8 trải nghiệm phổ biến nhất khi "ghost" người khác

ĐIỂM CHÍNH

• Người chủ động "ghost" người khác hoàn toàn nhận thức được rằng mình đang gây ra tổn thương.
• Để hiểu rõ góc khuất tâm lý của họ, các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn 34 sinh viên từng tự tay cắt đứt liên lạc với người khác.
• Tám chủ đề cốt lõi đã được chỉ ra, xoay quanh nguyên nhân, quá trình thực hiện và những hệ quả kéo theo của hành vi này.
• Các nghiên cứu trong tương lai cần tiếp tục đào sâu về những tác động tâm lý và xã hội lâu dài đối với chính những người chọn cách lặng lẽ biến mất.

Phần lớn chúng ta đều đã từng nếm trải cảm giác cay đắng khi bị ai đó đột ngột cắt đứt liên lạc. Thế nhưng, rất có thể ở một chiều không gian khác, chính chúng ta lại là người lặng lẽ quay lưng.

"Ghosting" – sự biến mất không một lời báo trước – giờ đây đã trở thành một phần quen thuộc đến xót xa trong đời sống xã hội. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng, gần hai phần ba bạn trẻ thừa nhận từng "ghost" đối phương hoặc người đang tìm hiểu, và gần ba phần tư từng rơi vào bi kịch làm người bị bỏ lại.

Dù vậy, giới tâm lý học từ trước đến nay chủ yếu nhìn nhận hiện tượng này qua lăng kính của nạn nhân. Người ta vẫn còn bỏ ngỏ câu hỏi: Những người chọn cách im lặng ra đi thực sự trải qua điều gì? Tại sao họ lại làm vậy? Họ dùng những hình thức nào? Và tâm tư họ ra sao trước chính hành động của mình?

Bên cạnh đó, các công trình trước đây phần lớn tập trung vào nhóm mẫu là người da trắng. Những cộng đồng mang văn hóa khác, đặc biệt là nơi đề cao tính gắn kết và phụ thuộc lẫn nhau, có thể sở hữu những chuẩn mực rất riêng về mối quan hệ thân mật và cách giao tiếp, dẫn đến những trải nghiệm "ghosting" không hề giống nhau. Do đó, trong nghiên cứu mới nhất, tôi cùng đồng tác giả đã đi sâu khám phá trải nghiệm của những người chủ động ngắt kết nối trên một nhóm khảo sát đa dạng về sắc tộc.

Chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn trực tiếp 34 sinh viên đại học (68% nữ, 32% nam) – phần lớn là người gốc Latinh (65%), gốc Á (15%) và gốc Phi (12%) – để lắng nghe về thái độ, hành vi cùng những ký ức sâu sắc khi họ chủ động cắt đứt liên hệ với một ai đó. Thông qua phương pháp phân tích chủ đề quy nạp, chúng tôi đã đúc kết được tám chủ đề lớn khắc họa trọn vẹn thế giới nội tâm của những người chọn cách lặng lẽ bước ra khỏi cuộc đời người khác.

1. Nguyên nhân rõ ràng. Đầu tiên, chúng tôi nhận thấy hầu hết những người ngắt kết nối đột ngột đều chỉ ra được một lý do rõ ràng trong trải nghiệm đáng nhớ của họ. Các nguyên nhân này thường bao gồm tình cảm lứa đôi không được đáp lại, những hành vi thiếu chuẩn mực từ phía đối phương (như sự dồn ép, vồ vập), sự bất tương đồng hoặc những tương tác mang tính tiêu cực. Dù nhiều người chọn cách im lặng biến mất trước những ai có cảm tình với mình, một số khác lại chủ động ngắt kết nối như một cơ chế ứng phó tâm lý khi chính họ bị đối phương từ chối.

Đôi khi người ta chọn cách lặng lẽ ra đi vì nhận thấy việc giao tiếp trực tiếp đã không còn đem lại hiệu quả. Sự khác biệt không thể hòa hợp và những va chạm tiêu cực là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người lặng lẽ rời bỏ các mối quan hệ bạn bè. Như một người phụ nữ đã trải lòng: “Chúng tôi từng trò chuyện rất hợp, nhưng rồi mọi thứ bắt đầu đến lúc… đó không phải là cách tôi thường kết nối… và tôi cảm thấy giữa mình với người đó có quá nhiều khoảng cách không thể sẻ chia. Tôi nghĩ đó là lý do tại sao mình phải, tôi buộc phải làm điều mình cần làm.”

2. Né tránh sự đối đầu. Nhiều người chủ động rời đi bày tỏ rằng họ mang tâm lý sợ phải đối diện hay tranh cãi trực tiếp. Những người khác lại xem đây như một giải pháp nhẹ nhàng và thảnh thơi để khước từ người khác. Một phụ nữ chia sẻ: “Tôi thấy nếu mọi chuyện không đi đến đâu thì việc chỉ đơn giản là không phản hồi sẽ dễ dàng hơn nhiều. Vì vậy, tôi muốn nói rằng việc lặng lẽ biến mất mang lại cảm giác an toàn, rằng nếu không thành, bạn chỉ cần ngơi tay và không đáp lại nữa.” Dẫu vậy, một số người tham gia cho biết họ đã giảm dần thói quen ngắt kết nối này khi bản thân trưởng thành hơn và học được cách giao tiếp cởi mở, đúng đắn với mọi người.

Source: brenkee / pixabay

3. Định hướng ngắn hạn. Đôi khi, những người ngắt kết nối đột ngột xem hành vi của mình xuất phát từ định hướng ngắn hạn trong quan hệ xã hội, bao gồm tâm lý lợi dụng và coi người khác là những lựa chọn dễ dàng thay thế. Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng người chủ động im lặng biến mất là những kẻ đào hoa, thích giao thiệp rộng, hoặc mang trong mình nỗi sợ sự cam kết. Một người đàn ông trải lòng: “Tôi thích cảm giác chinh phục khi trò chuyện và khiến các cô gái xiêu lòng vì mình, nhưng tôi chẳng muốn tiến xa hơn thế. Còn họ có lẽ lại kỳ vọng nhiều hơn, cũng chỉ vì cái cách tôi trò chuyện với họ…”

4. Nhìn nhận đối phương ở vị thế yếu kém hơn trong xã hội. Mặc dù một số người cho rằng bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân bị bỏ lại, những người chủ động rời đi lại thường gán cho đối phương những nét đặc điểm xã hội tiêu cực, dán nhãn họ là “quá đeo bám”, “phiền phức” và “giả tạo”. Chẳng hạn, một phụ nữ bộc bạch: “Họ thật yếu đuối và… không có khả năng tự thiết lập ranh giới cá nhân giữa người với người. Kiểu như họ quá dễ ngã lòng… họ đặt kỳ vọng quá nhiều, họ gieo hy vọng quá cao vào một ai đó…”

5. Phớt lờ, rồi mới chặn hoàn toàn. Để thực hiện việc cắt đứt liên lạc, người chủ động thường không bắt đầu ngay bằng hành động chặn đối phương. Thay vào đó, họ khởi đầu bằng việc phớt lờ ở một vài khía cạnh nhỏ lẻ, sau đó mở rộng quy mô và chỉ tiến tới chặn hoàn toàn khi cảm thấy cần thiết. Như một nam sinh viên đã chia sẻ: “Ban đầu tôi chỉ xóa các bình luận thôi, nhưng chỉ một phút sau cô ấy lại đăng lại, nên tôi mới kiểu: ‘Được rồi, giờ thì tôi sẽ chặn cô luôn.’”

6. Những nỗ lực kết nối từ phía người bị bỏ lại. Hầu hết những người chủ động rời đi đều nhớ về những nỗ lực tìm cách liên lạc từ đối phương trong trải nghiệm ngắt kết nối đáng nhớ đó. Những nỗ lực này diễn ra qua giao tiếp trực tiếp (như đối chất), các hoạt động trên mạng xã hội (như thả tim bài viết, đăng nội dung nhắm đến người rời đi), hay thông qua các mối quan hệ trung gian (như bạn bè chung và gia đình).

Đáng buồn thay, những nỗ lực kết nối này đôi khi biến tướng thành các hành vi theo dõi, quấy rối. Một người phụ nữ kể lại: “Anh ta liên tục nhắn tin, gọi điện cho tôi. Anh ta còn đến tận nhà tôi vì anh ta biết rõ nhà tôi ở đâu, biết cả bố mẹ tôi và mọi thứ.”

7. Cảm xúc đan xen và biến chuyển theo thời gian. Những người chủ động cắt đứt liên lạc thường trải qua những luồng cảm xúc phức tạp, đan xen và thay đổi dần theo thời gian sau hành động của mình. Một số người ban đầu cảm thấy nhẹ nhõm, thanh thản nhưng về sau lại đối mặt với những cảm giác tiêu cực như sự áy náy, tội lỗi. Số khác lúc đầu cảm thấy dằn vằn, nhưng rồi sau đó lại dần hài lòng với quyết định của mình, tự thuyết phục rằng mục đích cuối cùng đã bào chữa cho phương tiện.

Không ít người phải vật lộn với bất hòa nhận thức và nỗ lực hợp lý hóa hành vi của bản thân. Một người đàn ông bộc bạch: “Kiểu như vài giây đầu tiên sau khi làm vậy, tôi thấy mình thật tồi tệ. Nhưng rồi tôi tự nói với chính mình rằng: ‘Không, mày làm thế là để tốt cho bản thân thôi’… thế là tôi thấy nhẹ lòng hơn. Nhưng thỉnh thoảng những cảm xúc tồi tệ ấy lại dội về… Nó giống như một cuộc chiến giằng xé giữa cảm giác tội lỗi và sự thanh thản vậy.”

Nhiều người khác lại gánh chịu nỗi mất mát sâu sắc, âm ỉ kéo dài cùng sự hối hận muộn màng. Một người phụ nữ đã nghẹn ngào chia sẻ: “Tôi gần như ngày nào cũng khóc, bởi tôi đã đánh mất một người mà mình vô cùng trân quý, người bạn thân nhất, người bạn từ thuở ấu thơ, người thấu hiểu mọi điều về tôi. Tôi cứ thế khóc và cảm thấy tức giận, không phải với anh ấy, mà là tự trách chính bản thân mình.”

8. Thừa nhận tổn thương gây ra. Dù tự tay lựa chọn cách hành xử này, phần lớn những người ngắt kết nối đột ngột đều nhận thức sâu sắc rằng việc lặng lẽ biến mất là hành vi gây tổn thương cho đối phương, họ dùng những từ ngữ như “ích kỷ” và “sai trái” để tự miêu tả hành động của mình. Họ thừa nhận rằng việc “ghost” mang lại những hệ quả tiêu cực cho người bị bỏ lại, bao gồm cảm giác dở dang không có lời kết, những luồng cảm xúc u uất, và đôi khi là những vết thương vĩnh viễn như tâm lý mất niềm tin hay sự sụt giảm tự trọng. Một người phụ nữ đã chia sẻ: “Tôi cảm thấy chính mình đã vô tình gieo vào lòng anh ấy sự hoài nghi, anh ấy bắt đầu xuất hiện những vướng mắc về niềm tin. Anh ấy trở nên cộc lốc, thô ráp hơn, và tự dựng lên một bức tường băng giá xung quanh mình, quyết không mở lòng cho bất kỳ ai bước vào nữa.”

Nhìn chung, chúng tôi nhận thấy những người chủ động cắt đứt liên lạc phải trải qua những diễn biến tâm lý rất đỗi phức tạp, và đa số đều ý thức được rằng hành vi của mình mang lại tổn thương cho người khác. Cảm xúc thấu cảm này đi ngược lại với một số nghiên cứu trước đây vốn cho rằng người ngắt kết nối chủ yếu cảm thấy tồi tệ chỉ vì sự gượng gạo nếu vô tình chạm mặt đối phương. Sự khác biệt này có thể xuất phát từ phương pháp nghiên cứu (như phỏng vấn chuyên sâu từng cá nhân thay vì thảo luận nhóm) hoặc từ đặc điểm mẫu khảo sát (như sự khác biệt trong giá trị văn hóa về tính độc lập hay sự phụ thuộc lẫn nhau). Bên cạnh đó, trong nghiên cứu của chúng tôi, sự mâu thuẫn giữa hành động và niềm tin của người chủ động rời đi đôi khi dẫn đến hiện tượng bất hòa nhận thức, khiến họ phải nỗ lực tự bào chữa cho hành vi của mình.

Mặc dù các công trình trước đây chỉ tập trung vào hiện tượng “ghosting” trong các mối quan hệ tình cảm lứa đôi, đặc biệt xem đây như một phương thức khước từ, chúng tôi lại phát hiện ra rằng việc im lặng biến mất xảy ra trong rất nhiều bối cảnh và lý do đa dạng khác nhau. Chẳng hạn, đôi khi người ta chọn cách ngắt kết nối như một cơ chế ứng phó tâm lý khi chính mình bị từ chối. Người ta cũng thường xuyên lặng lẽ rời bỏ bạn bè, và thậm chí cả các thành viên trong gia đình, xuất phát từ sự bất tương đồng hoặc những va chạm tiêu cực. Thêm vào đó, đôi khi người ta chỉ tìm đến giải pháp im lặng sau khi đã trực tiếp lên tiếng trao đổi với đối phương nhưng không đem lại kết quả.

Trước những diễn biến cảm xúc và hoàn cảnh phức tạp xung quanh hành vi này, các nghiên cứu trong tương lai cần tiếp tục đào sâu để thấu hiểu những hệ quả tâm lý và xã hội lâu dài đối với chính những người chọn cách lặng lẽ bước ra khỏi cuộc đời người khác.