2 cách người ái kỷ thể hiện “tình yêu”

Nếu bạn từng ở trong một mối quan hệ với người mang nhiều nét ái kỷ, hẳn bạn có thể cảm nhận rằng phiên bản “tình yêu” của họ khác rất xa với điều ta vẫn được dạy. Nó vừa mê hoặc vừa rối bời. Và trên hết, nó làm ta chao đảo, mất phương hướng.

Có lẽ bạn đã biết rằng ái kỷ kiểu phô trương thường được nhận diện qua:
Những biểu hiện tự cao lan tràn
Cảm giác mình đặc biệt hơn người
Thái độ đòi hỏi đặc quyền
Luôn mong được đối xử ưu tiên
Ý thức về bản thân bị thổi phồng quá mức

Vì thế, khi một người ái kỷ nói “Anh yêu em” hay “Em yêu anh”, rất nhiều lần câu nói ấy không mang ý nghĩa giống như ở những người khác. Tình yêu của họ trước hết và trên hết phục vụ nhu cầu của chính họ. Nhưng trong giai đoạn đầu của một mối quan hệ, hầu hết đối phương đều không nhận ra điều đó.

Bởi lẽ, như một nghiên cứu năm 2017 trên Tạp chí Nhân cách và Tâm lý Xã hội đã chỉ ra, người ái kỷ thoạt đầu có thể trông như những người tình vô cùng hấp dẫn, nhưng sức hút ấy chỉ tồn tại trong ngắn hạn. Họ cuốn hút đến lạ kỳ lúc ban đầu, nhưng những mối quan hệ với họ gần như luôn đầy biến động; và rồi kết thúc thường để lại cho bạn cảm giác tan nát.

Thế nhưng, bất chấp mọi tổn thương có thể xảy ra, rất nhiều người vẫn bị lôi cuốn bởi thứ duyên dáng khó cưỡng của người ái kỷ. Vì vậy, hiểu được cách họ “yêu” chính là bước đầu để bạn không còn nhầm lẫn giữa thao túng và tình cảm chân thành.

Dưới đây là hai cách người ái kỷ thể hiện điều mà họ gọi là “tình yêu.”

1. Họ dội lên bạn cơn mưa yêu thương mãnh liệt

Một dấu hiệu đặc trưng khi bước vào mối quan hệ với người ái kỷ là cường độ cảm xúc dữ dội ngay từ những ngày đầu. Nhiều người gọi đó là “mối tình như cơn lốc,” nhưng nghiên cứu trên Tạp chí Lý thuyết Gia đình và Đánh giá cho rằng thực chất đó là kết quả của quá trình “lý tưởng hóa.”

Nói một cách giản dị, đây là giai đoạn người ái kỷ phủ lên đối phương những lời ngưỡng mộ, quà cáp, những tuyên bố yêu đương táo bạo và hứa hẹn hết lòng hay bất cứ điều gì cần thiết để chinh phục bạn.

Hãy thử hình dung, sau chỉ một hay hai lần hẹn, có người đã nói rằng họ tin chắc bạn là tri kỷ của đời họ. Họ bảo rằng chưa từng cảm thấy như thế bao giờ; rằng bạn là con người đặc biệt nhất họ từng gặp; rằng trên đời này không ai giống bạn; rằng bạn sinh ra là dành cho họ. Nghe như cổ tích, cho đến khi bạn sực nhớ rằng hai người chỉ vừa mới quen.

Dù chưa có nhiều nghiên cứu sâu về hiện tượng này, các nhà tâm lý và chuyên gia lâm sàng trên khắp thế giới đều hiểu rất rõ: đó là “đánh bom tình yêu.” Thông điệp ẩn sau những màn thể hiện rực rỡ ấy không phải là sự gần gũi hay yêu thương. “Đánh bom tình yêu,” ngay từ bản chất, chỉ nhằm đẩy nhanh quá trình gắn kết. Người ái kỷ dồn dập bơm vào bạn những củng cố tích cực, và nhờ thế, họ có thể lướt qua mọi bước hình thành tình cảm tự nhiên.

Điều quan trọng nhất cần nhận ra là những lời mật ngọt ấy thực ra không dành cho bạn, dù bạn có tin chắc đến đâu. Sự thật là, chúng dành cho chính họ.

Với người ái kỷ, bạn là tấm gương phản chiếu giá trị của họ. Việc họ lý tưởng hóa bạn, suy cho cùng, cũng là một cách để lý tưởng hóa bản thân. “Tình yêu” bạn nhận được chỉ là phương tiện để đạt mục đích, mà mục đích ấy chính là có được bạn.

Bi kịch nằm ở chỗ chiếc bệ họ đặt bạn lên không bao giờ tồn tại mãi. Một khi đã đạt được điều mong muốn, tình cảm của người ái kỷ thường bắt đầu nguội lạnh. Bởi ngay từ đầu, cường độ ấy vốn không được tạo ra để kéo dài. Họ chỉ cần nó đủ lâu để trói chặt sự tận tâm của bạn vào họ mà thôi.

Image: Prostock-studio/Shutterstock

2. Họ “yêu” bạn bằng sự chiếm hữu và kiểm soát

Khi cơn “đánh bom tình yêu” dần mất đi vẻ mới mẻ, người ái kỷ bắt đầu chuyển sang thể hiện “tình yêu” bằng quyền sở hữu. Trong mắt họ, người bạn đời không bao giờ có thể là một người đồng hành bình đẳng, bởi đối phương vốn bị xem là thấp kém hơn. Thay vào đó, bạn chỉ là một món tài sản quý giá tồn tại để củng cố cảm giác vượt trội của họ.

Ở giai đoạn này, cảm giác đặc quyền của người ái kỷ trở nên khó mà phớt lờ. Họ thường tự thuyết phục mình rằng, bởi vì họ đã “chọn” bạn, nên bạn mắc nợ họ – sự trung thành, lòng tận tụy, những ân huệ, hay bất cứ điều gì có thể nuôi dưỡng cái tôi vốn đã phình to của họ.

Những hành động mang danh “yêu thương” thoạt đầu có thể trông rất ngọt ngào. Chẳng hạn, họ đòi phải luôn biết vị trí của bạn, phải nắm rõ bạn đang ở cùng ai, tất cả chỉ để “bảo vệ” bạn. Nhưng rồi rất nhanh sau đó, sự bảo vệ ấy bắt đầu mang dáng dấp của chiếm hữu.

Dĩ nhiên, họ thường đáp lại rằng họ làm những điều đó, như quyết định bạn được phép mặc gì, được ra ngoài lúc nào, được đi với ai, chỉ vì họ “quan tâm” đến bạn quá nhiều. Và khi những hành vi ấy leo thang, họ sẽ nói rằng việc ngăn bạn dành thời gian cho bạn bè, gia đình, hay thậm chí bước chân ra khỏi nhà chỉ là bởi những người ngoài kia “không hiểu” mối quan hệ của hai người.

Động lực sâu xa phía sau tất cả là một khao khát kiểm soát không bao giờ được thỏa mãn. Nghiên cứu năm 2018 trên Tạp chí Tâm lý học chỉ ra rằng cả người ái kỷ phô trương lẫn ái kỷ dễ tổn thương đều sẵn sàng thao túng cảm xúc người khác để đạt mục tiêu của mình. Và trong tình yêu, mục tiêu ấy chính là duy trì quyền lực.

Với người trong cuộc, sự chiếm hữu và bảo bọc ấy có thể bị hiểu nhầm là đam mê, thậm chí là cam kết không lay chuyển. Nhưng rồi sẽ đến lúc bạn nhận ra rằng khi người ái kỷ nói: “Anh không chịu nổi ý nghĩ mất em,” điều họ thực sự muốn nói có lẽ là: “Em là của anh, và anh không định chia sẻ em với bất cứ ai.”

Trong những tình huống như thế, họ bám chặt lấy bạn như một nguồn xác nhận giá trị bản thân, điều thường dẫn tới việc cô lập bạn, cắt đứt những hệ thống nâng đỡ khác để bạn không còn nơi nương tựa.

Trên trang giấy, những thói quen ấy hiện lên đầy tính kiểm soát và thao túng; nhưng trong đời thực, chúng lại có thể vô cùng quyến rũ. Ngay cả khi không gắn với ái kỷ, nhiều người vẫn dễ lầm tưởng ghen tuông là dấu hiệu của tận tâm. Nhưng nếu người ái kỷ biến sự kiểm soát thành chủ đề trung tâm của mối quan hệ, bạn sẽ sớm đánh mất sự độc lập và tự chủ của mình, trong khi vẫn tin rằng đó chỉ là cách yêu rất riêng của họ.

“Thứ tình yêu” của người ái kỷ, theo nghĩa ấy, là chiếc lồng siết chặt bạn lại. Nó đòi hỏi sự phục tùng và buộc bạn phải uốn mình theo ý chí của nó. Dĩ nhiên, đó không phải tình yêu đích thực hay lành mạnh. Tình yêu thật sự, ngược lại, là lời tôn vinh cá tính và tự do; nó dịu dàng, vô điều kiện, và không bao giờ đòi hỏi ở bạn quá nhiều. 

Tác giả: Mark Travers, tiến sĩ tâm lý học, là một nhà tâm lý học người Mỹ, tốt nghiệp Đại học Cornell và Đại học Colorado Boulder.

Nguồn: 2 Ways Narcissists Express Their "Love" | Psychology Today