3 lý do khiến bạn khó rời bỏ một người bạn đời tồi tệ

3 lý do khiến bạn khó rời bỏ một người bạn đời tồi tệ

Rời bỏ một người bạn đời vô trách nhiệm có thể vô cùng khó khăn, ngay cả khi bạn không hạnh phúc.

Nhiều người ở lại trong những mối quan hệ mà sâu thẳm trong lòng, họ biết rõ là không còn ổn nữa. Họ ý thức rất rõ rằng người bạn đời của mình đóng góp quá ít cho cuộc sống chung, về mặt cảm xúc, tài chính, hay sự gắn kết. Họ cũng có thể âm thầm chịu đựng những lời hứa mơ hồ, sự cố gắng lúc có lúc không, hoặc sự phát triển lệch về một phía trong mối quan hệ.

Vì thế, khi được hỏi tại sao họ chọn ở lại, họ hiếm khi nói rằng mình hạnh phúc. Thay vào đó, họ nói những câu như: “Cũng không đến nỗi tệ.” “Tôi đã đầu tư quá nhiều rồi.” “Lỡ rời đi rồi lại hối hận thì sao?”

Dưới góc nhìn tâm lý học, kiểu lựa chọn này ít liên quan đến tình yêu hơn chúng ta tưởng, mà liên quan nhiều hơn đến cách bộ não con người đánh giá mất mát và cái giá của sự thay đổi. Dưới đây là bốn lý do khiến bạn có thể đang chọn ở lại trong một mối quan hệ không còn nuôi dưỡng mình.

1. Bạn nhìn người ấy là ‘chưa tệ đến mức phải rời đi’

Một trong những lực kéo mạnh mẽ nhất khiến con người mắc kẹt trong những mối quan hệ không thỏa mãn là sự né tránh mất mát, một nguyên lý trong tâm lý học hành vi, giải thích rằng trong cảm nhận của chúng ta, nỗi đau vì mất mát luôn lớn hơn niềm vui từ những lợi ích tương đương.

Những nghiên cứu tiên phong về lý thuyết triển vọng cho thấy con người có động lực tránh mất mát mạnh hơn rất nhiều so với việc theo đuổi lợi ích. Trong các mối quan hệ, điều này có nghĩa là nỗi đau tiềm ẩn của việc rời đi thường lấn át cảm giác nhẹ nhõm mà tự do có thể mang lại, ngay cả khi việc ở lại đang khiến bạn phải trả giá rất lớn.

Bởi vì rời bỏ đồng nghĩa với việc chấp nhận những mất mát tức thì: thời gian bạn đã dành ra, cuộc sống bạn đã cùng xây dựng, những thói quen chung, bản sắc xã hội mà hai người cùng nuôi dưỡng, và quan trọng nhất là niềm hy vọng bạn từng ôm ấp rằng mọi thứ rồi sẽ khá hơn. Ngược lại, ở lại giúp giữ nguyên những gì quen thuộc, dù có thất vọng, bởi bộ não xem điều quen thuộc ấy an toàn hơn sự bất định.

Đó là lý do vì sao nhiều người tiếp tục ở trong những mối quan hệ “tạm chấp nhận được” nhưng không hề nuôi dưỡng tâm hồn. Tâm trí họ mải mê né tránh những mất mát có thể xảy ra, đến mức không còn đủ khoảng trống để tự hỏi liệu mối quan hệ này có thực sự đáp ứng nhu cầu của mình hay không.

2. Bạn đã đầu tư quá nhiều vào người ấy

Một cơ chế mạnh mẽ khác khiến những mối quan hệ đầy bất mãn vẫn kéo dài là ngụy biện chi phí chìm, một thiên kiến nhận thức khiến con người tiếp tục đầu tư vào một điều gì đó chỉ vì những gì họ đã bỏ ra trước đó, thay vì vì lợi ích trong tương lai.

Thiên kiến này khiến con người bám víu một cách phi lý vào những nỗ lực đang thất bại, khi họ đã bỏ vào đó thời gian, công sức hoặc nguồn lực. Trong các mối quan hệ tình cảm, “chi phí chìm” có thể mang nhiều hình dạng: những năm tháng đã bên nhau, lượng lớn công sức cảm xúc đã trao đi, những ràng buộc tài chính khó gỡ, lịch sử chung, và những hy sinh mà nếu rời đi thì dường như trở thành vô nghĩa.

Càng đầu tư nhiều, việc rời bỏ càng trở nên khó khăn. Kết thúc mối quan hệ giống như phải thừa nhận rằng tất cả những gì bạn đã bỏ ra không mang lại kết quả. Về mặt tâm lý, điều này có thể trở nên không thể chịu đựng nổi. Vì thế, thay vì hỏi: “Mối quan hệ này có đang đáp ứng nhu cầu của mình ngay lúc này không?”, cảm giác đã đầu tư quá nhiều ấy giữ chân con người ở lại với câu hỏi day dứt hơn: “Chẳng lẽ tất cả những điều này đều là vô ích sao?”

3. Hoặc Là Người Ấy, Hoặc Là Sự Hối Tiếc

Sau nỗi sợ mất mát và cảm giác đã đầu tư quá nhiều, chướng ngại tiếp theo mà tâm trí chúng ta phải vượt qua chính là nỗi sợ hối tiếc. Những nghiên cứu kinh điển cho thấy: sự hối tiếc mà ta dự đoán trước đôi khi còn có sức chi phối mạnh hơn cả niềm thỏa mãn mà ta mong đợi. Trong các mối quan hệ, điều này bộc lộ thành nỗi sợ về một tương lai giả định — nơi việc rời đi hóa ra lại là một sai lầm.

Khuynh hướng này buộc con người đem mối quan hệ chưa thật sự ổn của mình ra so sánh với những kịch bản tệ nhất trong tưởng tượng: cô độc một mình, nhận ra người ấy là lựa chọn tốt nhất mà mình từng có, hoặc đau đớn nhìn người cũ thay đổi, trưởng thành vì một người khác.

Dĩ nhiên, trong những phép so sánh đầy bất công ấy, mối quan hệ hiện tại thường “thắng thế”. Dù những viễn cảnh kia rất có thể chẳng bao giờ xảy ra, sức nặng cảm xúc của việc tưởng tượng ra chúng vẫn đủ để khiến con người đứng yên, không dám bước tiếp. Ở lại giúp ta tránh được cảm giác hối tiếc ngay lập tức; còn rời đi đòi hỏi ta phải chịu đựng khả năng sẽ tự hỏi mình mãi mãi: “Nếu như… thì sao?”

Vì sao lý trí đơn thuần không thể khiến ta rời xa một người bạn đời vô trách nhiệm

Từ bên ngoài nhìn vào, việc ở lại với một người bạn đời vô tâm thường trông thật phi lý. Bạn bè có thể liên tục chỉ ra sự mất cân bằng trong mối quan hệ bằng đủ mọi bằng chứng, nhưng trong trải nghiệm của đa số người, chỉ riêng lý lẽ hiếm khi đủ để tạo ra thay đổi.

Bởi phần lớn quyết định của chúng ta không được dẫn dắt bởi suy luận có ý thức. Chúng bị chi phối bởi những thiên kiến cảm xúc và nhận thức, được hình thành để bảo vệ chúng ta khỏi mất mát, hối tiếc và sự bất định.

Chừng nào những nỗi sợ ấy chưa được nhìn thẳng và gọi tên, con người vẫn tiếp tục hợp lý hóa việc ở lại: vô thức hạ thấp tiêu chuẩn của mình, thu nhỏ sự bất mãn, và tự nhủ rằng mọi thứ “có thể còn tệ hơn nhiều”. Tuy vậy, khuynh hướng tự biện hộ này không nên bị xem là yếu đuối. Hãy nhìn nó như một nỗ lực của bộ não, làm đúng điều mà nó được tiến hóa để làm: bảo vệ và giữ cho cuộc sống ổn định.

Dẫu vậy, chúng ta cũng cần tỉnh táo quan sát những dấu hiệu cho thấy có ai đó đang lợi dụng tình cảm của mình mà không hề góp phần tương xứng. Và điều này chỉ có thể xảy ra khi ta dịch chuyển góc nhìn, từ những gì đã đầu tư trong quá khứ sang sự an lành của bản thân trong tương lai. Việc buông bỏ những mục tiêu không thể đạt tới giúp giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tinh thần. Khi áp dụng vào mối quan hệ, điều đó có nghĩa là nhận ra lúc nào nỗ lực của mình không còn dẫn đến sự thay đổi có ý nghĩa.

Một yếu tố then chốt khác là tách biệt bản sắc cá nhân. Khi con người kết nối lại với những phần con người mình tồn tại ngoài mối quan hệ, cái giá phải trả cho việc rời đi sẽ nhỏ lại. Lúc ấy, mối quan hệ không còn nắm giữ toàn bộ cảm nhận về bản thân của một người.

Cuối cùng, việc tái định nghĩa “mất mát” là vô cùng quan trọng, không chỉ cho sự an ổn trước mắt, mà còn cho cách bạn nhìn nhận tình yêu nói chung. Rời bỏ thường bị xem là “thất bại”, nhưng về mặt tâm lý, chính xác hơn khi nhìn nó như một nguồn thông tin: về nhu cầu, ranh giới và giới hạn của chính mình.

Hiểu được những lực chi phối này không khiến việc rời đi bỗng trở nên dễ dàng. Nhưng nó gỡ bỏ cảm giác xấu hổ khi ta ở lại. Việc mắc kẹt không phải là lỗi cá nhân, mà là một phản ứng rất con người trước cách tâm trí xử lý sự gắn bó, đầu tư và rủi ro. Và khi những lực ấy được gọi tên, con người dần lấy lại khả năng lựa chọn cho mình một con đường khác. 

Source: Hrant Khachatryan / Unsplash

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 3 Reasons Why You Might Struggle to Leave a Bad Partner | Psychology Today