Bao lâu thì vết thương lòng mới thực sự nguôi ngoai?

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Những người từng bị ngược đãi thường phải nghe rằng họ nên quên quá khứ đi, hoặc những gì họ trải qua chẳng thấm tháp gì để gọi là "tổn thương".
• Hành trình chữa lành phụ thuộc rất lớn vào sự hỗ trợ, cảm giác an toàn và những nguồn lực tinh thần mà chúng ta có, điều mà không phải ai cũng may mắn sở hữu.
• Thời gian tự thân nó không thể làm lành những vết thương mà chúng ta chưa từng đối mặt và xoa dịu.

Hôm qua, tôi lướt mạng xã hội như một thói quen thường nhật.

Tôi có đăng một đoạn video ngắn để ủng hộ những người từng bị khước từ, lấy chính trải nghiệm cá nhân của mình làm ví dụ. Trong lúc cuộn tin, tôi khựng lại trước một dòng bình luận:

“Sao đến giờ mà bạn vẫn chưa quên được chuyện đó nhỉ? Nó xảy ra cũng phải 20 năm rồi còn gì?”

Phản ứng đầu tiên của tôi, bên cạnh ý nghĩ hài hước rằng “Chà, có vẻ kem dưỡng da chống lão hóa của mình không hiệu quả như mình tưởng”, là muốn lướt qua và lờ nó đi. Đó vốn là điều tôi luôn khuyên các khách hàng trẻ tuổi của mình, dù đôi khi chính tôi cũng thấy khó lòng làm được.

Nhưng rồi tôi thấy người đó lại viết thêm một bình luận nữa:

“Dạo này người ta cứ lạm dụng từ ‘tổn thương’ (trauma) quá mức. Việc bị gia đình chối bỏ thậm chí còn chẳng được coi là tổn thương thực sự nữa kìa. Đầy người vượt qua chuyện đó, hoặc những chuyện tương tự, trong thời gian ngắn hơn nhiều. Nếu bạn cứ nhai đi nhai lại mãi, nghĩa là bạn đang tự làm mình kẹt lại đấy thôi.”

Thế là, cũng giống như bất kỳ ai dù có bản lĩnh đến đâu nhưng đôi khi vẫn vô thức đi tìm sự công nhận từ thế giới ảo, tôi lập tức rơi vào "vòng xoáy" tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng. Tôi mải miết lướt qua tài khoản của các chuyên gia tâm lý nổi tiếng khác, lục tìm trong các thẻ hashtag để mong thấy một sự xác nhận rằng mình không sai. Nhưng chẳng có lời giải đáp nào hiện ra cả. Thay vào đó, tâm trí tôi ngập tràn những câu hỏi:

Họ nói đúng chăng?

Có phải mình đang thực sự mắc kẹt trong quá khứ?

Liệu đây có phải là chuyện mà lẽ ra mình nên vượt qua từ lâu rồi không?

Và liệu những gì mình đã trải qua có thực sự được gọi là một "tổn thương" đúng nghĩa?

Tôi chợt nhận ra mình đang lặp lại đúng những gì mà biết bao người từng chịu tổn thương thường làm: cố dùng lý trí để phân tích, giải thích, bao biện và rồi trượt dài vào một lối mòn quen thuộc. Cả ngày tôi dành thời gian để xoa dịu và công nhận nỗi đau cho những người vốn đã mất nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, bị người đời bảo rằng chuyện họ trải qua chẳng có gì ghê gớm. Tôi còn mở các khóa đào tạo để giúp các đồng nghiệp và nhân viên y tế hiểu được kiểu tổn thương này có thể hằn sâu và dai dẳng đến nhường nào.

Vậy mà, tại sao chính tôi lại đang rơi vào vòng xoáy hoảng loạn này? Cảm giác như lúc đó tôi bị kéo lùi về quá khứ vậy. Người đang suy sụp này là ai đây?

Source: StockSnap / Pixabay 

Những người từng bị tổn thương thường bị bảo rằng trải nghiệm của họ không có gì đáng gọi là "sang chấn"

Nỗi sợ lớn nhất của nhiều người từng bị tổn thương là sợ mình đang "làm quá". Tôi thấy điều này rõ nhất ở những người từng sống trong những gia đình hoặc mối quan hệ độc hại, nơi mà thực tại của họ bị phủ nhận, bị coi nhẹ hoặc bị thao túng tâm lý suốt nhiều năm trời. Khi bạn đã bị dạy rằng không được tin vào cảm xúc của chính mình, thì chỉ cần một bình luận vô tâm (như từ một "anh hùng bàn phím" chẳng hạn) cũng đủ để xát muối vào vết thương cũ. Nhất là khi những lời đó lại trùng khớp với những gì họ vẫn phải nghe bấy lâu nay:

• Đáng lẽ bạn phải vượt qua nó rồi chứ.
• Chuyện xảy ra lâu lắm rồi mà.
• Khối người còn khổ hơn bạn đấy thôi.

Vậy khi nào thì chúng ta mới chính thức "vượt qua" được những nỗi đau?

Câu trả lời là: Còn tùy.

Với một số người, họ chỉ mới bắt đầu dám bóc tách những gì đã xảy ra, dù sự việc gốc đã trôi qua hàng chục năm. Có thể họ đã dành cả thanh xuân để gồng mình tồn tại bằng những cách như ăn uống vô độ, vùi đầu vào công việc, lạm dụng chất kích thích hoặc tự làm tê liệt cảm xúc. Chỉ đến khi tìm được sự tỉnh táo hoặc một nơi chốn an toàn, họ mới đủ sức đối mặt với những "bóng ma" bám đuổi mình bấy lâu. Thời gian tự thân nó không thể chữa lành những gì mà chúng ta chưa từng thực sự đối diện và chuyển hóa.

Ngược lại, có những người may mắn có được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ bên ngoài như: một gia đình bình yên, trị liệu tâm lý, cộng đồng tôn giáo, các nhóm sẻ chia hoặc những người bạn thân thiết như người nhà. Tất cả những điều đó giúp họ sớm "tiêu hóa" được nỗi đau. Quá trình chữa lành luôn được nhào nặn bởi sự hỗ trợ, cảm giác an toàn, thời điểm và nguồn lực mà ta có. Những yếu tố này quyết định việc nỗi đau đó sẽ còn đeo bám ta bao lâu. Thực tế, một số nghiên cứu chỉ ra rằng các triệu chứng tâm lý có thể kéo dài hàng thập kỷ sau sự việc, đặc biệt nếu đó là một biến cố kinh hoàng mà người trong cuộc không nhận được sự giúp đỡ thỏa đáng để vượt qua.

Rốt cuộc, "vượt qua nó" nghĩa là gì?

Có phải là chúng ta không bao giờ nghĩ về nó nữa?

Có phải là chúng ta không bao giờ còn thấy nhói lòng khi chạm vào vết thương cũ?

Hay là chúng ta ngừng gọi nó là "tổn thương" chỉ vì nó khiến người khác cảm thấy không thoải mái?

Chẳng có tiêu chuẩn nào ở trên là thực tế cả.

Bây giờ, khi đã có thời gian để hít thở sâu và chiêm nghiệm, tôi lại nghĩ về bình luận của người lạ kia. Liệu họ có dám nói những lời đó với một người lính trở về từ chiến trận sau nhiều thập kỷ? Hay với một đứa trẻ từng phải chạy trốn khỏi quê hương vì khói lửa chiến tranh? Kiểu tổn thương nào thì mới được coi là "hợp lệ" để xứng đáng nhận được lòng trắc ẩn? Tôi đồng ý rằng từ "tổn thương" đôi khi bị lạm dụng, nhất là dạo gần đây khi nó trở thành một từ thời thượng. Nhưng tôi cũng tin rằng có những trải nghiệm không thể phủ nhận là sự sang chấn, dù đôi khi ngôn từ vẫn cảm thấy quá nhỏ bé để diễn tả hết. Với tôi, việc bị chính gia đình mình ruồng bỏ và khước từ hoàn toàn nằm trong số đó. Dù cho một người lạ mặt nào đó trên mạng có đồng ý hay không.

Sự thật là, luôn có những người tìm cách để phủ nhận nỗi đau của người khác. Ai từng chịu tổn thương cũng đều gặp phải chuyện này. Vậy nên, khi nói đến việc chữa lành hay việc "vượt qua", chẳng có một hạn chót chung cho tất cả mọi người. Nó tùy thuộc vào mỗi cá nhân, vào tính chất của nỗi đau và vào cả hành trình gian truân mà họ đã phải đi qua. 

References

Mann, F.D., Waszczuk, M.A., Clouston, S.A.P. et al. (2025). A 20-year longitudinal cohort study of post-traumatic stress disorder in World Trade Center responders. Nat. Mental Health 3, 789–802. https://doi.org/10.1038/s44220-025-00419-1

Olff M, Hein I, Amstadter AB, Armour C, Skogbrott Birkeland M, Bui E, Cloitre M, Ehlers A, Ford JD, Greene T, Hansen M, Harnett NG, Kaminer D, Lewis C, Minelli A, Niles B, Nugent NR, Roberts N, Price M, Reffi AN, Seedat S, Seligowski AV, Vujanovic AA. (2025). The impact of trauma and how to intervene: a narrative review of psychotraumatology over the past 15 years. Eur J Psychotraumatol. 2025 Dec;16(1):2458406. 

Tác giả:Kaytee Gillis, LCSW

Nguồn: When Should We Be Over Our Trauma? | Psychology Today

Tìm đọc sách Chữa lành sau tổn thương - Tất cả được viết lại bằng ngôn ngữ gần gũi, chân thành, như một người đi trước kể lại hành trình sống sót của mình, và đưa bạn bản đồ để bước tiếp. Không cần phải hoàn hảo. Không cần phải vượt qua quá khứ ngay. Chỉ cần bạn bắt đầu, nhẹ nhàng thôi, từ chính trang sách này.

https://s.shopee.vn/7VCg8CpE4q