Biến thói quen xấu thành "người bạn đồng hành" tuyệt vời nhất

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Thói quen xấu thường mang một mục đích nhất định, đó là lý do vì sao chúng ta rất khó từ bỏ chúng.
• Hiểu được nguyên nhân sâu xa của những hành vi mang tính cưỡng ép sẽ giúp bạn mở ra cánh cửa thấu hiểu chính mình.
• Ngay cả những thói quen thâm căn cố đế nhất cũng có thể thay đổi, miễn là chúng ta hiểu thấu lòng mình.
• Thay vì chỉ biết phản ứng thụ động trước hoàn cảnh, bạn hoàn toàn có thể chủ động điều hướng hành vi của bản thân.

Ai trong chúng ta cũng có những thói quen chỉ muốn rũ bỏ ngay lập tức. Dù đó là tật cắn móng tay, trì hoãn công việc, lạm dụng phim ảnh độc hại, nhậu nhẹt quá đà hay việc "lỡ tay" ăn thêm vài chiếc bánh quy, những thói quen xấu này dường như vẫn cứ đeo bám dai dẳng dù ta đã nỗ lực đổi thay. Nhưng tại sao lại như vậy?

Sẽ ra sao nếu tôi nói với bạn rằng, những thói quen "đáng ghét" ấy thực chất là những người bạn thân đang mang mặt nạ? Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách thấu hiểu và ôm ấp cả những mặt chưa tốt của mình để từ đó tạo nên sự trưởng thành và chuyển hóa mạnh mẽ trong tâm hồn.

Ý nghĩa ẩn sau những thói quen xấu

Thói quen xấu thường thực hiện một "nhiệm vụ" nào đó mà đôi khi ta chẳng hề nhận ra. Chúng có thể là liều thuốc giảm đau giúp ta đối phó với căng thẳng, những tổn thương cũ, nỗi lo âu hay chỉ đơn giản là sự trống trải.

Chẳng hạn, việc tìm đến đồ ngọt hay hơi men có thể là cách bạn tự vỗ về bản thân khi trái tim đang bồn chồn, lo lắng; thói quen trì hoãn có thể là cách tâm trí bảo vệ bạn khỏi áp lực phải trở nên hoàn hảo; hay việc chìm trong men rượu có thể là tấm màn che đậy cho những rạn nứt âm thầm trong cuộc hôn nhân của bạn.

Đa số mọi người chỉ tập trung vào việc ép mình phải dừng lại. Nhưng đó lại là một sai lầm.

Trong cuốn sách sắp xuất bản mang tên Unhooked (Tạm dịch: Thoát khỏi sự lệ thuộc), tôi có chia sẻ rằng: "Thói quen xấu không phải là những hành vi ngẫu nhiên; chúng thường mang một mục đích ẩn giấu. Bằng cách thấu hiểu lý do vì sao mình lại hành động như vậy, chúng ta có thể chuyển hóa chúng thành những hạt giống tích cực cho tương lai."

Một trong những khách hàng của tôi, Melissa, lần đầu tìm đến cần sa qua lời giới thiệu của một người bạn. Cô ấy coi đó là "liều thuốc" để giải quyết một thói quen đáng xấu hổ: lần nào cũng nôn thốc nôn tháo trên bãi cỏ trước mỗi buổi tập trung ở trường. Kỳ lạ thay, chất kích thích đó đã giúp cô không còn nôn mửa nữa, giúp cô có thể tiếp tục cuộc sống bình thường. Lúc đó, tất cả những gì cô cần chỉ đơn giản là thế.

Bằng cách thành thật thừa nhận những lý do sâu xa đằng sau một thói quen xấu, bạn có thể bắt đầu chữa lành từ gốc rễ thay vì chỉ loay hoay xử lý phần ngọn. Sự thấu hiểu này giúp bạn có những lựa chọn sáng suốt hơn trong việc làm chủ hành vi của chính mình.

Đây chính là "món quà" mà những thói quen này mang lại: Nếu bạn đủ kiên nhẫn và tò mò để tìm hiểu, chúng sẽ chỉ cho bạn con đường cần đi để giải phóng những nỗi đau đang kìm nén.

Chuyển hóa thói quen thành những hành động tích cực

Một khi đã hiểu được ý nghĩa ẩn sau những thói quen không tốt, chúng ta có thể bắt tay vào việc chuyển hóa chúng thành những hành vi tích cực. Quá trình này bao gồm việc nhận diện những "ngòi nổ" dẫn đến thói quen, thấu hiểu cách tâm trí phản ứng với những tác động đó, và tìm kiếm những hành động thay thế, những việc cũng đem lại cảm giác nhẹ nhõm tương tự nhưng ít gây tổn thương hơn.

Phần lớn mọi người không chủ động tìm kiếm hành vi thay thế vì họ lầm tưởng rằng thói quen xấu là một vấn đề độc lập. Thế nhưng, nếu không hiểu được vị trí và vai trò của thói quen đó trong đời sống tinh thần, mọi nỗ lực từ bỏ sẽ chỉ dẫn đến thất bại, hoặc tệ hơn là bạn sẽ lại vướng vào một thói quen xấu khác để lấp đầy khoảng trống. Chìa khóa nằm ở việc thay thế thói quen cũ bằng một hành động tích cực có thể xoa dịu cùng một nỗi niềm. Bằng cách này, bạn không chỉ đang xóa bỏ một thói quen, mà còn đang gieo trồng một lối sống mới lành mạnh hơn.

Trong câu chuyện của Melissa, vì cần sa đã giúp cô dẹp bỏ được nỗi lo về việc nôn mửa, cô đã vô tình lẩn tránh việc đối diện với chứng lo âu xã hội kinh khủng, vốn là nguyên nhân thực sự gây ra mọi chuyện. Tôi gọi những động cơ ẩn giấu đằng sau thói quen xấu là những "chiếc móc". Để thực sự vượt qua cơn nghiện cần sa, Melissa cần phải giải quyết triệt để nỗi sợ hãi khi đứng trước đám đông của mình.

Sức mạnh của lòng trắc ẩn với chính mình

Điều quan trọng nhất là bạn cần bước vào hành trình này bằng một trái tim biết bao dung với chính mình. Việc tự dằn vặt, trách cứ bản thân về những thói quen xấu chỉ tạo ra một vòng quẩn quanh của sự xấu hổ và tội lỗi, khiến việc thay đổi càng trở nên xa vời. Thay vào đó, hãy vỗ về bản thân bằng sự tử tế và thấu hiểu. Hãy nhớ rằng, ai trong chúng ta cũng có những góc tối hay những thói quen chưa tốt, và đó là một phần tất yếu của kiếp nhân sinh. Khi biết thương mình, bạn sẽ tạo ra một tâm thế tích cực, làm nền tảng vững chắc cho những chuyển biến bền lâu. Thực tế, bạn tìm đến những thói quen đó vì tại thời điểm ấy, chúng là lựa chọn khả dĩ nhất giúp bạn xoa dịu nỗi đau. Đã đến lúc ta nhẹ nhàng thay lớp áo cũ đó bằng một điều gì tốt đẹp hơn.

Những bước đi nhỏ để chuyển hóa thói quen

Nhận diện "ngòi nổ": Tình huống hay cảm xúc nào thường thôi thúc bạn tìm đến thói quen cũ? Hiểu được điều này sẽ giúp bạn chủ động hơn để không bị cuốn đi khi chúng bất ngờ xuất hiện.

Tìm hiểu căn nguyên: Hãy tự hỏi, thói quen đó đã giúp bạn giải tỏa nỗi bất ổn hay sự xáo trộn nào bên trong tâm hồn?

Tìm kiếm sự thay thế: Hãy chọn lấy một hành động tích cực có thể đem lại sự an tâm tương tự. Với Melissa, đó là những bài tập thiền thở để xoa dịu nỗi lo âu xã hội, hay việc rèn luyện kỹ năng nói trước đám đông để từng bước gỡ bỏ nỗi sợ thầm kín bấy lâu.

Vỗ về bản thân: Hãy luôn dịu dàng với chính mình trong suốt quá trình này. Thay đổi cần có thời gian, và đôi khi lỡ bước cũng không sao cả.

Ghi lại hành trình: Hãy dành một cuốn sổ nhỏ để dõi theo sự tiến bộ của mình và đừng quên mỉm cười chúc mừng bản thân trước những chiến thắng nhỏ bé mỗi ngày.

Thói quen xấu không nhất thiết phải là kẻ thù. Hãy coi chúng là những người chỉ đường, giúp ta nhận ra cơ hội để trưởng thành. Khi thấu hiểu được mục đích ẩn giấu và chuyển hóa chúng thành những hành vi tích cực, ta có thể biến những thói quen tệ nhất thành những người bạn đồng hành thân thiết nhất.

Hãy nhớ rằng: Lòng trắc ẩn và một tâm thế lạc quan là chìa khóa để tạo nên những thay đổi đi cùng năm tháng. Hãy ôm lấy những thói quen của mình, thấu hiểu chúng, và rồi bạn sẽ thấy chúng trở thành những công cụ mạnh mẽ giúp bạn hoàn thiện bản thân mỗi ngày. 

Tác giả: Adi Jaffe Ph.D.

Nguồn: How to Turn Your Worst Habits Into Your Best Friends | Psychology Today