Vì sao có người không thể ngừng nói

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Việc nói quá nhiều trong các buổi gặp gỡ thường bắt nguồn từ hoàn cảnh cụ thể, chứ không hẳn do tính cách cố hữu.
• Tập trung vào chủ đề chung thay vì sa đà vào chuyện riêng có thể giúp cuộc trò chuyện trở nên cân bằng hơn.
• Sự khích lệ không đúng lúc có thể vô tình khiến thói quen nói quá nhiều càng được củng cố.

Hẳn ai trong chúng ta cũng từng có mặt trong một buổi tụ họp mà ở đó, có một người gần như chiếm hết thời lượng nói chuyện. Thỉnh thoảng thì ta còn xoay xở được. Nhưng nếu người ấy luôn luôn lấn át, những buổi gặp gỡ ấy dần trở nên nặng nề. Những dịp lẽ ra ấm áp, vui vẻ và nâng đỡ nhau lại hóa thành điều ta muốn né tránh.

Nguyên nhân của việc nói quá nhiều đôi khi xuất phát từ bên trong mỗi người. Có người vốn đã hoạt ngôn, có người quá chìm trong cái tôi của mình, hoặc không nhận ra sự mất cân bằng giữa nói và nghe. Nhưng cũng có những lý do thuộc về hoàn cảnh, những yếu tố có thể nhận diện và điều chỉnh. Khi lắng nghe đủ lâu, ta có thể nhận ra những nguyên nhân mang tính tình huống ấy và tìm cách khơi lại sự cân bằng.

Dưới đây là bảy gợi ý để hướng cuộc trò chuyện trở nên hài hòa và có sự tương tác hơn.

Image: New Africa/Shutterstock

Sắp xếp lại không gian giao tiếp

Cấu trúc của một nhóm có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến mức độ tham gia của từng người. Những nhóm đông hơn sáu người thường khiến vài người khó có cơ hội lên tiếng, hoặc nếu có, cũng không được bao lâu. Chia một nhóm lớn thành nhiều nhóm nhỏ, gồm hai, ba hoặc bốn người, thường giúp mọi người tham gia công bằng hơn. Ta có thể chủ động đổi vị trí, bắt đầu một cuộc trò chuyện riêng với một vài người, tốt nhất là ngồi đối diện nhau thay vì kề vai. Không ai có nghĩa vụ phải ở mãi trong một nhóm đông.

Nếu nhóm vẫn đông, điều quan trọng là đừng để xuất hiện một “người dẫn dắt” như trong một cuộc họp hay lớp học. Những buổi gặp gỡ xã hội không phải là nơi để một người điều hành. Khi cần, ta hoàn toàn có thể lịch sự rời nhóm lớn để nghỉ một chút.

Giữ cuộc trò chuyện theo chủ đề

Trong trò chuyện, hầu hết chúng ta đều có một “bộ cảm biến chủ đề”. Ta nhận ra chủ đề đang được nhắc đến và phản hồi lại, đôi khi bằng một trải nghiệm liên quan hay một câu chuyện cá nhân xoay quanh chủ đề ấy.

Chẳng hạn, chủ đề có thể là du lịch. Điều đó dĩ nhiên bao gồm việc kể lại trải nghiệm của mình, nhưng những câu chuyện ấy nên ngắn gọn và đáp ứng sự quan tâm của cả nhóm. Nếu ai đó nói: “Tôi vừa từ London về,” phản ứng tự nhiên là hỏi thêm về chuyến đi. Thế nhưng người nói quá nhiều có thể nhân cơ hội đó để kể dài dòng về những chuyến đi London của chính mình. Thay vì có “bộ cảm biến chủ đề”, họ lại có “bộ cảm biến tôi”. Trong tình huống ấy, tốt nhất ta nên chờ một khoảng lặng rồi nhẹ nhàng đưa cuộc trò chuyện trở lại với người đầu tiên chia sẻ về London.

Trong giao tiếp, ta thường theo một “nguyên tắc cũ – mới”: tiếp nối một ý vừa được nêu ra và thêm vào đó thông tin mới. Người nói quá nhiều thường chỉ cần một mẩu thông tin rất nhỏ làm điểm tựa để bung ra hàng loạt thông tin mới xoay quanh bản thân họ.

Thay đổi vị thế

Một nguyên nhân có thể dẫn đến việc nói quá nhiều là khi ai đó tự xem mình có vị thế cao hơn những người khác trong nhóm, vì họ có nhiều chuyên môn hơn, hoặc từng trải qua những trải nghiệm đặc biệt hơn. Dĩ nhiên, khi nói về chính mình, ai cũng là “chuyên gia” trong câu chuyện đó. Chính vì vậy, người nói nhiều thường giữ trọng tâm ở các hoạt động và trải nghiệm của mình, qua đó duy trì cảm giác mình là người hiểu biết nhất. Sự vận hành ngầm của “vị thế tự nhận” này có thể được điều chỉnh bằng cách khéo léo chuyển chủ đề, hoặc nhấn mạnh rằng cuộc sống của mỗi chúng ta đều phong phú theo những cách riêng.

Giảm bớt sự lặp lại

Vấn đề cốt lõi đôi khi không nằm ở thời lượng nói, mà ở việc nói quá nhiều về một điều. Các nhà ngôn ngữ học phân biệt giữa “cấu trúc sâu” (ý tưởng muốn truyền đạt) và “cấu trúc bề mặt” (những lời lẽ dùng để diễn đạt ý tưởng ấy). Nếu phần lời nói quá dồi dào trong khi ý tưởng lại ít ỏi, sự lặp lại không cần thiết sẽ khiến người nói trở nên dài dòng hơn thực tế.

Trong khi trò chuyện, chúng ta thường dao động giữa nói quá nhiều và nói chưa đủ, cố gắng tìm điểm cân bằng vừa vặn. Quá nhiều thông tin, người nghe sẽ mệt và chán. Quá ít, họ sẽ bối rối. Những người luôn nói lan man thường không chú ý đến mong đợi của người nghe, và vì thế cung cấp nhiều hơn mức cần thiết.

Ta có thể làm cuộc trò chuyện sinh động hơn bằng cách lịch sự xác nhận điều mình đã hiểu, rồi từ đó đóng góp thêm bằng trải nghiệm của bản thân.

Thay đổi thói quen tương tác

Đôi khi, chính chúng ta vô tình cho phép hoặc thậm chí khuyến khích ai đó chiếm trọn cuộc trò chuyện bằng cách “thưởng” cho sự nói nhiều của họ. Gật đầu đồng tình, hay thậm chí lắc đầu phản đối, đều có thể tiếp thêm động lực cho người nói. Những tiếng thở dài sốt ruột, việc nhìn điện thoại hay liếc đi chỗ khác đôi khi lại khiến họ nói nhiều hơn. Ngắt lời cũng vậy, nó làm tăng căng thẳng và biến cuộc trò chuyện thành một cuộc đua giành phần nói.

Trớ trêu thay, cách hiệu quả có thể là tạm thời giảm phản hồi của mình: giữ nét mặt trung tính và không nói gì thêm.

Đây là nguyên lý đơn giản của thuyết củng cố hành vi: cắt đứt mối liên hệ giữa hành vi và hoàn cảnh xã hội cụ thể, trong trường hợp này là tránh củng cố cho những màn độc thoại kéo dài.

Ngược lại, ta cũng nên chú ý đến những hành vi tích cực, và thể hiện sự khích lệ khi người hay nói biết chừng mực và ngắn gọn.

Thẳng thắn khi cần

Nếu đủ sẵn sàng, sự thẳng thắn có thể phát huy tác dụng. Ta có thể chia sẻ về sự khó khăn của mình trước việc nói quá nhiều, tập trung vào cảm nhận của bản thân thay vì chỉ trích người kia. Ta đặt ranh giới cho sự “quá đà” ấy, thay vì phán xét nó. Chẳng hạn, ta có thể hỏi: “Liệu chúng ta có thể chia đều thời gian nói không?”

Khi thẳng thắn với người nói nhiều, ta nên cho họ thấy mình đã lắng nghe, rồi tiếp nối ý họ và thêm vào quan điểm riêng, làm mẫu cho một nhịp điệu đối thoại hài hòa. Họ có thể ngắt lời, nhưng khi đó ta có thể bình tĩnh và kiên định nói rằng mình muốn nói cho trọn ý.

Đôi khi, tôi phải nhắc mình rằng thẳng thắn không đồng nghĩa với cộc lốc. Khi ai đó chiếm ưu thế trong một buổi gặp gỡ, “nhà khoa học xã hội” trong tôi từng bị cám dỗ mở ứng dụng bấm giờ để đo xem họ nói bao lâu, rồi công bố kết quả: “Trong một giờ qua, bạn đã nói 42 phút, còn chúng tôi chia nhau 18 phút. Thực tế là Eva và Jon chưa nói gì cả.” Nhưng tôi không làm vậy. Trong một buổi tụ họp, tôi không phải là nhà nghiên cứu – cũng như người nói quá nhiều không phải là giảng viên khách mời.

Chào đón sự giải tỏa cần thiết

Đôi khi, việc nói nhiều có những lý do rất thực tế và hợp lý. Những người dành cả ngày trước màn hình máy tính hoặc ở bên con nhỏ thường khao khát được trò chuyện với người lớn. Trong trường hợp ấy, điều hữu ích là cho họ thời gian “xả” bớt, thích nghi dần với môi trường giao tiếp xã hội của người trưởng thành. Sau khi lắng nghe một lúc, ta có thể cảm thông với áp lực trong ngày của họ, rồi nhẹ nhàng chuyển sang chủ đề mới.

Vài Lời Kết (Ngắn Gọn)

Nói quá nhiều, suy cho cùng, là sự mất cân bằng giữa nói và nghe. Ta không muốn làm người nói nhiều im bặt. Ta chỉ muốn khôi phục lại thế cân bằng.

Cuối cùng, nếu người ấy không nhận ra sự khó chịu của ta hoặc không hề thừa nhận nó, có lẽ ta cũng nên tự hỏi: liệu mối tương tác này có đáng để mình tiếp tục chịu đựng sự bức bối ấy hay không?

Tác giả: Robert N. Kraft Ph.D.

Nguồn: Why Some People Can't Stop Talking | Psychology Today

Chúng mình xây dựng nội dung hoàn toàn miễn phí và không chạy quảng cáo gây phiền nhiễu. Nếu bạn muốn ủng hộ để duy trì và phát triển dự án, bạn có thể donate qua:

• Nội dung Facebook & Website: Techcombank 19020482295020 (Nguyen Thi Thanh Hang)
• Kênh YouTube: Momo: 0933997099 (Le Xuan Huy)