Ba cách để tìm tình yêu hiệu quả hơn

Ý chính:

• Sự phong phú của các lựa chọn tình cảm trong thời đại hiện nay khiến hành trình tìm kiếm tình yêu trở nên phức tạp và áp lực.
• Thay vì chăm chăm tìm “người tốt nhất”, ta nên tập trung vào “người phù hợp nhất”.
• Trực giác cảm xúc thường có giá trị hơn suy nghĩ lý trí trong chuyện tình cảm.

“Chúng ta hoài phí thời gian đi tìm một người tình hoàn hảo, thay vì cùng nhau tạo nên một tình yêu hoàn hảo.”
— Tom Robbins

Trong xã hội hiện đại, chưa bao giờ con người có nhiều cơ hội để tìm được tình yêu như hiện nay, nhờ vào sự phong phú của các lựa chọn và tiện ích của công nghệ. Nhưng chính điều đó lại khiến hành trình yêu đương trở nên rối rắm và dễ khiến người ta mệt mỏi. Khi môi trường tình cảm đã thay đổi, cách ta đi tìm tình yêu cũng cần thay đổi.
Dưới đây là ba điều quan trọng cần điều chỉnh:

1. Cách ta tìm hiểu đối phương
2. Cách ta đánh giá từng đặc điểm của họ
3. Cách ta nhìn nhận tổng thể con người họ

1. Công cụ nhận biết: Lý trí hay trực giác?

“Khi câu tình yêu, hãy dùng trái tim làm mồi, đừng dùng bộ não.”
— Mark Twain

Tư duy lý trí, thứ vốn đóng vai trò then chốt trong đời sống con người, đòi hỏi thời gian, sự tập trung và một quá trình có ý thức. Nhưng trong một thế giới đầy ắp lựa chọn tình cảm như hiện nay, việc phân tích quá mức sẽ khiến ta lạc lối. Ta cần những “lối tắt”. Một trong những lối tắt đáng tin cậy nhất là trực giác cảm xúc, phản xạ nhanh và tự động dựa trên kinh nghiệm đã tích luỹ từ trước.

Trong bối cảnh yêu đương hiện đại, đôi khi tin vào trực giác lại hiệu quả hơn những phép toán cảm xúc phức tạp. Một nghiên cứu theo dõi các cặp vợ chồng mới cưới đã chỉ ra: những cảm nhận trực giác ban đầu của họ (chứ không phải đánh giá lý trí có chủ đích) mới là yếu tố dự đoán hạnh phúc hôn nhân chính xác hơn cả. Trực giác ngầm, vô thức, hoá ra lại là chỉ báo mạnh mẽ cho sự mãn nguyện trong đời sống vợ chồng (McNulty và cộng sự, 2013).

Dẫu vậy, trực giác không phải lúc nào cũng đúng. Vì thế, cần kết hợp nó với một chút lý trí. Một cách kết hợp thú vị là phát triển một “trực giác hoài nghi”, khả năng cảm nhận nhanh nhưng vẫn giữ được sự tỉnh táo để tránh các phán đoán sai lệch (Sunday Grève, 2023).

Một mô hình khác là kết hợp hai giai đoạn: đầu tiên là sự lạc quan trực giác, cho phép trái tim lên tiếng, sau đó là sự thực tế phản tư, để lý trí kiểm chứng lại những gì con tim cảm nhận (Sjåstad & Baumeister, 2023).

Source: Thinkstock/Getty Images

2. Đánh giá “tài sản” của người yêu: Danh sách tiêu chí hay những điều quyết định nên – bỏ?

“Cứ mỗi lần hẹn hò với ai, tôi lại nghĩ: ‘Liệu đây có phải người đàn ông mà tôi muốn con mình sẽ dành những ngày cuối tuần để ở cùng không?’” 

— Rita Rudner

Cách phổ biến nhất để chọn người yêu, đặc biệt trên các ứng dụng hẹn hò, là dựa vào một bản danh sách những tiêu chí lãng mạn. Ai mà chẳng từng làm điều đó: ta cặm cụi liệt kê hàng loạt đặc điểm nên có và không nên có ở một người bạn đời lý tưởng, có khi lên tới cả trăm mục, rồi dò xem người kia “đạt chuẩn” được bao nhiêu phần.

Cách tiếp cận này thực chất cũng là nguyên lý hoạt động của các nền tảng hẹn hò trực tuyến, thường tập trung vào những tiêu chí bề ngoài, mang tính loại trừ nhiều hơn là tìm kiếm những gì thật sự giá trị. Ưu điểm của nó là giúp sàng lọc nhanh những người rõ ràng không phù hợp. Nhưng chính vì thế, nó lại làm chệch mục tiêu lớn nhất của ta: không phải tìm người ít sai sót nhất, mà là người thật sự đáng chọn.

Từ năm 1758, Benjamin Franklin đã khuyên cháu mình nên dùng lý trí khi chọn vợ: hãy nghĩ như một người kế toán, liệt kê tất cả ưu và khuyết, cân đo đong đếm vài ngày, rồi đưa ra quyết định. Thế nhưng, theo Gerd Gigerenzer (2007), các mô hình máy tính làm theo kiểu “kế toán tình yêu” đó, như chương trình đánh giá tới 18 yếu tố, lại kém hiệu quả hơn nhiều so với một nguyên tắc đơn giản: “Chỉ cần một lý do đủ tốt, bỏ qua phần còn lại.” Lập luận của Gigerenzer càng đúng khi áp dụng vào những danh sách quá dài, vốn là chuyện thường gặp.

Danh sách tiêu chí dài dằng dặc có hai điểm yếu lớn:

(a) Không có hệ thống ưu tiên rõ ràng, nên chẳng phân biệt được đâu là điều thật sự quan trọng.
(b) Tập trung vào từng đặc điểm riêng lẻ của đối phương, nên bỏ qua bức tranh toàn cảnh: người này có hợp với mình hay không.

Một cách tiếp cận tốt hơn là tập trung vào một vài đặc điểm nổi bật, cả tích cực lẫn tiêu cực, nhưng mỗi đặc điểm đều được đặt vào vị trí xứng đáng. Những phẩm chất tích cực như tử tế, thông minh, biết quan tâm và nhạy cảm, chính là “deal-makers”, những yếu tố tạo dựng tình yêu bền vững. Ngược lại, các đặc điểm tiêu cực như keo kiệt, kém trí, ích kỷ hay lười biếng lại thường là “deal-breakers”, những dấu hiệu không thể xem thường, có thể khiến ta phải trả giá về lâu dài.

Nhưng cuộc đời thì đâu đơn giản vậy. Chỉ một “deal-breaker” thôi không nhất thiết khiến ta loại người ấy ngay lập tức. Nhiều người thường áp dụng quy tắc: “Đừng có quá 4 điều không chấp nhận được.” Vậy nên, đôi khi ta còn có cả một hạng mục linh hoạt gọi là “deal-benders”, những điều tưởng là không thể chấp nhận, nhưng lại có thể linh hoạt nếu những mặt khác đủ tốt (Joel & Charlot, 2022). Nói cách khác, nhiều khi ta không chủ động chọn tiếp tục tìm kiếm hay dừng lại, mà cảm nhận trực giác mách bảo ngay từ đầu, đây là một lựa chọn đáng cân nhắc, ngay cả khi chưa tốn nhiều công sức để suy nghĩ (Csajbók & Berkics, 2022; De Neys, 2022).

3. Bản chất tổng thể của người bạn đời: Người hoàn hảo nhất hay người phù hợp nhất?

"Em khiến anh muốn trở thành một người đàn ông tốt hơn."
— Melvin Udall, trong phim As Good as It Gets

Đánh giá giá trị tổng thể của một người bạn đời tiềm năng là việc không đơn giản, bởi nó dựa trên hai thước đo hoàn toàn khác nhau:

(a) Thước đo giá trị cá nhân độc lập, cho điểm người ấy như một cá nhân riêng biệt;
(b) Thước đo mức độ phù hợp trong mối quan hệ, đánh giá giá trị của họ với tư cách là một người bạn đời, có xét đến mức độ liên quan giữa phẩm chất cá nhân và hạnh phúc của chính ta.

Thước đo đầu tiên, tức giá trị cá nhân, đánh giá các đặc điểm riêng biệt như ngoại hình, sự giàu có hay trí tuệ. Nó thường dễ sử dụng và phần lớn mọi người đều có thể đồng thuận về kết quả. Trong khi đó, thước đo mức độ phù hợp lại phức tạp hơn nhiều, vì nó không so sánh giữa người này với người khác, mà phụ thuộc vào yếu tố cá nhân, hoàn cảnh và cách hai người tương tác với nhau.

Hai thước đo này không hoàn toàn độc lập, cũng không hoàn toàn phụ thuộc lẫn nhau.
Giá trị cá nhân được xác định một cách độc lập, còn giá trị phù hợp lại chịu ảnh hưởng một phần từ giá trị cá nhân(Ben-Ze’ev, 2019; 2023).

Điều khiến nhiều người độc thân kỳ vọng sai lầm chính là họ hay nhầm lẫn giữa hai thước đo này. Họ mải miết tìm người "tốt nhất" theo tiêu chí cá nhân, thay vì tìm người "phù hợp nhất" theo cả hai tiêu chí.

Người thật sự phù hợp là người mà cả hai có thể khơi dậy điều tốt đẹp nhất trong nhau. Khi đó, hai người yêu nhau sẽ đối xử với nhau theo cách khiến bản thân cảm thấy gần hơn với hình mẫu lý tưởng của chính mình, và vì vậy, cũng cảm thấy hạnh phúc hơn trong chính bản thân mình (Drigotas, 2002).

Tìm kiếm "người tốt nhất" là hành trình không hồi kết. Còn tìm kiếm người "phù hợp nhất", tức là có xét đến hoàn cảnh và giới hạn của chính mình, lại là một lựa chọn có điểm dừng. Những ai chọn hướng đi thứ hai thường dễ dàng chấp nhận một người "đủ tốt" (trên thang điểm cá nhân). Nếu bạn hài lòng với cách sống của mình và mối quan hệ hiện tại, thì không nhất thiết phải đòi hỏi một người hoàn hảo tuyệt đối (Finkel, 2017; Gottlieb, 2010).

Lời kết

"Con đường tìm ra 'người ấy' luôn lắt léo và đôi khi phải bước qua vài cuộc tình hời hợt."
— Ryan Erickson

"Em yêu anh hơn cả cà phê, nhưng xin anh đừng bắt em phải chứng minh điều đó."
— Elizabeth Evans

Thay đổi cách ta tìm kiếm người yêu không có nghĩa là phải vứt bỏ hết mọi phương pháp truyền thống, mà là biết giới hạn chúng lại, đồng thời mở rộng cách nhìn nhận theo hướng mới mẻ và linh hoạt hơn.

Tình yêu lãng mạn không phải là chuyện cổ tích. Có người còn nói rằng chẳng có tình yêu nào là trọn vẹn. Nhưng nếu ta không nhận ra sự mâu thuẫn đầy phức tạp trong thế giới tình cảm, thì những lựa chọn của ta sẽ rất dễ dẫn đến đớn đau và lạc lối. Hãy học cách sống trong một môi trường tình cảm đa dạng và uyển chuyển, nơi ta vẫn giữ được sự kiên định mà tình yêu cần có, nhưng cũng chấp nhận cả sự bấp bênh và lưỡng lự vốn dĩ luôn hiện diện trong trái tim người đang yêu. 

Tài liệu tham khảo

Ben-Ze’ev, A. (2019). The arc of love: How our romantic lives change over time. University of Chicago Press.

Ben-Ze’ev, A. (2023). Is casual sex good for you? Casualness, seriousness and wellbeing in intimate Relationships. Philosophies, 8(2), 25.

Csajbók, Z., & Berkics, M. (2022). Seven deadly sins of potential romantic partners: The dealbreakers of mate choice. Personality and Individual Differences, 186, 111334.‏

De Neys, W. (2022). Advancing theorizing about fast-and-slow thinking. Behavior and Brain Sciences, 1-68.

Drigotas, S. M. (2002). The Michelangelo phenomenon and personal well-being. Journal of Personality, 70, 59–77.

Finkel, E. J. (2017). The all-or-nothing marriage. Penguin.

Gigerenzer, G. (2007). Gut feelings. Viking.

Gottlieb, L. (2010). Marry him, The case for settling for Mr. Good Enough. New American Library.

Joel, S., & Charlot, N. (2022). Dealbreakers, or dealbenders? Capturing the cumulative effects of partner information on mate choice. Journal of Experimental Social Psychology, 101. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2022.104328.

McNulty, J. K., M. A. Olson, A. L. Meltzer, and M. J. Shaffer. 2013. Though they may be unaware, newlyweds implicitly know whether their marriage will be satisfying. Science 342 (6162):1119–20.

Sjåstad, H., & Baumeister, R. F. (2023). Fast optimism, slow realism? Causal evidence for a two-step model of future thinking. Cognition, 236, 105447.

Sunday Grève, S. (2023). Intuitive Skill. Philosophia, 51, 1677–1700.

Nguồn: 3 Ways to Improve Your Search for Love | Psychology Today