NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI

• Quan niệm cho rằng bạn phải yêu bản thân trước rồi mới có thể yêu người khác là một ngộ nhận.
• Việc trì hoãn sự thân mật cho đến khi bạn đạt được trạng thái “yêu bản thân hoàn hảo” có thể khiến bạn mắc kẹt trong một quá trình tự hoàn thiện bản thân không bao giờ kết thúc.
• Tình yêu là một điệu nhảy ba chiều: học cách yêu bản thân, yêu người khác và đón nhận tình yêu cùng một lúc.
• Thiếu tình yêu dành cho bản thân hiếm khi là nguyên nhân duy nhất của các vấn đề trong một mối quan hệ; đừng bỏ qua những yếu tố tiềm ẩn khác.

Có lẽ bạn đã nghe lời khuyên này xuất hiện ngày càng nhiều trên Internet: Bạn cần yêu bản thân trước khi có thể yêu người khác. Một cách diễn đạt khác của quan niệm này là: Nếu bạn chưa học được cách yêu bản thân, bạn sẽ không thể yêu người khác một cách trọn vẹn.

Hãy gọi đây là cách tiếp cận hai bước đối với tình yêu: yêu bản thân trước, rồi mới đến các mối quan hệ.

Thoạt nhìn, lời khuyên này có vẻ khá thuyết phục. Nếu cho rằng “yêu bản thân” đề cập đến, hoặc ít nhất bao hàm, lòng tự trọng, thì quả thực có những nghiên cứu cho thấy lòng tự trọng lành mạnh có thể mang lại lợi ích cho các mối quan hệ. Một nghiên cứu dọc tổng hợp kết quả nghiên cứu từ 48 mẫu nghiên cứu cho thấy lòng tự trọng có khả năng dự báo tích cực chất lượng tốt hơn của các mối quan hệ.

Có lẽ việc có lòng tự trọng cao giúp bạn có khả năng yêu thương người khác tốt hơn. Và theo logic này, lòng tự trọng thấp có thể góp phần dẫn đến việc liên tục tìm kiếm sự trấn an, sợ bị từ chối, ghen tuông, sự phụ thuộc không lành mạnh, hoặc khó khăn trong việc đón nhận sự quan tâm và chăm sóc.

Vì vậy, hàm ý của cách tiếp cận hai bước này là: nếu bạn đang phải chịu đựng lòng tự trọng thấp, bạn nên tập trung vào việc củng cố giá trị bản thân và trì hoãn việc bước vào các mối quan hệ. Nếu không, bạn có thể làm tổn thương chính mình hoặc người khác trong quá trình đó.

Hoặc ít nhất, đó là điều mà quan niệm thông thường vẫn khiến chúng ta tin.

Image by geralt from Pixabay 

Cách tiếp cận hai bước đối với tình yêu là một ngộ nhận

Trong cuốn sách Fight Right, Julie và John Gottman, hai trong số những chuyên gia hàng đầu thế giới về các mối quan hệ, gọi quan niệm cho rằng bạn cần yêu bản thân trước khi có thể yêu người khác là một ngộ nhận. Họ chỉ ra rằng không ai có thể yêu bản thân mình một cách hoàn hảo. Hầu hết chúng ta đều sẽ phải vật lộn với ít nhiều cảm giác bất an và nghi ngờ bản thân trong suốt cuộc đời.

Điều này đặt ra một câu hỏi hiển nhiên: Khi nào chúng ta biết rằng mình đã có đủ tình yêu dành cho bản thân để bắt đầu yêu người khác?

Hai vợ chồng Gottman cũng chỉ ra một hệ quả tiêu cực của cách tiếp cận hai bước. Nếu bạn gặp khó khăn trong một mối quan hệ, bạn có thể cho rằng đó là lỗi của mình, đơn giản là vì bạn chưa làm chủ được việc yêu bản thân. Nhưng nguyên nhân của các vấn đề trong một mối quan hệ thường phức tạp hơn nhiều so với việc bạn thiếu tình yêu dành cho chính mình.

Điều ngược lại cũng có thể trở thành một vấn đề. Khi một mối quan hệ kết thúc, bạn có thể bệnh lý hóa quá mức người kia, quy toàn bộ sự đổ vỡ cho việc họ thiếu tình yêu dành cho bản thân. Một lần nữa, một mối quan hệ cần có hai người, và có thể bạn đang bỏ qua những động lực quan hệ khác đang diễn ra giữa hai người.

Đây là một hệ quả khác của cách tiếp cận hai bước: Bạn có thể đặt quá nhiều kỳ vọng vào tình yêu bản thân, xem nó như một phương thuốc chữa bách bệnh cho các vấn đề trong mối quan hệ.

Nếu chỉ cần tôi học cách yêu bản thân nhiều hơn, tôi sẽ có một mối quan hệ tuyệt vời với người bạn đời của mình!Nhưng, không nhất thiết là như vậy.

Hãy nhớ rằng có nhiều yếu tố khác có khả năng dự báo mức độ hài lòng trong mối quan hệ. Ngay cả những người có lòng tự trọng lành mạnh vẫn có thể gặp khó khăn trong các mối quan hệ của mình.

Quan trọng hơn hết, tôi lo ngại rằng cách tiếp cận hai bước này khuyến khích con người trì hoãn sự thân mật bằng cách tự nhốt mình trong một chiếc kén tâm lý. Tôi muốn nói thật rõ: Tôi cho rằng việc vun đắp mối quan hệ của bạn với chính mình là điều quan trọng. Nhưng bạn không cần phải hoàn tất quá trình đó trước khi xây dựng những mối quan hệ có ý nghĩa với người khác.

Nếu cách tiếp cận hai bước là sai lầm, vậy đâu là lựa chọn thay thế?

Tình yêu là một điệu nhảy ba chiều

Một nghiên cứu trên 14.741 người ở Hà Lan cho thấy lòng tự trọng có khả năng dự báo mức độ hài lòng trong mối quan hệ về sau, nhưng điều ngược lại cũng đúng: Những người hài lòng hơn với các mối quan hệ của mình sau đó cũng báo cáo mức độ tự trọng cao hơn. Trên thực tế, sự khác biệt về mức độ hài lòng mà con người cảm nhận trong các mối quan hệ xã hội có ảnh hưởng đến lòng tự trọng mạnh hơn so với ảnh hưởng của sự khác biệt về lòng tự trọng lên mức độ hài lòng trong mối quan hệ. Nói cách khác, tác động diễn ra theo cả hai chiều. Lòng tự trọng tích cực có thể giúp các mối quan hệ của bạn trở nên tốt đẹp hơn, nhưng các mối quan hệ cũng có thể củng cố lòng tự trọng của bạn.

Vậy đâu là một cách tốt hơn để nhìn nhận tình yêu?

Có lẽ tình yêu không giống một chuỗi các bước tuần tự, mà giống một điệu nhảy hơn. Bạn có thể gọi đó là điệu nhảy ba chiều của tình yêu, với ba thành phần: yêu bản thân, yêu người khác và đón nhận tình yêu từ người khác. Thay vì xem chúng như những giai đoạn nối tiếp nhau, hãy đón nhận cả ba cùng một lúc. Hãy hình dung chúng như những bạn nhảy gắn kết chặt chẽ với nhau trong một vòng phản hồi tích cực. Hãy thực hiện những bước nhỏ hướng tới cả ba điều cùng lúc, và để chúng củng cố lẫn nhau.

Học cách nhìn nhận bản thân là một người xứng đáng được yêu thương có thể làm cho các mối quan hệ của bạn trở nên vững mạnh hơn. Nhưng việc bước vào các mối quan hệ, khám phá ra rằng bạn có khả năng trao đi tình yêu, và trải nghiệm việc được người khác yêu thương cũng có thể củng cố lòng tự trọng của bạn; từ đó, điều này có thể nâng cao khả năng yêu thương của bạn.

Đừng biến tình yêu thành một quá trình hai bước diễn ra theo thứ tự. Bạn sẽ phá vỡ nhịp điệu tự nhiên của việc yêu thương và đón nhận tình yêu, một phần vốn có trong trải nghiệm làm người của chúng ta.

Đưa vào thực hành

Dưới đây là một vài gợi ý thực tế để bạn thực hành điệu nhảy ba chiều của tình yêu.

1. Đón nhận sự chấp nhận bản thân. Cho đến đây, chúng ta vẫn đang xem tình yêu bản thân tương đương với lòng tự trọng. Mặc dù giới học thuật chưa có sự đồng thuận về ý nghĩa chính xác của tình yêu bản thân, một bài viết gần đây cho rằng khái niệm này bao gồm cả sự chấp nhận bản thân – chấp nhận những điểm yếu và khiếm khuyết của chính mình. Có lẽ bạn sẽ luôn là một con người đang trong quá trình hoàn thiện, và điều đó hoàn toàn không sao cả. Điều đó không khiến bạn mất đi quyền có được những mối quan hệ lành mạnh và đầy yêu thương.
2. Tránh cách tiếp cận hai bước theo chiều ngược lại. Nếu quan niệm “bạn phải yêu bản thân trước khi có thể yêu người khác” là một ngộ nhận, thì quan niệm ngược lại “bạn không thể yêu bản thân nếu người khác không yêu bạn” cũng có vấn đề không kém. Đó vẫn là một cách tiếp cận hai bước, chỉ khác là nó diễn ra theo chiều ngược lại. Giá trị bản thân của bạn không nên hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ tình yêu mà bạn nhận được từ người khác. Điệu nhảy ba chiều bao gồm việc cùng lúc vun đắp cả ba hình thức tình yêu – yêu bản thân, yêu người khác và đón nhận tình yêu, chứ không biến tình yêu này thành điều kiện để có được tình yêu kia.
3. Đừng mắc kẹt trong “luyện ngục” của việc tự hoàn thiện bản thân. Nếu bạn vừa trải qua một cuộc chia tay tình cảm đầy đau đớn, tôi không khuyên bạn lập tức lao đầu vào một mối quan hệ mới. Sẽ sáng suốt hơn nếu bạn tạm dừng và tập trung vào việc chữa lành. Tương tự, nếu bạn gặp khó khăn trong việc yêu thương bản thân, việc học cách chấp nhận chính mình và nhìn nhận bản thân là một người có giá trị vẫn rất đáng để bạn thực hiện. Trị liệu tâm lý có thể hữu ích. Nhưng đừng trì hoãn sự thân mật vô thời hạn chỉ vì bạn nghĩ rằng mình vẫn chưa hoàn thiện khả năng yêu bản thân. Và nếu hành trình tìm kiếm tình yêu bản thân của bạn đã biến thành một kiểu “luyện ngục” tự hoàn thiện bản thân không bao giờ kết thúc, chữa lành nhiều hơn, phân tích bản thân nhiều hơn, làm việc với thế giới nội tâm nhiều hơn, nhưng lại yêu thương thực sự ít hơn, thì có thể bạn đang đi sai hướng. Đã đến lúc bước ra thế giới và kết nối với những người khác.
4. Đừng bỏ bê những tình bạn thuần túy. Các mối quan hệ không chỉ xoay quanh tình yêu đôi lứa; chúng còn bao gồm những mối liên kết với gia đình và tình bạn. Nhà tâm lý học Marisa Franco cho rằng tình bạn thuần túy là một phần thiết yếu trong đời sống xã hội của chúng ta, nhưng những mối quan hệ này không phải lúc nào cũng tự nhiên mà hình thành. Bạn cần chủ động để kết bạn mới. Chủ động bắt đầu và vun đắp những tình bạn thuần túy có thể là một cách vô cùng ý nghĩa để thực hành điệu nhảy ba chiều của tình yêu.
5. Tình yêu bản thân không phải là phương thuốc chữa bách bệnh. Nếu bạn đang gặp vấn đề trong một mối quan hệ, dù là tình yêu đôi lứa hay bất kỳ mối quan hệ nào khác, nghiên cứu cho thấy thiếu tình yêu bản thân có lẽ chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan. Nhận ra điều đó sẽ giúp bạn nhìn sâu hơn vào những vấn đề tiềm ẩn khác, chẳng hạn như cách thức giao tiếp, sự khác biệt trong kỳ vọng, những bước ngoặt lớn của cuộc đời, sự thiếu cân bằng trong mức độ nỗ lực của mỗi người, hoặc thiếu thời gian chất lượng dành cho nhau.

Tóm lại, bạn không cần phải yêu bản thân trước rồi mới có thể yêu người khác. Bạn vẫn có thể yêu người khác trong khi bản thân còn đang vật lộn với cảm giác xấu hổ. Bạn vẫn có thể được yêu thương trước cả khi bạn cảm thấy mình là người xứng đáng được yêu.

Một khi bạn nhìn tình yêu không phải như một chuỗi hai bước tuần tự mà như một điệu nhảy, bạn sẽ cảm thấy mình có nhiều khả năng chủ động theo đuổi tình yêu hơn, cùng với tất cả những mong manh, rủi ro và niềm vui đi kèm với nó.

Điều đó thật hào hứng nhưng đồng thời cũng đáng sợ, bởi không có gì đảm bảo rằng tất cả các mối quan hệ của bạn sẽ luôn phát triển tốt đẹp. Nhưng việc sống trong các mối quan hệ, dù là với bạn bè, gia đình hay người bạn đời, chính là một phần của việc làm người.

Và đó là một cuộc đời đáng để theo đuổi.