3 quy tắc sống từ tâm lý học tiến hóa: Hãy tử tế, tin vào tình yêu và sống chân thành

NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI

• Tâm lý học tiến hóa tích cực vận dụng các nguyên lý tiến hóa để soi sáng con đường dẫn tới một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa.
• Ba bài học quý giá từ lĩnh vực này chính là: Hãy sống tử tế, đặt niềm tin vào tình yêu và trở thành một người đáng tin cậy.
• Nếu bạn đang khao khát cải thiện chất lượng cuộc sống ở bất kỳ phương diện nào, tâm lý học tiến hóa tích cực chính là chiếc chìa khóa mà bạn nên lưu tâm.

Cái nhìn từ góc độ tiến hóa về trải nghiệm của con người thực chất rất phong phú và luôn tràn đầy ánh sáng chỉ dẫn, nếu chúng ta chịu dành chút thời gian để cảm nhận. Ý tưởng cơ bản của tâm lý học tiến hóa là: mọi hành vi của con người, cùng với tất cả những gì đi kèm như cảm xúc, suy nghĩ hay thái độ, đều được nhào nặn qua hàng triệu năm chọn lọc tự nhiên. Quá trình ấy đã tạo nên một "giống loài đặc biệt" mà bạn vẫn thấy trong gương mỗi ngày. Nói một cách đơn giản, đây là phương pháp thấu hiểu hành vi bằng cách áp dụng các quy luật của khoa học tiến hóa. Chẳng hạn, tâm lý học tiến hóa sẽ đặt câu hỏi: tại sao những hành động bình thường (như mỉm cười khi gặp chuyện vui) lại có thể giúp tổ tiên chúng ta sinh tồn và duy trì nòi giống?

Dù tôi đã từng đồng tác giả nhiều cuốn sách chuyên sâu về việc làm thế nào những tư tưởng này giúp chúng ta sống một cuộc đời trọn vẹn hơn, dưới đây là ba quy tắc vàng mà chúng ta nên luôn khắc ghi trong tâm trí:

1. Hãy tử tế. Dù mọi người thường lầm tưởng tiến hóa là một cuộc chiến sinh tồn khốc liệt, nơi các cá thể phải đối đầu và giành giật lẫn nhau, nhưng đó thực ra chỉ là một phần nhỏ của bức tranh lớn. Con người (cũng giống như nhiều loài động vật có vú khác) đã tiến hóa để luôn tìm kiếm những đồng loại có biểu hiện của sự tử tế chân thành. Điều này xuất phát từ việc chúng ta là một loài có tính xã hội cao, luôn nương tựa và phụ thuộc lẫn nhau trong mọi mặt của cuộc sống. Hãy thử hình dung một ví dụ đơn giản: Bạn sẽ chọn hẹn hò với một người "cực kỳ tử tế" hay một kẻ "chẳng biết điều là gì"? Bạn sẽ chọn cộng sự làm chung dự án là người hiền hậu hay kẻ thô lỗ? Hay bạn muốn làm việc dưới quyền một người sếp bao dung hay một người tàn nhẫn? Câu trả lời đã quá rõ ràng. Chúng ta tiến hóa để biết trân trọng lòng tốt, bởi việc kết nối với những người tử tế sẽ mang lại cho chúng ta những "món quà" vô giá về mặt tinh thần và xã hội. Chẳng trách vì sao, trong các nghiên cứu trên toàn thế giới, sự tử tế luôn là một trong những phẩm chất được khao khát nhất khi người ta tìm kiếm một người bạn đời gắn bó dài lâu.

2. Hãy tin vào tình yêu. Tình yêu là một cung bậc cảm xúc phức tạp mà đôi khi, có người lại xem nhẹ, cho đó chỉ là chuyện cổ tích trên phim ảnh. Thế nhưng, dựa trên những nghiên cứu nền tảng của khoa học tiến hóa, tình yêu đích thực là một trạng thái tâm lý - xã hội có thật. Nó được hình thành để gắn kết và giúp chúng ta biết chở che cho những người quan trọng trong đời mình. Những ai hoài nghi và không biết ưu tiên tình yêu trong các mối quan hệ cốt lõi thường phải trả giá bằng sự cô độc về sau. Bởi lẽ, tình yêu chân chính không chỉ tồn tại mà còn mang lại sức mạnh cho mỗi cá nhân, giúp họ cùng nhau đạt được những mục tiêu dài hạn trong đời. Nhiều nghiên cứu về não bộ bằng công nghệ chụp cộng hưởng từ (fMRI) hiện đại đã thực sự nhìn thấy sự hiện diện của tình yêu. Đó là một phần di sản quý giá mà quá trình tiến hóa để lại cho chúng ta. Đừng chối bỏ tình yêu, vì làm vậy chỉ khiến tâm hồn bạn thêm thiệt thòi mà thôi.

Source: vaniamargaridaSI / Pixabay

3. Hãy xây dựng một chữ tín cho riêng mình. Trong cách mọi người nhìn nhận về nhau, lòng tin luôn là thước đo cốt lõi. Thuở xưa, tổ tiên chúng ta sống trong những cộng đồng nhỏ, gắn bó khăng khít và gần như chỉ tiếp xúc với chừng đó con người suốt cả cuộc đời. Chính bối cảnh ấy đã nhào nặn nên tâm lý con người ngày nay. Trong một cộng đồng như vậy, nếu bị gắn mác là kẻ không đáng tin (dù là việc nhỏ như không đúng hẹn, hay việc lớn như không chung thủy, không biết giúp đỡ bạn bè), hậu quả sẽ cực kỳ nặng nề, thậm chí đe dọa đến cả khả năng tồn tại. Tự sâu thẳm, chúng ta ghét sự gian dối. Chúng ta luôn trân trọng những người sống ngay thẳng, chân thành. Và sự thật này đã ăn sâu vào trong tiềm thức của mỗi con người chúng ta qua bao thế hệ.

Lời kết

Tâm lý học tiến hóa tích cực cho thấy rằng, đằng sau những lý thuyết khoa học là những hạt ngọc trí tuệ giúp chúng ta sống một cuộc đời tốt đẹp hơn. Nếu bạn cũng giống như tôi, vẫn luôn trăn trở tìm kiếm ý nghĩa của một cuộc sống hạnh phúc, hãy thử lắng nghe những lời khuyên từ góc độ tiến hóa này.

Ai cũng quý trọng lòng tốt, vậy nên hãy sống tử tế. Hãy đặt niềm tin vào tình yêu, vì nó đã nằm sẵn trong bộ não và lịch sử của giống loài chúng ta từ ngàn đời nay; đừng chấp nhận điều gì hời hợt hơn thế. Và bởi chúng ta đã tiến hóa từ những cộng đồng nhỏ nơi niềm tin là sợi dây liên kết sống còn, hãy nỗ lực để trở thành một người trung thực, đáng tin cậy. Sự chân thành đó chắc chắn sẽ mang lại trái ngọt.

Suy cho cùng, chúng ta là kết quả của hàng triệu năm chọn lọc tự nhiên. Quá trình ấy đã tạo nên từng mảnh ghép trong tâm trí và cách chúng ta hành xử. Nếu bạn muốn thực sự thấu hiểu thế nào là một cuộc đời đáng sống, hãy thử nhìn lại bản thân qua lăng kính của tâm lý học tiến hóa. Ở đó, chúng ta sẽ tìm thấy câu trả lời cho chính mình. 

References

Acevedo BP, Poulin MJ, Geher G, Grafton S, Brown LL. (2019). The neural and genetic correlates of satisfying sexual activity in heterosexual pair‐bonds. Brain Behav.2019;e01289. https://doi.org/10.1002/brb3.1289

Buss, D. M. (2017). The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating (Revised edition). New York: Basic Books.

Fisher, H. (1993). Anatomy of Love - A Natural History of Mating and Why We Stray. New York: Ballantine Books.

Geher, G. (2014). Evolutionary Psychology 101. New York: Springer.

Geher, G., Di Santo, J., & Planke, J. (2019). Social reputation. In T. Shackelford (Ed.), Encyclopedia of Evolutionary Science. New York: Springer.

Geher, G. & Wedberg, N. (2022). Positive Evolutionary Psychology: Darwin’s Guide to Living a Richer Life. New York: Oxford University Press.

Geher, G., Fritche, M., Goodwine, A., Lombard, J., Longo, K., & Montana, D. (2023). An Introduction to Positive Evolutionary Psychology. In D. Bjorklund (Series Ed.) Cambridge Elements in Applied Evolutionary Science.

Tác giả: Glenn Geher Ph.D.

Nguồn: 3 Rules for Living From Evolutionary Psychology | Psychology Today