Tìm lại hy vọng giữa những ngày bất định

NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI

• Nhiều người trong chúng ta đang cảm thấy kiệt sức vì những bất ổn kéo dài, áp lực cuộc sống và sự bủa vây không ngừng của thông tin.
• Để vượt qua căng thẳng, rèn luyện bản lĩnh và thực sự tìm thấy sự bình yên trong một thế giới phức tạp, chúng ta cần học cách "thực hành" hy vọng.
• Những hành động nhỏ bé và sự kết nối giữa người với người có thể giúp vực dậy niềm hy vọng, mở ra những khả năng mới mà ta từng ngỡ là không thể.

Dạo gần đây, bạn đã làm gì với niềm hy vọng của mình? Bạn thấy mình đang cất giấu nó đi, hay lặng lẽ ôm giữ nó cho riêng mình? Bạn có đủ can đảm để chia sẻ và nói ra niềm hy vọng đó thành lời? Liệu nó có đang thôi thúc bạn hành động hay không?

Những phát hiện gần đây từ Chỉ số Sức khỏe và Hạnh phúc Quốc gia của Gallup đã cho chúng ta thấy một bức tranh về cách người trưởng thành nhìn nhận tương lai của mình. Trong số hơn 22.000 người tham gia khảo sát, chỉ có 59,2% đánh giá cuộc sống của họ trong 5 năm tới ở mức 7 điểm trở lên (trên thang điểm 10), một con số thấp kỷ lục từ trước đến nay.

Khi ngày càng ít người nhìn về tương lai với ánh mắt tích cực so với những năm trước, điều đó phản ánh một sự thật quan trọng về "vùng khí hậu cảm xúc" mà chúng ta đang sống. Suốt nhiều năm qua, mỗi cá nhân đều phải gồng mình chèo lái qua những biến động kéo dài, từ áp lực kinh tế, sự chia rẽ đến những bất ổn xã hội và nỗi mệt mỏi chung của cộng đồng. Khi con người bị bào mòn bởi sự bất định, cách não bộ "quét" tìm tín hiệu tương lai cũng thay đổi; và khi căng thẳng trở nên âm ỉ, hệ thần kinh của chúng ta bắt đầu ưu tiên việc "phòng thủ" hơn là tìm kiếm "cơ hội".

Điều này không có nghĩa là chúng ta đã hoàn toàn mất đi hy vọng, nhưng nó cho thấy niềm hy vọng ấy đang bị thử thách dữ dội. Có một nỗi mệt mỏi mang tính tập thể đang âm thầm tác động đến sức khỏe tinh thần, cảm xúc và cả sự an lạc của toàn xã hội.

Thế nhưng, hy vọng vẫn luôn là điểm tựa mạnh mẽ nhất giúp chúng ta đứng vững và sống tốt. Những người nuôi dưỡng được hy vọng lớn thường cảm nhận rõ rệt hơn về ý nghĩa của cuộc sống (Edwards và cộng sự, 2025). Nghiên cứu trong tâm lý học tích cực, đặc biệt là công trình của C.R. Snyder, chỉ ra rằng hy vọng được dệt nên từ ba sợi chỉ: mục tiêu, con đường và sự tự chủ. Khi ta thấy mục tiêu mờ mịt, con đường mông lung hoặc cảm thấy mình quá nhỏ bé không thể thay đổi được gì, hy vọng sẽ héo úa.

Ngay lúc này, nhiều người đang cảm thấy bị "mắc kẹt" ở ít nhất một trong ba phương diện đó. Áp lực cơm áo gạo tiền khiến những ước mơ trở nên xa vời, những thay đổi chóng mặt của thời đại khiến hướng đi chẳng còn rõ ràng, và những vấn đề vĩ mô của thế giới khiến nỗ lực của mỗi cá nhân dường như muối bỏ bể. Khi cảm thấy không còn quyền tự chủ, lẽ tự nhiên là cái nhìn về tương lai sẽ trở nên u ám. Nỗi niềm này không chỉ dừng lại ở mỗi cá nhân mà còn lan tỏa, ảnh hưởng đến cả gia đình và cộng đồng.

Một yếu tố quan trọng khác chính là "quá tải nhận thức". Chúng ta đang sống trong thời đại mà thông tin bủa vây mọi lúc mọi nơi, trong khi não bộ con người vốn không được thiết kế để hấp thụ một dòng chảy dữ liệu không ngừng nghỉ như thế. Việc tiếp xúc liên tục với tin tức tiêu cực có thể phóng đại cảm giác bị đe dọa. Và khi nỗi sợ hãi lên cao, tầm nhìn của chúng ta về tương lai sẽ bị thu hẹp lại, khiến chúng ta rơi vào trạng thái "sinh tồn" ngắn hạn thay vì mơ về những điều xa xôi.

Tìm lại hy vọng

Trong công việc của mình, tôi nhận thấy mọi người đang khao khát có được hy vọng và không ngừng tìm cách định vị lại bản thân cũng như những khả năng mới. Mong muốn có được hy vọng luôn rất mãnh liệt. Thế nhưng, điều tôi thấy thường thiếu vắng chính là một "tấm bản đồ" chỉ dẫn cách để khơi dậy nguồn năng lượng này. Đó cũng chính là lý do tôi viết cuốn sách Tôi hy vọng thế (I Hope So), với mong muốn mang đến cho bạn một lộ trình cụ thể.

Nhiều người đánh đồng hy vọng với những mơ tưởng hão huyền. Nhưng thực tế, hy vọng không hề thụ động. Nó cũng khác xa với sự lạc quan mù quáng hay sự tích cực độc hại. Hy vọng là một chiến lược thực tế. Hy vọng không có nghĩa là ta phớt lờ những khó khăn trước mắt, và nó cũng không xóa nhòa đi những gian truân. Khi chọn hy vọng, nghĩa là ta thừa nhận những thử thách nhưng vẫn chọn tin vào những khả năng tốt đẹp. Ta tin rằng ngay cả trong nghịch cảnh, tương lai vẫn có thể tươi sáng và chính ta là người góp phần nhào nặn nên tương lai đó.

Chúng ta có thể làm gì?

Nếu muốn duy trì và củng cố niềm hy vọng cho cả bản thân lẫn xã hội, chìa khóa chính là tìm lại cảm giác mình có quyền tự chủ. Mỗi người cần xác định rõ những gì nằm trong tầm kiểm soát của mình. Một cách để đưa hy vọng vào đời sống thường nhật là thực hành đặt ra những "mục tiêu nhỏ xíu" (micro-goals). Mỗi ngày, hãy chọn ra một việc ý nghĩa nhưng vừa sức để thực hiện, một việc giúp bạn tiến gần hơn đến điều bạn trân trọng và phù hợp với những giá trị sống của bạn. Khi ta đặt ra và hoàn thành những mục tiêu nhỏ này, ta đang tự khẳng định với chính mình rằng: "Tôi có khả năng tác động đến kết quả và tự tay tạo dựng tương lai của chính mình".

Tôi cũng từng trải nghiệm và chứng kiến sức mạnh kỳ diệu của cộng đồng và sự kết nối trong việc nuôi dưỡng một cuộc sống đầy hy vọng. Thay vì tổ chức những chuyến ra mắt sách rầm rộ, chúng tôi đã chọn những buổi tiệc trà. Giữa thời đại mà sự kết nối phần lớn là qua màn hình và mang tính trao đổi, việc ngồi lại bên tách trà, trò chuyện chân tình về cách sống tốt giữa một thế giới phức tạp cảm thấy thật đáng quý. Đó là lúc ta được sống chậm lại, để kết nối lại với chính mình và với mọi người xung quanh.

Những buổi gặp gỡ ấy tạo cơ hội để mọi người ngồi đối diện nhau, để lắng nghe, để sẻ chia những câu chuyện về sự kiên cường, và để "mượn" niềm tin từ nhau. Khi được ở trong căn phòng giữa những con người tuyệt vời ấy, tôi nhớ ra rằng: Mọi thứ đều có thể nếu ta không còn ôm giữ hy vọng một mình, mà bắt đầu sẻ chia và mời gọi người khác cùng tin tưởng với mình.

Chúng tôi cũng đang khuyến khích mọi người hãy tự tổ chức những buổi gặp gỡ theo cách riêng, cùng bạn bè, gia đình hay đồng nghiệp ngồi lại để chiêm nghiệm và lựa chọn hy vọng. Việc đến với nhau một cách chân thành như thế nhắc nhở rằng chúng ta không hề đơn độc trên hành trình vượt qua gian khó. Cộng đồng không làm biến mất những nghịch cảnh, nhưng nó tiếp thêm sức mạnh để ta bước xuyên qua chúng. Những kết nối này cũng giúp ta nhận ra rằng, ngay cả trong những mùa dông bão của cuộc đời, vẫn có những điều tốt đẹp đang diễn ra, vẫn có những khoảnh khắc đáng để trân trọng và vẫn có những dấu hiệu của sự tiến về phía trước.

Thực tế là hiện nay có rất nhiều người đang cảm thấy quá tải và kiệt sức. Nếu bạn thấy mình đang lẳng lặng cất giấu niềm hy vọng vào một góc, bạn không hề cô đơn. Dù việc nhìn về tương lai với ánh mắt hy vọng lúc này có vẻ khó khăn hơn bao giờ hết, nhưng hy vọng vẫn là một trong những động lực quan trọng nhất để ta giữ vững ý chí và tiếp tục bước đi, ngay cả khi kết quả chưa hề được bảo đảm.

Để vượt qua căng thẳng, xây dựng bản lĩnh và thực sự cảm thấy ổn trong một thế giới đầy biến động, chúng ta cần nhiều hơn là một niềm tin suông vào hy vọng; chúng ta cần "thực hành" nó. Khi ta bắt đầu nuôi dưỡng hy vọng từ bên trong và lan tỏa nó đến người khác, ta bắt đầu mở rộng được những giới hạn của những điều khả thi.

Lời mời gọi sau cùng và dịu dàng tôi dành cho bạn là: Hãy gọi tên một điều mà bạn đang hy vọng ngay lúc này, và nghĩ về một bước đi thật nhỏ để tiến gần hơn đến điều đó. Hãy viết nó lên một tờ giấy nhớ, nói thành lời hoặc chia sẻ với ai đó. Nếu thấy thoải mái, hãy rủ người khác chia sẻ hy vọng của họ với bạn.

Tôi tin tưởng sâu sắc rằng điều thế giới này cần nhất bây giờ là những con người sẵn lòng thắp lên hy vọng, kết nối với nhau chân thành hơn và tin vào những ngày mai tươi sáng phía trước. 

References

Edwards, M. E., Booker, J. A., Cook, K., Miao, M., Gan, Y., & King, L. A. (2025). Hope as a meaningful emotion: Hope, positive affect, and meaning in life. Emotion, 25(6), 1365–1380. https://doi.org/10.1037/emo0001513

Witters, D. (2026, February 10). American optimism slumps to record low. Gallup. https://news.gallup.com/poll/702125/american-optimism-slumps-record-low.aspx

Tác giả: Robyne Hanley-Dafoe Ed.D.

Nguồn:  Reclaiming Hope in a Time of Uncertainty | Psychology Today