3 góc khuất khi bạn là một người "quá hiểu chuyện" trong tình cảm

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Việc luôn ưu tiên nhu cầu của người khác hơn chính mình sẽ tạo nên một thói quen tai hại: tự tước đi tiếng nói và kìm nén bản sắc cá nhân.
• Việc làm chủ cảm xúc không hề "miễn phí"; nó tiêu tốn rất nhiều năng lượng từ trí tuệ đến cả thể chất của bạn.
• Sự gắn kết sâu sắc giữa hai người không xây lên từ những êm đềm giả tạo, mà đến từ việc cả hai dám mở lòng và chia sẻ những góc khuất nội tâm cho nhau.

Trong văn hóa của chúng ta, việc được nhận xét là một người "dễ tính" thường được xem là một lời khen ngợi đầy tự hào, nhất là khi chúng ta trưởng tại. Đó là cách mọi người công nhận rằng bạn là người biết điều, không đòi hỏi, linh hoạt, luôn làm chủ được cảm xúc và mang lại cảm giác dễ chịu cho những người xung quanh. Khi ai đó dành cho bạn "lời khen" này, thường là họ đang trân trọng việc bạn không bao giờ gây chuyện hay đòi hỏi quá mức. Bạn chính là kiểu người mà ai cũng gọi là "điềm đạm", "biết thấu hiểu" hay "người không bao giờ biết drama là gì".

Thực lòng mà nói, để làm được điều đó cần một bản lĩnh tâm lý rất lớn. Khả năng điều tiết cảm xúc, sự thấu cảm và tính linh hoạt chính là những dấu hiệu của một người có trí tuệ cảm xúc cao. Những người dễ mến thường được nhìn nhận là ấm áp, đáng yêu và là cộng sự tuyệt vời. Họ ít khi vướng vào những cuộc cãi vã nảy lửa và thường là lựa chọn ưu tiên trong mọi mối quan hệ xã hội.

Thế nhưng, có một mặt trái ít ai nhắc đến về cái mác "người dễ tính" này. Khi sự "dễ tính" trở thành một thương hiệu cá nhân thay vì là một kỹ năng ứng xử tùy tình huống, nó có thể đi kèm với những cái giá đắt về tâm lý. Những tổn thương này cứ âm thầm tích tụ, che mắt cả chính người trong cuộc lẫn những người xung quanh họ.

Sự thật là, những người mang trong mình nhiều nỗi niềm nhất đôi khi không phải là những người hay lớn tiếng, khó chiều hay thích đối đầu. Họ lại chính là những người được tất cả mọi người yêu quý. Đó là những người thường hay tự vấn: "Chẳng hiểu sao mình cứ thấy ấm ức trong lòng, dù rõ ràng chẳng có chuyện gì cụ thể để mà buồn giận cả." Câu nói này thực ra chứa đựng nhiều nỗi niềm hơn chúng ta tưởng.

Dưới đây là 3 cái giá về tâm lý mà những người "luôn luôn dễ tính" thường phải gánh chịu.

Source: The HK Photo Company / Unsplash

1. Bạn dần đánh mất những mong muốn của chính mình

Cái giá đầu tiên mà bạn phải trả chính là sự mờ nhạt dần của những sở thích cá nhân. Đó không phải là những giá trị đạo đức hay niềm tin lớn lao, mà chỉ là những tín hiệu nhỏ bé thường ngày về điều bạn thực sự muốn: Bạn thích ăn ở đâu, muốn dành ngày cuối tuần như thế nào, nhịp sống ra sao thì thấy dễ chịu, hay bạn đang thực sự cần sự quan tâm ra sao từ đối phương.

Khi liên tục ưu tiên nhu cầu của người khác, bạn vô tình hình thành một thói quen: tự tắt đi tiếng nói nội tâm và kìm nén bản sắc chỉ để giữ cho không khí luôn êm đềm. Những người có xu hướng "tự tĩnh lặng" này thường:

• Coi nhẹ những khao khát của bản thân.
• Nhường quyền quyết định cho người khác như một phản xạ tự nhiên.
• Cảm thấy mơ hồ, lạc lõng với chính những gì mình muốn.
• Loay hoay không biết trả lời sao trước một câu hỏi đơn giản: "Thế em/anh thích làm gì nhất?"

Điều đáng lo ngại là từ bên trong, chúng ta không cảm thấy mình đang bị ép buộc, bởi chúng ta đã tự gắn nhãn cho nó là "sự linh hoạt". Nhưng dưới góc độ tâm lý, sự linh hoạt mà thiếu đi cái tôi cá nhân sẽ trở thành một hình thái của sự tự xóa bỏ chính mình.

Các nghiên cứu dài hạn chỉ ra rằng, những người có "khái niệm về bản thân" (self-concept clarity) mờ nhạt thường cảm thấy bất ổn và mâu thuẫn nội tại sâu sắc theo thời gian. Nói cách khác, khi bạn không hiểu rõ về tâm trạng, sở thích và bản sắc của mình, bạn sẽ khó cảm thấy hài lòng với cuộc sống và dần trở nên xa lạ với chính tâm hồn mình.

Quan trọng hơn, cái giá phải trả về lâu dài không phải là một sự đánh mất mình đột ngột, mà là một sự tan rã bản sắc trong thầm lặng. Bạn trở nên cực kỳ nhạy cảm với cảm xúc của người khác nhưng lại ngày càng mơ hồ về chính mình. Bạn có thể rất giỏi "đọc vị" cả một căn phòng, nhưng lại không thể đọc được những tín hiệu từ trái tim mình. Sự đứt gãy đó về sau thường hiện hữu dưới hình thức những nỗi bất mãn âm ỉ, sự do dự không dứt, hoặc cảm giác rằng cuộc sống của mình nhìn thì có vẻ ổn, nhưng dường như nó chẳng thuộc về mình.

2. Bạn tích tụ những nỗi ấm ức không tên

Có một đặc điểm chung ở những người "hiểu chuyện" là họ hiếm khi nổi giận, nhưng sâu bên trong lại chất chứa đầy những nỗi bất mãn âm thầm.

Điều này xảy ra bởi vì những nỗ lực kìm nén cảm xúc không bao giờ tự dưng biến mất, dù bạn có thể hiện nó một cách khéo léo đến đâu. Mọi thứ đều có cái giá ẩn giấu của nó. Mỗi lần bạn phải tự điều chỉnh nhu cầu của mình cho vừa vặn với người khác, mỗi khi bạn nén lại phản ứng hay cố lờ đi nỗi thất vọng, hệ thần kinh của bạn đều phải gồng mình lên để chịu đựng. Việc kiềm chế cảm xúc chưa bao giờ là một trạng thái tĩnh; nó tiêu tốn rất nhiều năng lượng từ tâm trí đến thể xác, ngay cả khi vẻ ngoài của bạn trông vẫn rất bình thản.

Khi những nỗ lực này không được đối phương ghi nhận hay đền đáp, chúng sẽ chuyển hóa thành sự ức chế cảm xúc. Nghĩa là bạn vẫn cảm nhận được nỗi đau, nhưng lại không thể nói ra. Thật buồn thay, những cảm xúc bị đè nén ấy chẳng bao giờ tự tan biến đi được.

Các nghiên cứu về việc "ức chế biểu đạt" cho thấy những người có thói quen kìm nén cảm xúc thường phải chịu đựng những hệ quả tiêu cực trong các mối quan hệ xã hội theo thời gian. Họ ít nhận được sự hỗ trợ, cảm thấy xa cách về mặt tình cảm và mức độ hài lòng trong các mối quan hệ cũng giảm dần. Việc gói ghém cảm xúc quá kỹ thực chất không giúp mối quan hệ bền vững hơn, dù nó có vẻ làm giảm đi các cuộc cãi vã. Bởi lẽ, nó cũng vô tình lấy đi sự chân thành và chiều sâu mà đôi bên cần có để thấu hiểu nhau.

Điều này giải thích tại sao nhiều người dễ tính lại luôn cảm thấy kiệt sức một cách mâu thuẫn trong những mối quan hệ nhìn bề ngoài có vẻ "ổn". Việc thiếu vắng những cuộc xung đột công khai không có nghĩa là sự công bằng trong tình cảm đang tồn tại. Nó thường có nghĩa là một người đang âm thầm gánh vác mọi tổn thương, tự mình điều tiết mọi thứ mà chẳng nhận lại được gì.

Khi sự ấm ức bắt đầu bén rễ, thường chẳng có một "kẻ phản diện" cụ thể nào, cũng không có một biến cố nào quá lớn; đó chỉ là sự tích tụ chậm chãi của những nỗ lực cảm xúc chưa bao giờ được thấu hiểu.

Điều này đặc biệt nguy hại vì nỗi ấm ức thường cần được gọi tên và giãi bày để có thể nguôi ngoai. Nhưng khi bạn đã tự rèn luyện mình phải luôn "ổn với mọi thứ", bạn sẽ chẳng có câu chuyện nào để kể cả; bạn chỉ thấy lòng mình nặng trĩu. Và những nỗi buồn không thể gọi thành tên ấy thường có xu hướng quay ngược lại, gặm nhấm chính bản thân bạn.

3. Bạn trở nên dễ gần, nhưng lại rất khó để thấu hiểu

Cuối cùng, việc quá "dễ tính" sẽ lấy đi chiều sâu của các mối quan hệ. Khi bạn luôn thuận theo ý người khác, họ sẽ thấy bạn là một bến đỗ an toàn, dễ chịu và chẳng bao giờ gây áp lực. Nhưng để thực sự cảm thấy được "thấu cảm", chúng ta cần cho người khác biết điều gì làm mình lay động, điều gì đang thử thách mình, điều gì khiến mình bực bội hay hào hứng từ sâu tận đáy lòng. Nếu không, chúng ta chỉ đang xây dựng một sự "thân mật giả tạo", nơi mối quan hệ nhìn thì có vẻ êm đềm, gắn kết nhưng lại thiếu đi sự chân thực khi cả hai không thực sự mở lòng với nhau. Đây chính là cái kết thường thấy khi bạn cứ mãi tự gọt giũa bản thân để vừa lòng người khác.

Sự gắn kết sâu sắc về tâm hồn không được xây đắp từ những tháng ngày phẳng lặng, mà đến từ việc ta được chạm vào thế giới nội tâm của nhau hết lần này đến lần khác. Ngay cả trong những không gian một chiều như mạng xã hội, người ta vẫn cảm thấy thân thuộc và gần gũi với một ai đó hơn khi được lắng nghe những chia sẻ thật lòng của họ. Gốc rễ của mọi sự gắn bó chính là cảm giác ta có thể "đọc" được tâm tư của đối phương.

Nghịch lý ở chỗ: chính nét tính cách khiến bạn trở nên dễ gần lại là rào cản khiến người khác khó có thể gắn bó bền chặt với bạn. Bởi lẽ, sự gắn kết bền vững chỉ hình thành khi những cảm xúc nội tại của bạn đủ rõ ràng để người kia phải lưu tâm, phản hồi và điều chỉnh cảm xúc của chính họ cho phù hợp. Việc có thể dõi theo thế giới nội tâm của một người theo thời gian mới là thứ khiến bạn cảm thấy họ đang thực sự hiện diện và "sống" một cách chân thực nhất.

Có thể điều này hơi khó hình dung, nhưng khi bạn chưa bao giờ dám dành cho mình một khoảng không gian để bộc lộ cảm xúc, người khác sẽ chẳng bao giờ phải học cách thích nghi với bạn. Và khi không ai phải điều chỉnh vì bạn, bạn sẽ mãi chỉ là một nhân vật mờ nhạt đứng ngoài rìa, ngay cả trong chính mối quan hệ của cuộc đời mình. 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 3 Downsides of Being the "Easy" Partner | Psychology Today