những ranh giới lành mạnh cho bản thân, hãy thực hành việc nói "Không" một cách có chủ đích. Điều đó sẽ giúp bảo vệ thời gian dành cho người thân, cho việc nghỉ ngơi, sức khỏe hay những công việc thực sự ý nghĩa. Việc lên kế hoạch cho những điều quan trọng nhưng không khẩn cấp, như tập thể dục, giữ liên lạc với bạn bè, hay đầu tư phát triển bản thân, sẽ đảm bảo rằng những ưu tiên này được thực hiện trước khi chúng trôi tuột đi hoặc bị hoàn cảnh xô đẩy.

Câu hỏi về việc nên dành một buổi chiều như thế nào nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng chính cách chúng ta dùng những buổi chiều ấy sẽ nhào nặn nên con người chúng ta sau này. Không phải cái gì gấp gáp cũng đều quan trọng, và thử thách của mỗi người chính là nhận ra sự khác biệt đó trước khi những thói quen vô thức tạo ra một cuộc đời mà ta vốn không hề mong muốn.

Tác giả: Ira Bedzow Ph.D.

Nguồn: Urgency Culture Is Impeding Our Ability to Live Well | Psychology Today