5 "Đừng" trong tình yêu dưới góc nhìn tiến hóa

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Phần lớn các nghiên cứu trong tâm lý học tiến hóa đều tập trung vào các mối quan hệ thân mật.
• Chính vì vậy, lĩnh vực này chứa đựng nhiều tri thức quý giá giúp chúng ta vun vén tình cảm.
• 5 lời khuyên dưới đây được đúc kết trực tiếp từ các nghiên cứu chuyên sâu trong ngành.

Không có gì phải bàn cãi khi nói rằng con người luôn bị mê hoặc bởi tình yêu và những mối quan hệ lãng mạn. Một số lượng lớn các bài hát phổ biến đều xoay quanh chủ đề này. Hội họa hay văn chương cũng thường lấy tình yêu làm nguồn cảm hứng bất tận.

Dưới góc nhìn tiến hóa, điều này hoàn toàn hợp lý. Sau cùng, những mối quan hệ thân mật về bản chất (và thường là) gắn liền với việc tìm kiếm bạn đời và duy trì nòi giống. Và từ lăng kính của Darwin, đó chính là "điểm mấu chốt" cốt lõi của sự sống.

Vì tình yêu có vị trí trung tâm trong quá trình tiến hóa, không có gì lạ khi giới nghiên cứu dành nhiều tâm huyết để thấu hiểu nó. Khi bạn tiếp cận tình yêu dưới góc độ này, bạn sẽ nhận ra những phản ứng tâm lý bám rễ rất sâu trong bản năng con người.

Lẽ tự nhiên, những nghiên cứu này mang lại nhiều bài học ý nghĩa để chúng ta áp dụng vào hành trình đi tìm hạnh phúc của chính mình. Từ nền tảng đó, đây là 5 điều "không nên làm" trong một mối quan hệ, được nhìn nhận qua lăng kính tiến hóa.

Source: Asad Photos Maldives / Pexels

1. Đừng thiếu đi sự tử tế

Nghe qua thì lời khuyên này có vẻ hơi "trẻ con", như bài học đầu đời ở trường mầm non vậy. Nhưng có lý do khiến sự tử tế trở thành bài học cơ bản cho con người trên khắp thế giới. Trong các nghiên cứu về những phẩm chất mong đợi ở người bạn đời, thực hiện trên hàng chục nền văn hóa khác nhau, các nhà khoa học đã phát hiện ra một điều: bất kể giới tính nào, chúng ta đều khao khát sự tử tế ở người đồng hành dài lâu.

Dưới góc độ tiến hóa, điều này cực kỳ logic. Một người bạn đời tử tế sẽ cho bạn cảm giác được bao bọc và ủng hộ. Bạn có thể tin tưởng rằng họ cũng sẽ dịu dàng với con cái của mình. Họ cũng dễ dàng nhận được sự yêu mến từ cộng đồng, vì lòng tốt luôn được trân trọng ở mọi nơi.

Ngược lại với sự tử tế, có lẽ là sự tàn nhẫn hay vô tâm, thường mang lại kết quả trái ngược hoàn toàn. Nói một cách đơn giản, sự tử tế luôn có sức quyến rũ mạnh mẽ hơn nhiều so với sự lạnh lùng, nghiệt ngã.

2. Đừng bao giờ xem nhẹ những rung cảm của tình yêu

Dựa trên nhiều năm nghiên cứu, Fisher (1993) và các cộng sự đã chỉ ra rằng tình yêu là một thực thể hiện hữu, nó không đơn thuần là một khái niệm do xã hội thêu dệt nên. Thậm chí, chúng ta còn có thể quan sát thấy tình yêu qua những hoạt động của não bộ.

Tình yêu chính là chất keo gắn kết hai con người lại với nhau, tạo nên một môi trường thuận lợi để cùng chung sống, nuôi dạy con cái và cùng nhau bước đi trong thế giới bộn bề này.

Hơn thế nữa, tình yêu là một trải nghiệm tràn đầy cảm xúc. Nếu bạn không cảm nhận được tình yêu trong mối quan hệ hiện tại, có lẽ đã đến lúc bạn nên thành thật hỏi lòng mình rằng liệu người ấy có thực sự dành cho bạn hay không.

Nhiều người trẻ ngày nay chọn bạn đời theo kiểu "tích vào các ô tiêu chuẩn". Nhưng nếu "một tình yêu sâu đậm từ hai phía" không nằm trong danh sách ấy, thì rất có thể những tiêu chuẩn còn lại cũng chẳng còn ý nghĩa gì.

3. Đừng đánh đổi niềm tin lấy những phút giây ngoài chồng ngoài vợ

Nghiên cứu về sự không chung thủy đã củng cố một sự thật mà chúng ta vốn tự cảm nhận được: sự phản bội thường là dấu chấm hết cho một mối quan hệ. Dù những cám dỗ có thể xuất hiện vào bất cứ thời điểm nào trong hành trình lứa đôi, nhưng tâm lý học tiến hóa đã đưa ra một lời cảnh báo rất rõ ràng: Nếu bạn thực sự muốn cùng người ấy đi đến tận cùng, đừng bao giờ mạo hiểm đánh đổi bằng sự gian dối.

4. Đừng gạt đi những cảm xúc của người đồng hành

Không có hai người nào nhìn nhận hay cảm nhận thế giới này hoàn toàn giống hệt nhau. Việc thấu hiểu đối phương ở mọi cung bậc là chìa khóa cốt lõi để duy trì sợi dây liên lạc bền chặt và lành mạnh trong tình yêu. Trong đó, việc lắng nghe một cách chân thành những tâm tư của người ấy là điều đặc biệt quan trọng.

Cảm xúc thường ẩn sâu trong tầng tâm thức, vì thế đôi khi chúng ta cần một sự nỗ lực đặc biệt để có thể thực sự chạm vào và thấu hiểu. Dành thời gian để lắng nghe bằng cả trái tim những gì người ấy đang cảm thấy chính là liều thuốc quý giá, giúp mối quan hệ của bạn đơm hoa kết trái và bền vững theo thời gian.

5. Đừng để sự hoài nghi làm rạn nứt tình cảm

Chúng ta vẫn thường nhắc nhau về tầm quan trọng của niềm tin trong tình yêu, và tâm lý học tiến hóa đã chứng minh điều này là hoàn toàn có cơ sở. Một mối quan hệ thiếu vắng niềm tin cũng giống như một mảnh đất cằn cỗi, nơi mà sự phản bội, oán giận, giận dữ và gian dối dễ dàng nảy mầm.

Bạn có muốn giữ cho ngọn lửa tình yêu luôn nồng cháy? Lời khuyên chân thành là hãy luôn mang theo niềm tin như một người bạn đồng hành trên suốt chặng đường đời. Sau tất cả, yêu và tin luôn song hành với nhau. Đó là cách mà tổ tiên chúng ta đã tiến hóa để tồn tại và gắn kết.

Lời kết

Suy cho cùng, ai trong chúng ta cũng khát khao một tình yêu trọn vẹn và bền vững. Trải nghiệm được yêu là một sự thật hiện hữu ở mọi nền văn hóa trên thế giới. Và tìm thấy một tình yêu đích thực chính là báu vật mà chúng ta cần phải nâng niu, trân trọng bằng cả trái tim.

Tâm lý trong tình yêu của con người đã được bồi đắp qua hàng ngàn thế hệ. Những cung bậc cảm xúc ấy được thiên nhiên chọn lọc để giúp chúng ta duy trì sự sống và nối dõi tông đường. Và như một món quà ngọt ngào đi kèm, khi chúng ta ở trong một mối quan hệ đầy ắp yêu thương và sự thấu hiểu, hạnh phúc tự khắc sẽ ghé thăm.

Dưới góc nhìn tiến hóa, việc cố gắng thực hiện tốt 5 lời khuyên trên sẽ giúp bạn vun đắp một mối quan hệ lành mạnh, tin cậy và đong đầy yêu thương. 

References

Buss, D. M. (2017). The evolution of desire: Strategies of human mating (Revised edition). New York: Basic Books.

Buss, D. M., Larsen, R. J., Westen, D., & Semmelroth, J. (1992). Sex differences in jealousy: evolution, physiology, and psychology. Psychological Science, 3(4), 251–255.

Buss, D. M., Abbott, M., Angleitner, A., Biaggio, A., Blanco-Villasenor, A., Bruchon­Schweitzer, M [& 45 additional authors]. (1990). International preferences in selecting mates: A study of 37 societies. Journal of Cross Cultural Psychology, 21, 5-47.

De’Jesús, A. R., Cristo, M., Ruel, M., Kruchowy, D., Geher, G., Nolan, K., Santos, A., Wojszynski, C., Alijaj, N., DeBonis, A., Elyukin, N., Huppert, S., Maurer, E., Spackman, B. C., Villegas, A., Widrick, K., & Zezula, V. (2021). Betrayal, Outrage, Guilt, and Forgiveness: The Four Horsemen of the Human Social-Emotional Experience. The Journal of the Evolutionary Studies Consortium, 9(1), 1-13.

Eisenberg, E., Lombard, J., & Geher, G. (2024). Assessing the construct validity of emotional intelligence using evolutionary psychology. Personality and Individual Differences. Volume 227. https://doi.org/10.1016/j.paid.2024.112714

Fisher, H. (1993). Anatomy of Love - A Natural History of Mating and Why We Stray. New York: Ballantine Books.

Geher, G. (2014). Evolutionary Psychology 101. New York: Springer.

Grant, A., & Kruger, D.J. (2021). 'Such an alternative as this had not occurred to her': The transformation of Jane Austen’s Emma as understood from an evolutionary perspective. Evolutionary Behavioral Sciences, 17, 43-60.

Hobbs, D. R., & Gallup, G. G. (2011). Songs as a Medium for Embedded Reproductive Messages. Evolutionary Psychology, 9(3), 390-416. https://doi.org/10.1177/147470491100900309

Miller G. F. (2000). The mating mind: How sexual choice shaped the evolution of human nature, London, Heineman.

Tác giả: Glenn Geher Ph.D.

Nguồn: 5 Evolution-Based Relationship Don'ts | Psychology Today