Ba kiểu tình yêu của cha mẹ

Ngay khoảnh khắc chào đời, trong tâm trí non nớt của em bé đã vang lên một câu hỏi ngầm đầy mãnh liệt: Con cần phải làm gì để được yêu thương?

Ta cần nhớ rằng em bé hoàn toàn phụ thuộc vào môi trường xung quanh, và vì thế, việc biết chính xác những người trong môi trường ấy muốn gì ở mình để đổi lấy việc được nuôi sống là điều sống còn. Hơn nữa, cách câu hỏi ấy được trả lời sẽ định hình toàn bộ tính cách và hệ ưu tiên khi trưởng thành; con người ta phần lớn là kết quả của những gì ta từng phải làm để thu hút và giữ được sự quan tâm của những người đã sinh ra ta.

Photo by Alex Hockett on Unsplash

Nhìn chung, có ba cách trả lời cho câu hỏi của em bé. Ta hãy lần lượt đi qua từng cách:

1. Không cần làm gì cả

Một kiểu cha mẹ nhất định sẽ lập tức cho thấy: em bé không cần phải làm gì để xứng đáng được tồn tại. Em được phép là chính mình; không cần phải làm gì cả.

Nhu cầu của em được đặt lên hàng đầu; con người em là ai và em muốn gì là ưu tiên trong những tháng năm mong manh đầu đời ấy.

Từ nền tảng đó, một đứa trẻ có thể lớn lên với sự yêu mến chính mình, biết lắng nghe nhu cầu của bản thân và điều chỉnh theo nhu cầu của người khác mà không đánh mất quá nhiều sáng tạo hay cá tính riêng. Chúng không cần làm điều gì phi thường để cảm thấy mình ổn; và nếu có làm vậy, thì đơn giản chỉ vì tò mò tự nhiên và ham muốn khám phá vốn có.

Đây, khỏi cần nói cũng biết, chính là kiểu tình yêu mà ai trong chúng ta cũng nên mong có, và lẽ ra đã từng có.

Rồi đến một kiểu trả lời khác.

Photo by Janko Ferlič on Unsplash

2. Muốn được yêu, con phải thành công.

Với một kiểu cha mẹ nhất định, sự tồn tại của đứa trẻ được đặt trên một yêu cầu khổng lồ. Đứa con phải giúp cha mẹ cảm thấy tốt hơn rất nhiều về chính họ; phải giúp họ che đậy những khiếm khuyết, những thỏa hiệp và những bất an của bản thân.

Chẳng hạn, để ngăn nguy cơ bị người đời cho là ngu ngốc, đứa trẻ phải chứng tỏ trí thông minh vượt trội. Để bù đắp cho sự nghiệp không rực rỡ của cha mẹ, đứa trẻ phải tỏa sáng toàn cầu. Để xoa dịu nỗi sợ xấu xí của cha mẹ, đứa trẻ phải đẹp một cách lộ liễu. Để đẩy lùi nỗi sợ tẻ nhạt và bóng dáng trầm cảm, đứa trẻ phải trở thành một diễn viên hài vui nhộn. Đứa trẻ trở thành một “vật bù đắp” cho những tổn thương ngầm kín của cha mẹ. Chúng không được phép rụt rè, do dự, bối rối, lặng lẽ hay mờ nhạt trước người lạ, bởi tất cả những điều ấy sẽ làm sụp đổ và khiến một người cha mẹ vốn đã mong manh mất kiểm soát.

Từ một nền giáo dục như thế, đứa trẻ sẽ luôn tự hỏi mình phải làm gì tiếp theo để tạo ra tràng pháo tay và lời tung hô. Chúng sẽ kiệt sức trong cuộc truy đuổi một tình yêu lẽ ra đã thuộc về mình ngay từ đầu.

Rồi đến kiểu trả lời thứ ba cho câu hỏi của em bé.

3. Muốn được yêu, con phải thất bại

Có những đứa trẻ phải thành công để được yêu; có những đứa, u tối hơn nữa, lại bị buộc phải thất bại.

Có những bậc cha mẹ chỉ chịu đựng được những đứa con không đe dọa vị trí của họ trong thế giới này. Con không được phép hạnh phúc hơn, xinh đẹp hơn hay thành công hơn, và nếu có lỡ tiến gần đến những điều ấy, một sự hung hãn đầy oán hận sẽ lập tức lộ diện.

Đứa trẻ hiểu rất rõ luật lệ mà mình bị đặt vào. Chúng có thể lớn lên với khuynh hướng tự phá hoại và làm dưới sức mình. Nếu có tiềm năng xinh đẹp, chúng sẽ nhất quyết không cho phép mình tận hưởng ngoại hình ấy; nếu đang trên đà học giỏi, chúng sẽ bảo đảm rằng mình luôn trượt ở kỳ thi cuối. Nếu có được một sự nghiệp tốt, chúng sẽ cố hết sức để cho người cha mẹ đầy ganh đua kia thấy rằng nó chẳng vui vẻ gì, có lẽ bằng cách phát triển một rối loạn tâm lý nào đó để bảo đảm một nỗi khổ sở có thể nhìn thấy rõ ràng.

Đôi khi còn rối rắm hơn nữa, từ một cha mẹ lại phát ra nhiều thông điệp cùng lúc. Họ đung đưa giữa việc muốn đứa con nâng đỡ mình và nỗi sợ rằng nó đang đe dọa mình. Đứa trẻ sẽ bị ép vừa phải thành công, vừa phải thất bại. Sẽ chẳng có nơi nào cho một tâm hồn khốn khổ nương tựa.

Điều ta có thể chắc chắn là: bất cứ thông điệp nào ngoài thông điệp đầu tiên đều để lại cho ta một di sản tâm lý phức tạp và đầy bất hạnh. Ta cần vô cùng trắc ẩn với chính mình, và với em bé năm xưa của ta, những đứa trẻ đã nghe một câu trả lời vừa khó hiểu vừa tàn khốc cho câu hỏi khẩn thiết và bất lực đầu đời ấy: Con cần phải làm gì để được phép sống?

Nguồn: THREE KINDS OF PARENTAL LOVE | The School Of Life

---