Liệu cơn giận có thể khiến tình yêu thêm gắn kết?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Cơn giận nảy sinh khi ta cảm thấy mình đang phải chịu một sự bất công vô lý.
• Những giây phút mặn nồng sau khi làm hòa có thể củng cố sự gắn kết và khẳng định niềm tin vào mối quan hệ.
• Cảm xúc mãnh liệt và cả sự "nổi loạn" trong cơn giận đôi khi lại khơi dậy khao khát lứa đôi.
• Tuy nhiên, cả hai sẽ mất đi giá trị nếu chúng ta dùng chúng để trốn tránh việc trò chuyện thẳng thắn với nhau.

"Yêu là phải biết giận. Một người chẳng biết giận trước điều gì thì cũng chẳng thực lòng quan tâm đến điều chi." 

— Edward Abbey

Dường như ngày nay, chúng ta thấy sự giận dữ xuất hiện thường xuyên hơn, từ trong tổ ấm nhỏ đến ngoài xã hội, so với trước kia. Rất nhiều buổi hội thảo, các phương pháp trị liệu hay sách kỹ năng sống đang tập trung vào việc kiềm chế, điều chỉnh, thậm chí là loại bỏ hoàn toàn cơn giận. Nhưng liệu xu hướng này có thực sự giúp chúng ta hạnh phúc hơn trong tình yêu? Và liệu có khi nào cơn giận, nếu được thấu hiểu đúng cách, lại đóng vai trò xây dựng thay vì chỉ biết tàn phá?

Source: pexels-timur-weber-8560842

Giận dữ và Căm ghét

"Cơn giận chỉ thiếu đúng một chữ cái nữa là thành sự nguy hiểm." 

— Eleanor Roosevelt

Việc phân biệt giữa "giận" và "ghét" là vô cùng quan trọng. Cơn giận thường bùng lên khi ta đối mặt với một sự bất công cụ thể, một tổn thương không đáng có khiến lòng tự trọng hay hạnh phúc của ta bị ảnh hưởng. Ngược lại, sự căm ghét không đến từ một hành động nhất thời, mà đến từ cái cách ta nhìn nhận về bản chất con người của đối phương. Khi ấy, ta tin rằng những hành động xấu đó chính là "con người thật" của họ chứ không đơn thuần là một sai lầm (Ben‑Ze’ev, 2000).

Như Jon Elster từng quan sát: khi giận, ta lý luận rằng "vì họ làm điều xấu nên họ mới tệ"; còn khi ghét, ta lại mặc định "vì họ là người xấu nên họ mới làm chuyện xấu" (1999). Sự khác biệt này gợi nhắc đến câu nói nổi tiếng của Thánh Augustine: Một cơn giận đúng mực nên hướng vào "tội lỗi" chứ không phải vào "người có lỗi".

Giá trị đạo đức của những cơn giận

"Tầm vóc của một người được đo bằng chính những điều khiến họ nổi giận."

— Winston Churchill

"Mỗi chúng ta đều có một 'điểm sôi' khác nhau." 

— Clint Eastwood

Từ xưa đến nay, giá trị đạo đức của cơn giận vẫn luôn là một đề tài gây nhiều tranh cãi. Có hai luồng tư tưởng chính nổi bật: (1) sự khước từ gần như hoàn toàn cơn giận, thường thấy trong chủ nghĩa Khắc kỷ và Phật giáo; và (2) quan điểm cho rằng trong một số hoàn cảnh nhất định, giận dữ là điều phù hợp về mặt đạo đức, như lập luận của Aristotle và sau này là Thomas Aquinas.

Nếu cơn giận hoàn toàn là xấu xa, thật khó để giải thích vì sao nó lại xuất hiện đậm nét trong các truyền thống tôn giáo và đạo đức, kể cả trong những điển tích mô tả rằng ngay cả các đấng tối cao cũng có lúc thịnh nộ. Góc nhìn của Aristotle tinh tế hơn: vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân cơn giận, mà ở chỗ nó bị thừa thãi hay thiếu hụt. Quá giận dữ sẽ dẫn đến sự hủy diệt; nhưng quá ít giận dữ lại cho thấy một tâm hồn vô cảm và thờ ơ trước những chuẩn mực đạo đức. Đức hạnh nằm ở sự cân bằng.

Với Aristotle, sự "phù hợp" chính là chìa khóa. Một cơn giận được coi là chính đáng khi nó tương xứng với hoàn cảnh, nghĩa là giận đúng người, đúng lý do, đúng cách thức và trong một khoảng thời gian vừa đủ. Vì vậy, mục tiêu chúng ta hướng tới không phải là tiêu diệt cơn giận, mà là điều tiết cách biểu lộ nó, đồng thời giữ lại chức năng cảnh báo và kết nối của cảm xúc này. Thực tế, Aristotle đã mô tả những người đạt được sự cân bằng này là những người "ôn hòa", không phải họ không biết giận, mà là họ biết cách bày tỏ sự giận dữ một cách văn minh.

Lời khuyên quen thuộc "hãy đếm đến mười" đã gói gọn ý tưởng này: nó tạo ra một khoảng lặng để lý trí kịp xoa dịu những kích động nhất thời. Ngược lại, nếu đếm đến một ngàn, có lẽ cơn giận sẽ tan biến hoàn toàn, và kéo theo đó, giá trị về mặt thông tin và động lực của nó cũng mất đi. Quan trọng là, chúng ta không nên đánh đồng cơn giận với bạo lực. Dù hai điều này thường đi đôi với nhau, nhưng nhiệm vụ của chúng ta là kiểm soát hành vi do cơn giận thúc đẩy, chứ không phải dập tắt bản thân cảm xúc đó. Trong những mối quan hệ gần gũi, cơn giận có thể hiện diện dưới những hình thức không bạo lực, chẳng hạn như tạm thời rút lui hay ít trò chuyện lại một chút. Khi ở mức độ vừa phải, những phản ứng như vậy hoàn toàn có thể chấp nhận được, xét cả về mặt đạo đức lẫn chức năng hàn gắn.

Chuyện ấy để làm hòa và Chuyện ấy khi đang giận

"Mình cảm thấy yêu chồng nhiều hơn khi cả hai làm chuyện ấy để làm hòa, bởi mình biết rằng dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, tình yêu của chúng mình vẫn vượt qua tất cả." 

— Chia sẻ từ một người phụ nữ đã kết hôn.

"Tôi thích cảm giác mặn nồng sau khi làm hòa hơn là lúc đang bừng bừng giận dữ." 

— Kim Kardashian.

"Makeup sex" (làm chuyện ấy để làm hòa) là những giây phút thân mật nồng cháy sau một cuộc tranh cãi. Với nhiều người, đây là cách để khẳng định lại sự gắn kết và tìm lại cảm giác an tâm trong tình cảm. Một cách giải thích dưới góc độ tâm lý là nhờ sự "chuyển hóa kích thích": những xao động về sinh lý do cơn giận tạo ra được dẫn dắt sang một khao khát mới, làm thăng hoa sự gần gũi ngay khi mâu thuẫn vừa được xoa dịu hoặc giải quyết (Ben-Ze'ev, 2019).

Ngược lại, "Anger sex" (làm chuyện ấy khi đang giận) cũng mãnh liệt không kém, nhưng mục đích lại hoàn toàn khác. Thay vì để hàn gắn, nó tạo ra một khoảng cách tâm lý tạm thời, cho phép đôi bên trút bỏ những dồn nén vào sự mới mẻ, có chút "nổi loạn" hoặc đẩy cảm xúc lên mức cực hạn. Chính vì tính chất có phần phá cách và vượt ngoài khuôn khổ này, nó đòi hỏi sự đồng thuận rõ ràng, những giới hạn chắc chắn và sự vỗ về sau đó để đảm bảo rằng trải nghiệm này chỉ dừng lại ở mục đích giải tỏa mà không làm tổn thương đến mối quan hệ lâu dài.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở mục đích. "Makeup sex" mang tính chữa lành cho toàn bộ mối quan hệ: nó giúp khâu lại những rạn nứt cảm xúc và xây dựng lại niềm tin. Trong khi đó, "Anger sex" tập trung hẹp hơn, tạo ra ham muốn thông qua việc phá vỡ những quy tắc thường ngày và sự biến động của cảm xúc. Dù cả hai đều mang lại cảm giác mạnh mẽ, nhưng "chuyện ấy" sau khi làm hòa thường để lại dấu ấn sâu đậm và bền vững hơn. Tuy nhiên, giá trị của cả hai sẽ dần phai nhạt nếu chúng trở thành thói quen — đặc biệt là khi chúng được dùng để thay thế cho những cuộc trò chuyện thành thật hoặc để che đậy những mâu thuẫn chưa bao giờ được giải quyết triệt để.

Lời kết

"Ngọn lửa của cơn giận, dù sáng rực hay ngắn ngủi, cũng chính là thứ mài giũa mũi tên của tình yêu." 

— Walter Savage Landor.

"Liều thuốc tốt nhất cho cơn giận chính là sự trì hoãn." 

— Seneca.

Những khoảnh khắc "sóng gió" trong tình yêu đôi khi lại mang nhiều ý nghĩa nhất. Sự mặn nồng sau khi làm hòa có thể mang lại sự bình yên, xây dựng lại lòng tin và khép lại những tổn thương sau tranh cãi. Thế nhưng, nó cũng tiềm ẩn rủi ro: chúng ta dễ dùng nó để trốn tránh việc đối thoại, che lấp đi những vấn đề sâu bên dưới, hoặc vô tình khiến bộ não mặc định rằng cứ cãi vã là sẽ được bù đắp bằng sự ngọt ngào về thể xác. Ngược lại, những phút giây cuồng nhiệt khi đang giận chỉ là lối thoát tạm thời cho những cảm xúc dâng trào, đặc biệt là trong những mối quan hệ vốn dĩ đã ổn định. Nó có thể mang lại sự mới lạ, nhưng lợi ích thường chẳng tày gang.

Nhìn rộng hơn, cơn giận giống như một hồi chuông cảnh báo, hướng sự chú ý của chúng ta vào những nhu cầu chưa được đáp ứng hoặc sự mất cân bằng trong mối quan hệ, từ đó thúc đẩy những thay đổi tích cực. Trong một thế giới đầy rẫy những kích thích nhanh và những kết nối hời hợt, giá trị của một sự gắn kết bền bỉ và bình lặng lại càng trở nên đáng quý. Cơn giận hoàn toàn có thể đóng góp tích cực cho một tình yêu êm đềm, nhưng chỉ khi nó ở mức độ vừa phải, phù hợp với hoàn cảnh và sau cùng là để hướng tới sự thăng hoa của cảm xúc. Nó không bao giờ nên thay thế cho sự thân mật vốn được xây dựng trên nền tảng của sự tôn trọng và quan tâm lẫn nhau.

Đôi lời chia sẻ: Tôi vốn là một người khá điềm tĩnh, những lần nổi giận của tôi rất hiếm khi xảy ra và thường cũng chỉ ở mức độ nhẹ nhàng. 

References

Ben-Ze’ev, A. (2019). The arc of love: How our romantic lives change over time. University of Chicago Press.

Ben-Ze'ev, A. (2000). The subtlety of emotions. MIT Press.

Elster, J. (1999). Alchemies of the mind: Rationality and the emotions. Cambridge University Press. 

Tác giả: Aaron Ben-Zeév Ph.D.

Nguồn: Can Anger Deepen Romantic Intimacy? | Psychology Today