Cách "cập nhật phần mềm" cho lòng tự trọng

NHỮNG ĐIỂM CHỐT YẾU

• Những góc nhìn cũ kỹ thời niên thiếu thường âm thầm định hình lòng tự trọng của người trưởng thành, để lại những cái nhìn sai lệch và lỗi thời về chính bản thân.
• Để nuôi dưỡng lại lòng tự trọng, chỉ khước từ câu chuyện cũ thôi là chưa đủ; bạn cần phải tự tay viết lại chương mới cho cuộc đời mình.
• Việc viết lại những câu chuyện trong quá khứ sẽ giúp những hạt giống tư duy mới bén rễ sâu vào trong tiềm thức.

Lòng tự trọng thấp thường bắt nguồn từ những năm tháng đầu đời và thời thanh xuân chập chững, khoảng thời gian chúng ta nhạy cảm một cách cực đoan với cách người khác nhìn nhận mình, và luôn đau đáu so sánh vị trí của bản thân với bạn bè đồng trang lứa.

Nếu ngày ấy, bạn từng tự ti rằng mình kém thu hút, vụng về, chẳng giỏi thể thao, tẻ nhạt, hay chẳng được ai săn đón, yêu chiều... thì những cảm giác đó, dù có đúng sự thật hay không, cũng đã hằn lên tâm hồn một vết thương lòng theo năm tháng. Giờ đây, cứ mỗi khi đối diện với sự khước từ, thất bại hay cô đơn, bạn lại cảm thấy như một lần nữa bị "bóc trần" sự kém cỏi của mình, rằng mình mãi là kẻ "lép vế". Bất kể bạn đã trưởng thành và thay đổi nhiều ra sao, những va vấp ở hiện tại như một cỗ máy thời gian, kéo tuột lòng tự trọng của bạn về lại những ngày tháng cũ, khiến bạn tổn thương y hệt đứa trẻ năm nào. Cứ như thể mọi thành tựu bạn đạt được đều chẳng thể xóa nhòa đi "sự thật" đau lòng: rằng ngay từ cốt lõi, mình vốn là kẻ vụng về và không được đón nhận.

Nhưng bạn ơi, bạn đâu nhất thiết phải làm con tin cho những vết thương lòng ấy mãi mãi.

Phần 1: Khước từ câu chuyện cũ

Nếu lòng tự trọng của bạn đang mắc kẹt ở những ngày tháng cũ, đã đến lúc bạn cần "cập nhật phần mềm" cho nó, để nó tìm về đúng với phiên bản rạng rỡ của bạn ở hiện tại.

Có thể lý trí của bạn đã hiểu được điều này vì phần ý thức luôn tỉnh táo, dễ dàng bị thuyết phục bởi những lý lẽ và bằng chứng thực tế. Thế nhưng, thế giới tiềm thức sâu thẳm lại không như vậy. Nó bướng bỉnh bám chặt lấy những niềm tin cũ kỹ, và chính những lối mòn tư duy ấy lại đang thao túng dòng cảm xúc của bạn ở hiện tại.

Bước đi đầu tiên chính là kiên quyết khước từ câu chuyện cũ, cái kịch bản sai lệch luôn bảo rằng bạn "không xứng đáng".

Cách tốt nhất để làm điều đó là học cách mỉm cười nhẹ nhõm trước nó. Khi bạn đang chao đảo vì một thất bại, một lời từ chối hay một nỗi cô đơn trống trải, cảm giác "mình thật kém cỏi" có vẻ rất thật. Nhưng xin hãy tự nhắc nhở bản thân rằng: đó chẳng qua chỉ là cái nhìn nông nổi của một đám trẻ mười bốn tuổi năm nào. Hóa ra, thực tại của một người trưởng thành như bạn lại đang bị định đoạt bởi thế giới của những đứa trẻ vị thành niên chưa lớn, những cô cậu học trò mà phải cả mười năm sau, bộ não mới thực sự hoàn thiện.

Một khi nhận ra bấy lâu nay mình đã "giao phó" lòng tự trọng vào tay ai, có thể bạn sẽ cảm thấy rùng mình chối bỏ. Tốt lắm. Hãy cứ đón nhận cảm giác ấy. Hãy tập cho mình sự "dị ứng" với câu chuyện cũ kỹ đó. Bởi lẽ, nó đã quá lỗi thời và nực cười so với bạn của ngày hôm nay rồi. 

Phần 2: Cập nhật lại câu chuyện trong tâm thức

Khước từ câu chuyện cũ là điều cần thiết, nhưng vẫn chưa đủ. Lòng tự trọng thấp vốn là hệ quả của việc tiềm thức cứ mãi bấu víu vào những cảm xúc tủi hờn thời niên thiếu; vì vậy, bạn cần phải làm mới lại cả thế giới niềm tin sâu thẳm ấy. Bạn không thể thay đổi nó một cách gượng ép hay tức thì; tiềm thức sẽ không dễ dàng tin ngay rằng bạn vốn dĩ luôn tuyệt vời, bởi điều đó quá mâu thuẫn với những định kiến đã hằn sâu từ trước. Thế nhưng, nó sẽ sẵn lòng chấp nhận rằng bạn đã lớn lên, đã đổi thay và vững vàng hơn theo năm tháng. Vì vậy, hãy thử làm điều này:

Hãy viết ra từ 7 đến 10 khoảnh khắc thời thơ bé hay thuở thiếu thời từng khiến bạn nhói lòng vì cảm thấy mình thật ngốc nghếch, kém sắc, không xứng đáng, bị bỏ rơi, chẳng ai yêu thích, vô hình trong mắt mọi người, hay không được trân trọng và thương yêu.

Với mỗi ký ức buồn ấy, hãy viết một "bản cập nhật" cho câu chuyện của đời mình. Hãy ghi lại một khoảnh khắc ở tuổi trưởng thành khi bạn cảm nhận được điều hoàn toàn ngược lại, lúc bạn nhận ra mình thông minh và bản lĩnh, lúc bạn tìm thấy những tri kỷ thuộc về mình, lúc bạn thấy mình được bao bọc trong tình yêu thương, lúc bạn chạm tay vào một thành tựu ý nghĩa, hay đơn giản là lúc bạn thấy tự hào khi được là chính mình.

Việc đặt bút viết nên những trang đời mới này sẽ giúp tiềm thức bắt đầu sửa đổi tập kịch bản đã quá cũ kỹ của nó. Sự kiên trì chính là chìa khóa: Bạn càng gom góp nhiều minh chứng và càng nhìn ngắm chúng thường xuyên, câu chuyện mới sẽ càng trở nên chân thực và đầy sức thuyết phục.

Phần 3: Đưa vào thực hành

Mỗi khi gặp phải một ngày lòng tự trọng chạm đáy, khi những tủi thân xưa cũ bắt đầu len lỏi trở về, bạn hãy hình dung ra một đứa trẻ mười bốn tuổi đang ngây ngô nói những lời tổn thương ấy với bạn, rồi mỉm cười cho qua hoặc nhẹ nhàng bảo đứa trẻ ấy hãy lùi về căn phòng của nó. Sau đó, hãy mở danh sách những khoảnh khắc tươi đẹp đã được cập nhật của mình ra, tự nhắc nhở bản thân về người mà bạn đã trở thành của ngày hôm nay, chứ không phải đứa trẻ tổn thương năm mười bốn tuổi.

Đó chính là cách bạn nâng cấp "hệ điều hành" cho lòng tự trọng của mình, rũ bỏ những lập trình đã lỗi thời và thay thế bằng một câu chuyện chân thực, phản chiếu đúng nội lực và giá trị của bạn ở hiện tại.

Tác giả: Guy Winch Ph.D.

Nguồn: How to Give Your Self-Esteem a Software Update | Psychology Today