Vì sao sự hòa hợp bị thổi phồng quá mức

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Sự hòa Hợp quả thực rất hữu ích; mọi chuyện sẽ nhẹ nhàng hơn khi hai bạn tìm được tiếng nói chung trước những lựa chọn lớn của cuộc đời.
• Nhưng đó cũng chỉ là vạch xuất phát. Chẳng có người bạn đời nào hoàn hảo đến mức khiến bạn không cần phải nỗ lực vun vén.
• Những tình cảm gắn bó nhất luôn được xây dựng từ chuỗi hành vi thấu hiểu và sẻ chia bền bỉ.
• Va chạm và mâu thuẫn là lẽ thường tình; điều cốt lõi nằm ở cách hai bạn cùng nhau bước qua những giông bão đó.

Chúng ta vẫn thường thần thánh hóa hai chữ "hợp nhau". Người ta bảo bạn rằng chỉ cần tìm đúng người, mọi mảnh ghép khác tự khắc sẽ vuông tròn. Văn hóa đại chúng cũng không ngừng gieo rắc một kịch bản cũ kỹ: gặp được "chân ái" đời mình là xem như chặng đường gian truân đã khép lại. Đó là lý do vì sao rất nhiều bộ phim lãng mạn thường kết thúc bằng cái ôm vội vã nơi phi trường hay một nụ hôn đầu ngọt ngào. Để rồi sau đó, người ta mặc định phía trước chỉ còn là những chuỗi ngày êm đềm, chẳng còn gì để nói.

Thế nhưng, bất kỳ ai từng đi qua một cuộc tình dài lâu đều hiểu rằng sự thật không màu hồng như thế.

Lý thuyết về sự hòa hợp rõ ràng rất cám dỗ. Nó vỗ về trực giác của bạn và cho bạn một lối thoát vô can. Nếu tình yêu thành công, ấy là vì bạn tinh mắt chọn đúng người. Còn nếu tan vỡ, đơn giản là vì hai bạn "không thuộc về nhau". Lối tư duy này khéo léo giúp bạn trốn tránh một sự thật nghiệt ngã hơn nhiều: Rằng chính bạn đã để tình cảm nguội lạnh, xem mọi sự hy sinh là điều hiển nhiên, buông lỏng những nguyên tắc gắn kết, và dần trở nên ích kỷ, khó bao dung hơn trong mắt đối phương.

Nói vậy không có nghĩa là sự hòa hợp hoàn toàn vô giá trị. Sức hút ban đầu, những giá trị sống tương đồng và một cái nhìn chung về tương lai sẽ giúp giảm bớt đi những va quẹt không đáng có. Sẽ dễ dàng hơn biết bao khi ta xây dựng mái ấm với một người có cùng quan điểm về tiền bạc, công việc, gia đình và cách nuôi dạy con cái. Những lệch pha quá lớn trong tư tưởng chắc chắn sẽ khơi mào cho những rạn nứt âm ỉ kéo dài. Nhưng hãy nhớ, sự đồng điệu này chỉ là điều kiện cần lúc ban đầu, chứ không phải là nguồn năng lượng nuôi dưỡng một tình yêu đi qua năm tháng.

Một cuộc hôn nhân, một tình yêu đích thực có thể kéo dài hàng năm, và đôi khi là cả một đời người. Sự tương thích ban đầu giống như một cú hích giúp con thuyền tình yêu hạ thủy, nhưng nó không đủ sức đưa bạn vượt qua đại dương lộng gió. Cuộc sống ngoài kia luôn lao tới với muôn vàn áp lực, sự nghiệp chững lại, cha mẹ già đi, con cái chào đời, quỹ thời gian thu hẹp lại, và khi ấy, một vài quan điểm đồng điệu mang tính lý thuyết chẳng thể nói lên được điều gì về cách hai bạn sẽ bao dung và đối xử với nhau dưới sức nặng của những lo toan cơm áo gạo tiền.

image: pics five/Shutterstock

Cái giá phải trả cho ảo tưởng về "sự hòa hợp"

Đi theo lối mòn của tư duy "chỉ cần hợp nhau là đủ" sẽ chỉ khiến bạn rẽ nhầm hướng trên hành trình kiếm tìm hạnh phúc. Bạn sẽ dễ dàng buông tay quá sớm với suy nghĩ: “Nếu đã là chân ái thì đâu thể mệt mỏi thế này”. Hoặc bạn chọn ở lại, gửi gắm hy vọng vào một phép màu vô định: “Nếu là duyên số, mọi chuyện rồi sẽ tự tốt lên thôi”. Cả hai thái độ ấy đều là cách ta trốn tránh cùng một sự thật: Tình yêu vốn cần sự vun vén, và việc cùng nhau xây dựng một mái ấm thì luôn nhọc nhằn, đòi hỏi ta phải hạ cái tôi của mình xuống, chứ không đơn giản và màu nhiệm như trong câu chuyện cổ tích.

Ảo tưởng này còn làm méo mó cách bạn nhìn nhận về những va chạm. Nếu coi mọi bất đồng là dấu hiệu của sự lệch pha, bạn sẽ dần mất đi lòng bao dung dành cho đối phương. Khi ấy, một lời tranh cãi không còn là thử thách bình thường của sự gắn kết, mà trở thành bản án cam chịu cho một mối quan hệ thất bại. Những nỗ lực, sự thỏa hiệp và cả những hy sinh vì nhau bỗng chốc bị coi là dấu hiệu cảnh báo của một tình yêu sai lầm, thay vì nhìn nhận chúng như một phần tất yếu của cuộc sống chung.

Vòng xoáy của hẹn hò hiện đại lại càng khoét sâu thêm vết thương này. Các ứng dụng công nghệ mang đến những lựa chọn vô tận, thầm thì vào tai bạn rằng luôn có một phương án tốt hơn chỉ sau một cái quẹt màn hình. Tư duy "tối ưu hóa" dần chiếm lĩnh tâm trí, khiến chúng ta trở nên ích kỷ, khước từ việc chấp nhận những giới hạn và ngại ngần trước những va chạm đời thường.

Suy cho cùng, bản chất vẫn là cách ta đối xử với nhau

Chìa khóa để một tình yêu đi qua được giông bão thời gian nằm ở cách hai bạn hành xử, chứ không phải sự khăng khít lúc ban đầu. Điều thực sự kiến tạo nên hạnh phúc là những hành động nhỏ nhặt được lặp đi lặp lại mỗi ngày, là tông giọng khi nói chuyện, là sự tin cậy, sự tinh tế, là khả năng đặt mình vào vị trí của người kia, và là sự chữa lành (năng lực nói lời "xin lỗi" bằng cả sự chân thành). Chỉ cần lệch nhịp ở những điều này, một chiếc bẫy tâm lý sẽ lập tức sập xuống: chỉ trích, phòng thủ, và rồi lạnh lùng quay lưng với nhau.

Sự rạn nứt thường diễn ra âm thầm nhưng mang tính quyết định. Một lời nói sắc mỏng bắt đầu len lỏi, việc phân định hơn thua trở thành thói quen, lòng kiên nhẫn và sự vị tha cứ thế bốc hơi dần. Đứng riêng lẻ, mỗi thay đổi ấy đều rất nhỏ nhặt, thật dễ để viện cớ và thật dễ để ngó lơ, nhưng hiệu ứng cộng dồn của chúng lại vô cùng tàn nhẫn. Gom góp lại, những thói quen hành xử độc hại này dự báo sự đổ vỡ chính xác hơn bất kỳ yếu tố nào khác, từ thu nhập, hoàn cảnh xã hội, cho đến việc liệu cha mẹ bạn ngày xưa có từng ly hôn hay không.

Chính vì vậy, một mối quan hệ nên được hiểu như một hệ sinh thái, chứ không phải một bài toán đố chỉ cần giải một lần là xong. Đã là hệ sinh thái thì cần sự chăm sóc và bảo dưỡng. Nó nhạy cảm với từng năng lượng bạn truyền vào và sẽ lụi tàn nếu bị bỏ bê. Những gì bạn làm vào một ngày thứ Ba bình thường còn quan trọng hơn nhiều so với những sở thích chung, những rung động thuở ban đầu, hay tần suất mặn nồng khi mới yêu. Đi qua năm tháng, bài kiểm tra dành cho tình yêu thực ra rất giản dị: Bạn nói với nhau bằng giọng điệu thế nào khi cả hai đã mệt nhoài? Bạn có giữ lời hứa khi việc đó phiền phức hay không? Bạn có thực lòng lắng nghe sau một ngày dài kiệt sức? Bạn có chu toàn trách nhiệm với gia đình bên nội, bên ngoại vào những ngày chỉ muốn ở nhà lười biếng? Và, bạn có biết cúi đầu xin lỗi khi bản thân mình đã đi quá giới hạn hay không?

Có một tư tưởng phổ biến mà chúng ta thực sự nên từ bỏ: ấy là quan niệm cho rằng người bạn đời phải chấp nhận những góc tối tồi tệ nhất của bạn, coi đó như cái giá phải trả để được sở hữu những khoảnh khắc rạng rỡ nhất nơi bạn. Sống theo triết lý này chẳng khác nào việc tự cấp giấy phép cho những hành vi ích kỷ, nhân danh một thứ "sự chân thật" giả tạo. Nó cũng giống như khi các công ty mời gọi bạn hãy “mang nguyên vẹn bản ngã của mình đến công sở”. Bạn không thể được thăng tiến nếu luôn đi trễ, làm việc vô tổ chức hay cư xử thô lỗ, và bạn cũng chẳng thể có được một tình yêu viên mãn nếu cứ hành xử như một kẻ ích kỷ, vụng về. Đúng vậy, ai trong chúng ta cũng có những ngày tồi tệ, nhưng cái đích của một mối quan hệ là làm sao để bản thân trở thành một người bạn đồng hành dễ chịu, mang lại niềm vui cho đối phương, chứ không phải tìm cớ để dung túng cho những góc bướng bỉnh, gai góc nhất của mình.

Thay đổi tư duy: từ "kiếm tìm" sang "vun đắp"

Hãy chuyển dịch tâm thức từ tư duy "chọn lựa" sang tư duy "chăm sóc". Hãy nhìn nhận, đánh giá tình yêu bằng chính những thói quen đối xử với nhau mỗi ngày, chứ không phải bằng thứ cảm xúc mông lung về sự "hợp nhau". Hãy tập trung vào cách hai bạn cùng nhau đối diện và đi qua mâu thuẫn, chứ không phải là ngồi đếm xem có bao nhiêu vết rạn xảy ra. Hãy thấu hiểu rằng ngay cả trong một mối quan hệ hạnh phúc nhất, nỗ lực vẫn là điều bắt buộc, và việc xảy ra va chạm là lẽ thường tình của cuộc sống chung. Tâm hồn bạn không hề mỏng manh, dễ vỡ đến thế. Bạn hoàn toàn có thể bao dung trước những bất đồng, học hỏi từ chúng, và trở nên thấu đáo hơn rất nhiều trong cách xoa dịu những tổn thương.

Hãy xem sự hòa hợp chỉ là một điểm khởi đầu may mắn, chứ không phải một chân lý bất biến. Chẳng có người bạn đời nào hoàn hảo đến mức khiến bạn không cần phải cố gắng vun vén. Chỉ có những người xứng đáng để những nỗ lực của bạn kết trái ngọt mà thôi. Danh xưng "đúng người" thực ra thường là cái nhãn được dán lên sau khi hai bạn đã cùng nhau đi qua giông bão. Những cặp đôi gắn kết bền chặt không phải vì họ có một sợi dây đồng điệu nhiệm màu; mà bởi họ đã từng va phải những khúc mắc, rồi cùng nhau tháo gỡ, bằng cách nhường nhịn, thương lượng, và học cách tôn trọng những khác biệt của nhau, hết lần này đến lần khác, qua năm tháng.

Sự hòa hợp bị thổi phồng quá mức bởi nó luôn hướng tâm trí bạn vào một câu hỏi sai lầm. Nó khiến bạn mải mê đóng vai người phán xét xem mình đã chọn đúng người hay chưa, thay vì nhìn lại xem mình đã làm được những gì cho tình yêu ấy. Những mối quan hệ tốt đẹp, sâu sắc luôn được tạo tác từ chuỗi hành vi thấu hiểu và sẻ chia bền bỉ, chứ chẳng bao giờ tự dưng xuất hiện một cách vuông tròn, vẹn nguyên. 

Tác giả: Matt Wotton, MBA and Graham Johnston, MBA

Nguồn: Why Compatibility Is Overrated | Psychology Today