3 biểu hiện đỉnh cao của người có trí tuệ cảm xúc (EI)

CÁC ĐIỂM CỐT LÕI

• Trí tuệ cảm xúc (EI) chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt đích thực.
• Có ba biểu hiện đỉnh cao chứng minh bạn là người sở hữu trí tuệ cảm xúc cao.
• Dù không phải lúc nào bạn cũng có thể hành xử hoàn hảo theo những cách này, nhưng bạn luôn nỗ lực hết mình để biến chúng thành thói quen bản năng.
• Phản hồi thay vì phản ứng, thiết lập ranh giới rõ ràng thay vì gây hấn thụ động, và dũng cảm chịu trách nhiệm.

Trí tuệ cảm xúc (EI) chính là "yếu tố tạo nên sự khác biệt". Những người có EI cao sở hữu một sự vững vàng nội tại lớn đến mức họ dám đối diện với những khuyết điểm của chính mình, và nhờ vậy, họ không ngừng tiến hóa. Họ chọn cách nhìn vào gương thay vì đổ lỗi cho thế giới bên ngoài. Họ không chấp nhặt cái "thắng" nhất thời để thỏa mãn cái tôi trước mắt, mà hướng tầm nhìn đến những giá trị sâu sắc, ý nghĩa và dài lâu hơn.

Mô tả này nghe có vẻ như đang khắc họa một vị thánh, nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy. Họ cũng chỉ là những con người bình thường, cũng biết phạm sai lầm và đôi khi cũng không kiềm chế được cơn giận. Thế nhưng, điều làm nên sự khác biệt giữa họ và phần còn lại của thế giới chính là 3 thói quen mà họ luôn duy trì một cách bền bỉ:

1. Họ phản hồi… chứ không phản ứng  

Khi đối mặt với một sự chất vấn hay xung đột, thay vì ngay lập tức xù lông nhím để phòng thủ, họ chọn cách dừng lại một nhịp để chiêm nghiệm những gì đối phương đang nói. Khả năng đặt mình vào góc nhìn của người khác, đồng thời nghiêm túc tự soi rọi lại bản thân để đánh giá tính xác thực của lời chất vấn, chính là chìa khóa giúp họ đưa ra một lời phản hồi (có thấu hiểu, có suy nghĩ) thay vì một sự phản ứng (mang tính bản năng, bộc phát).

Nhờ thấu cảm sâu sắc hơn về bản chất của vấn đề, họ có thể phân định một cách công tâm xem mình có lỗi hay không. Từ đó, họ đưa ra một lời đáp trả thấu tình đạt lý, vững vàng và thông tuệ, một lời đối thoại không hạ thấp đối phương và không làm rạn nứt mối quan hệ.

Ngược lại, một người chọn cách phản ứng thường từ chối nhìn nhận phần lỗi của mình trong câu chuyện. Họ ngay lập tức nổi giận và đổ ngược mọi trách nhiệm lên đầu người chất vấn. Họ chối bỏ bất kỳ sự chịu trách nhiệm nào và dùng sự giận dữ, quyết liệt của mình để dập tắt tiếng nói của người đang cố gắng chỉ ra vấn đề.

Sau những cuộc đụng độ như vậy, kịch bản quen thuộc của một người có trí tuệ cảm xúc thấp là tự biến mình thành nạn nhân, tỏ ra đáng thương như thể mình đang bị bắt nạt, hoặc quay sang gây hấn thụ động với người "dám" thẳng thắn với họ. Dù chọn cách nào đi nữa, vấn đề cốt lõi vẫn không được giải quyết, và một vết rạn nứt sâu sắc đã được tạo ra trong mối quan hệ. 

Image by chenspec from Pixabay 

2. Họ không gây hấn thụ động, họ thiết lập ranh giới 

Chẳng ai cảm thấy dễ chịu khi lòng tốt của mình bị lợi dụng hoặc khai thác triệt để. Tức giận trong những hoàn cảnh như vậy là một phản ứng hoàn toàn dễ hiểu, thế nhưng, một người có trí tuệ cảm xúc cao lại xem sự tức giận đó như một nguồn dữ liệu quan trọng để phân tích.

Nếu ai đó liên tục thao túng bạn vì lợi ích riêng của họ và phớt lờ những tổn thương họ gây ra cho bạn, thì rất có thể họ thuộc tuýp người chỉ biết "phản ứng" chứ không biết "phản hồi" khi bạn bày tỏ cảm xúc của mình. Điều đó đồng nghĩa với việc đối thoại với họ sẽ chỉ mang lại đau đớn và vô ích.

Lúc này, người có trí tuệ cảm xúc cao sẽ nhìn nhận đối phương một cách thực tế hơn. Vượt qua những thất vọng ban đầu, họ nhận ra tầm quan trọng của việc thiết lập một ranh giới rõ ràng để bảo vệ bản thân không bị lợi dụng trong tương lai. họ hiểu rằng việc vạch ra ranh giới không đòi hỏi họ phải trở nên lạnh lùng hay thô lỗ. Điều đó đơn giản chỉ là: họ sẽ "bận" vào lần tới khi người kia cần nhờ vả, hoặc thay vì đi ăn tối với người bạn luôn "vô tình quên mang thẻ", họ sẽ khéo léo gợi ý một buổi đi dạo cùng nhau. Về cơ bản, họ tư duy một cách linh hoạt để nhẹ nhàng thiết lập một ranh giới, tự che chở cho chính mình trước những toan tính lợi dụng sau này.

Ngược lại, một người ôm lòng tức giận vì cảm thấy bị bạn bè lợi dụng, hoặc vì người bạn đó không làm theo ý mình, thường có xu hướng tìm cách trả đũa ngầm, một biểu hiện điển hình của gây hấn thụ động.

Đáng buồn thay, kiểu người này thường cố gắng phá hoại thành công của người khác bằng những hành vi lén lút sau lưng, hoặc nói xấu họ với những người quen chung trong nhóm. Đây chính là kiểu tư duy "bạn làm tôi đau, tôi sẽ làm bạn đau hơn", thế nhưng trước mặt bạn, họ vẫn tỏ ra vô cùng niềm nở. Lối hành xử gây hấn thụ động này là minh chứng cho một sự thiếu hụt trầm trọng về trí tuệ cảm xúc.

3. Họ xin lỗi khi họ sai… chứ không phải khi bị phát hiện  

Về cơ bản, một cá nhân có trí tuệ cảm xúc cao luôn sở hữu khả năng tự nhận thức mạnh mẽ. Họ thực sự quan tâm đến việc hành động và lời nói của mình ảnh hưởng thế nào đến người khác, đặc biệt là những người thân thiết xung quanh. Chính vì vậy, họ luôn ý thức rất rõ về cách mình tương tác. Họ khao khát thấu hiểu những người mình yêu thương, từ đó luôn cẩn trọng lắng nghe và tôn trọng cảm xúc của đối phương, thay vì biến mọi chuyện thành cái rốn của vũ trụ để chỉ phục vụ cho mong muốn và cảm xúc của riêng mình.

Chính sự tự nhận thức cùng động lực muốn trở thành một người tử tế trong các mối quan hệ đã giúp họ tự nhìn ra những sai lầm của bản thân. Có thể họ đã có một khoảnh khắc ích kỷ, hoặc có lúc quá mệt mỏi và căng thẳng đến mức không thể thực lòng lắng nghe và đồng cảm với đối phương. Dù lý do là gì, họ sẽ tự soi rọi lại tâm can mình bởi vì, dù khoảnh khắc đó đã trôi qua, nó vẫn không ngừng thôi thúc và dằn vặt họ. Họ cảm thấy không ổn với cách mình đã cư xử. Và bởi vì họ đủ vững vàng nội tại để chấp nhận những góc khuất, những khuyết điểm của chính mình, họ sẵn sàng chủ động xin lỗi người chịu ảnh hưởng. Sự dũng cảm chịu trách nhiệm này nuôi dưỡng niềm tin, sự gắn kết sâu sắc với mọi người xung quanh, đồng thời duy trì những kết nối bền chặt với những ai cũng sở hữu phẩm chất tương tự.

Ngược lại, một người thiếu hụt trí tuệ cảm xúc thường xây dựng một bức tường phòng thủ để né tránh việc nhìn nhận những khiếm khuyết trong tính cách của bản thân. Họ không đủ mạnh mẽ để đối diện với chúng. Vì vậy, họ phản kháng lại việc tự soi rọi chính mình, và thay vào đó, họ tìm kiếm cảm giác an toàn bằng cách chỉ trích người khác. Điều cuối cùng họ muốn làm là phơi bày bất kỳ "sự yếu đuối" nào trong một mối quan hệ, nên họ khước từ mọi khả năng rằng mình đã làm điều gì đó gây tổn thương hoặc ích kỷ cho đến khi họ bị phát hiện.

Chỉ khi bị dồn vào chân tường, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải xin lỗi vì đối mặt với nguy cơ đánh mất người kia, họ mới chịu lên tiếng. Thế nhưng, lời xin lỗi đó thường sẽ đi kèm với những lời ngụy biện, sự bao biện và giảm nhẹ lỗi lầm, những biểu hiện rõ ràng của sự thiếu chân thành. Và thông thường, một lời xin lỗi sáo rỗng chính là tín hiệu dự báo rằng họ sẽ tiếp tục lặp lại sai lầm đó trong tương lai.

LỜI KẾT

Trí tuệ cảm xúc sẽ là một món quà vô giá nếu bạn biết sử dụng nó một cách khôn ngoan. Phản hồi thay vì phản ứng bộc phát, thiết lập những ranh giới lành mạnh thay vì gây hấn thụ động, và dũng cảm nhận lỗi trong một mối quan hệ thay vì tìm cách trốn tránh, đó chính là những biểu hiện đỉnh cao của một người có trí tuệ cảm xúc. Bạn có thể tìm hiểu thêm về chủ đề quan trọng này trong cuốn sách của tôi: "Làm thế nào để vượt mặt một kẻ ái kỷ: Dùng trí tuệ cảm xúc để giành lại quyền kiểm soát tại gia đình, công sở và trong cuộc sống" (How to Outsmart a Narcissist: Use Emotional Intelligence to Regain Control at Home, at Work, and in Life).