Cách đối phó với Hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế trong mối quan hệ (ROCD)

Bất kỳ ai từng bước vào một mối quan hệ yêu đương đều đã từng trải qua cảm giác hoài nghi. Thỉnh thoảng, việc băn khoăn về những khía cạnh quan trọng trong cuộc sống là điều hoàn toàn tự nhiên, bao gồm cả việc tự hỏi liệu tình cảm này có đang đi đúng hướng hay có trở ngại nào cần tháo gỡ hay không. Không có mối quan hệ nào hoàn hảo đến mức không một chút hoài nghi. Thế nhưng, với những người đang phải sống chung với Hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế trong mối quan hệ (ROCD), những khoảnh khắc mất kết nối thường nhật cũng có thể trở thành hồi chuông báo động, đẩy họ vào những chuỗi ngày dài lo âu và kiệt quệ.

• Dằn vặt về sự hòa hợp: Với một người mắc ROCD, biểu hiện có thể là việc không ngừng tự vấn xem liệu đối phương có thực sự là "mảnh ghép hoàn hảo" của đời mình hay không – bất chấp việc họ đã có những năm tháng hạnh phúc bên nhau và luôn ráo riết tìm kiếm những bằng chứng để dập tắt nỗi hoài nghi đó.
• Mặc cảm về cảm xúc: Với một người khác, đó lại là nỗi sợ hãi triền miên kèm theo cảm giác tội lỗi rằng mình chưa đủ rung động trước nửa kia. Nỗi sợ này thôi thúc họ liên tục so sánh người yêu với những người xung quanh, rồi lại rơi vào hoảng loạn tột cùng mỗi khi nhận ra một điểm yếu thế của đối phương.
• Ám ảnh về sự phản bội: Một trường hợp khác lại luôn lo sợ (dù lý trí thừa hiểu là vô lý) rằng người bạn đời vốn luôn thủy chung đang lừa dối mình. Họ đóng vai một "thám tử tư", chăm chăm săm soi từng dấu vết ngoại tình, khiến bản thân không thể toàn tâm toàn ý ở bên cạnh người mình yêu.

Trong quá trình trị liệu của mình, tôi thường xuyên gặp những thân chủ phải chật vật với các luồng suy nghĩ và hành vi thao túng tâm lý chính mình như vậy. Họ trải lòng về nỗi đau đớn âm ỉ bấy lâu, thứ đang ngăn trở họ sống thật và mở lòng trong chính mối quan hệ của mình.

Nếu bạn nhận thấy bản thân cũng đang phải đấu tranh với những vấn đề tương tự, tôi sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về ROCD cũng như những hệ lụy của nó đối với tình yêu. Sau đó, tôi sẽ chia sẻ một vài phương pháp thực tế để bạn đối diện với những hoài nghi này, từ đó tìm lại bản ngã chân thật và sợi dây kết nối thiêng liêng với nửa kia. 

Hội chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế trong mối quan hệ (ROCD) là gì?

ROCD là thuật ngữ được các nhà trị liệu và người bệnh dùng để chỉ một dạng cụ thể của Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD). Giống như mọi thể OCD khác, hội chứng này cấu thành từ hai phần chính:

• Ý tưởng ám ảnh (Obsessions): Những suy nghĩ, hình ảnh hoặc sự thôi thúc lặp đi lặp lại ngoài ý muốn, thường đi kèm với cảm giác lo âu, tội lỗi hoặc ghê tởm.
• Hành vi cưỡng chế (Compulsions): Những hành động tinh thần hoặc thể chất mang tính rập khuôn mà người bệnh buộc phải thực hiện nhằm nỗ lực xoa dịu hoặc dập tắt nỗi lo do các ám ảnh gây ra.

OCD có nhiều nhánh nhỏ khác nhau, từ nỗi sợ bị nhiễm bẩn, sợ gây hại cho người khác, đến nỗi sợ vi phạm các chuẩn mực tôn giáo. Một người mắc OCD có thể tập trung vào một hoặc nhiều chủ đề này, hoặc chuyển dịch qua lại giữa chúng. Riêng ở thể mối quan hệ (ROCD), người bệnh sẽ có những suy nghĩ ám ảnh gây lo âu bủa vây lấy tình cảm hoặc nửa kia của mình, bất chấp việc họ đang ở trong một mối quan hệ gắn kết và tràn ngập yêu thương. Họ buộc phải thực hiện các hành vi cưỡng chế để cố gắng giảm bớt cảm giác bất an và hoài nghi đó.

Các ý tưởng ám ảnh thường gặp trong ROCD

Những suy nghĩ quẩn quanh về mối quan hệ hoặc đối phương thường bao gồm:

• Lo sợ rằng tình cảm này hoặc người yêu hiện tại không phải là "định mệnh" (the one) hoặc chưa đủ tốt.
• Sợ rằng mình đang bỏ lỡ một cơ hội tốt hơn ở ngoài kia hoặc đang phạm phải một sai lầm lớn.
• Liên tục tự vấn và chất vấn về mối quan hệ (ví dụ: "Mình có thực sự yêu người ấy không?", "Mình có đủ rung động trước họ không?" hoặc "Liệu họ có đang lừa dối mình?").

Các hành vi cưỡng chế đi kèm

Để phản hồi lại những nỗi sợ trên, người mắc ROCD thường sa vào các hành vi lặp đi lặp lại như:

• So sánh: Liên tục đặt mối quan hệ hoặc người yêu lên bàn cân với những người khác (có thể là người thật hoặc thậm chí là nhân vật hư cấu trong phim ảnh, sách truyện).
• Săm soi cảm xúc cá nhân: Luôn kiểm tra, đánh giá xem cảm xúc rung động hoặc cảm giác "đang yêu" của mình có đủ mãnh liệt hay không.
• Phân tích đối phương: Không ngừng phán xét, mổ xẻ tính cách hoặc ngoại hình của nửa kia.
• Thử thách: Kiểm tra từng lời nói, hành động của đối phương để xem chúng có đáp ứng được một tiêu chuẩn định sẵn nào đó hay không.
• Tua lại quá khứ: Liên tục lục lọi và phân tích lại các cuộc trò chuyện, tương tác trước đây trong tâm trí để tìm kiếm những tì vết hoặc rạn nứt tiềm ẩn.
• Tìm kiếm sự trấn an: Liên tục đòi hỏi nửa kia hoặc những người xung quanh phải khẳng định rằng mối quan hệ này vẫn đang rất tốt đẹp, hoặc những lo lắng của họ là vô căn cứ.
• Né tránh kích thích: Chủ động tránh tiếp xúc với những người có ngoại hình thu hút hoặc né tránh các ấn phẩm truyền thông lãng mạn (phim tình cảm, tiểu thuyết).
• Ý định buông tay: Cân nhắc đến việc chia tay chỉ để chấm dứt ngay lập tức cảm giác lo âu và sự bất định đang giày vò tâm trí.

Những hành vi cưỡng chế như vậy thường mang lại cảm giác nhẹ nhõm tạm thời trước cơn lo âu. Nhưng về lâu dài, chúng lại chính là "nguồn dinh dưỡng" nuôi lớn các ý tưởng ám ảnh, khiến tình trạng OCD trở nên tồi tệ hơn, đồng thời bào mòn phần lớn tâm trí, thời gian và năng lượng của người bệnh. Sự hoài nghi quay trở lại; hành vi cưỡng chế xoa dịu nó trong chốc lát; rồi nỗi hoài nghi ấy lại ập đến mạnh mẽ hơn trước. Vòng xoáy bệnh lý nghiệt ngã này có thể đeo bám một người suốt cả cuộc đời.

Không chỉ dừng lại ở sự dày vò bản thân, vòng lặp ám ảnh – cưỡng chế này còn cắt đứt sợi dây liên kết giữa một người với những nhu cầu và giá trị đích thực mà họ trân trọng. Thật dễ dàng đánh mất bản ngã và những điều thiêng liêng đối với chính mình khi bạn luôn cảm thấy ngạt thở trong những suy nghĩ xâm nhập và cảm giác lo âu. Bạn cũng có thể bỏ lỡ những khoảnh khắc gắn kết vô giá. Ngay cả những cử chỉ thoáng qua đầy ngẫu hứng, một cái nháy mắt, một cái chạm tay nhẹ sau lưng, một nụ cười hay một cái ôm ấm áp, tất cả đều tích tụ để dệt nên sự gần gũi về mặt cảm xúc trong một mối quan hệ. ROCD, đáng tiếc thay, lại chính là rào cản ngăn lối những điều tốt đẹp đó.

Nhưng tin vui là bạn luôn có sẵn những công cụ hữu hiệu để thay đổi cách phản ứng trước sự hoài nghi, chế ngự các hành vi cưỡng chế, từ đó sống trọn vẹn hơn trong hiện tại và gắn kết sâu sắc hơn với người mình yêu. Phần tiếp theo sẽ dẫn dắt bạn qua một vài phương pháp tiếp cận đầy hữu ích này.

Các điểm cốt lõi cần lưu ý

• Bản chất của ROCD: ROCD là một nhánh của hội chứng OCD, tập trung chủ yếu vào các mối quan hệ. Hội chứng này bao gồm những suy nghĩ ám ảnh về người yêu hoặc chuyện tình cảm, đi kèm với các hành vi cưỡng chế (hành động thể chất hoặc tinh thần lặp đi lặp lại) được sử dụng nhằm giảm bớt sự lo âu và hoài nghi.
• Phân biệt ROCD với những rạn nứt có thật: Những suy nghĩ do ROCD kích hoạt thường đi kèm với một sự thôi thúc mang tính "khẩn cấp" đầy lo âu nhằm xóa bỏ sự hoài nghi ngay lập tức, và cảm giác hoài nghi này thường xuyên trồi sụt, biến động thất thường.
• Tìm kiếm sự đồng hành từ nhà trị liệu có kinh nghiệm về OCD: Một chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn xác định chính xác liệu mình có mắc hội chứng này hay không, nâng đỡ bạn trong quá trình đối diện với nó và áp dụng các liệu pháp đã được kiểm chứng khoa học, chẳng hạn như Liệu pháp Tiếp xúc và Ngăn chặn Phản ứng (ERP) hoặc Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT).
• Thực hành Chánh niệm để tâm trí linh hoạt hơn: Việc rèn luyện năng lượng chánh niệm sẽ giúp bạn sớm nhận diện được vòng lặp ám ảnh cưỡng chế ngay khi nó vừa khởi phát để kịp thời cắt đứt nó.
• Kết nối lại với những điều quan trọng nhất: Những hệ giá trị sống của chính bạn sẽ nguồn neo giữ tâm thức và là động lực mạnh mẽ để bạn dũng cảm đối diện với sự khó chịu, thay vì đầu hàng và phản ứng bằng các hành vi cưỡng chế.
• Cân nhắc việc chia sẻ với nửa kia về ROCD: Giúp đối phương hiểu thêm về OCD và bày tỏ những mục tiêu chữa lành của bạn sẽ giúp họ thấu hiểu sâu sắc hơn thế giới nội tâm của bạn, từ đó có những cách phản hồi mang tính nâng đỡ và xoa dịu hơn.

Image: blauthbianca | Pixabay

Phân biệt ROCD với những vấn đề thực sự trong mối quan hệ

Một câu hỏi mà tôi thường xuyên nghe từ các thân chủ của mình là: "Làm sao tôi biết được đây là ROCD hay là một vấn đề rạn nứt có thật trong tình cảm?" Việc phân định này có thể rất mơ hồ và thách thức, bởi vì ROCD thường "mô phỏng" lại chính xác những hoài nghi mà người ta vẫn trải qua khi ở trong một mối quan hệ không hòa hợp. Tuy nhiên, có một điều khá thú vị: nếu ngay lúc này bạn đang ráo riết, tuyệt vọng tìm kiếm một câu trả lời rạch ròi, thì chính sự thúc bách, khẩn thiết đó lại là dấu hiệu của ROCD.

Dưới đây là một vài khía cạnh giúp bạn soi chiếu:

• Năng lượng của sự hoài nghi: Những người mắc ROCD thường rất quen thuộc với cảm giác "khẩn cấp" đặc trưng của OCD – một sự thôi thúc hoảng loạn, đầy lo âu đòi hỏi phải có câu trả lời ngay lập tức. Ngược lại, những người đang đối mặt với sự bất hòa thực sự trong tình cảm thường trải nghiệm một nỗi buồn trầm uất, nặng nề và dai dẳng, chứ không mang sắc thái hoảng hốt, cuống cuồng.
• Tiêu điểm của sự chú ý: ROCD thường bám vịn vào những chi tiết rất nhỏ nhặt, chẳng hạn như một nét trên khuôn mặt hay một điệu cười có duyên hay không. Ngay cả khi lý trí của bạn thừa hiểu những điều đó chẳng có gì quan trọng, bạn vẫn bất lực không thể ngừng săm soi chúng. Trong khi đó, các vấn đề thực sự của một mối quan hệ thường xoay quanh những nền tảng lớn lao hơn, như sự tương thích về hệ giá trị sống, mục tiêu tương lai, hoặc sự an toàn về cả thể xác lẫn tâm hồn.
• Tính nhất quán của cảm xúc: Nỗi hoài nghi do OCD kích hoạt rất thất thường và dễ biến động. Nếu phút trước bạn vừa cảm thấy hoàn toàn tin tưởng vào tình yêu của mình, nhưng ngay phút sau đã rơi vào trạng thái hoang mang tột độ, thì khả năng cao đó là ROCD. Những người thực sự rạn nứt hay không hạnh phúc trong hôn nhân/tình yêu xu hướng có cảm xúc bất mãn đồng đều và nhất quán hơn qua thời gian.
• Sự hiện diện của các hành vi cưỡng chế: Một lần nữa, người mắc ROCD thường sa đà vào các hành vi cưỡng chế lặp đi lặp lại, như liên tục dò hỏi ý kiến bạn bè, tìm kiếm câu trả lời trên Internet hoặc hỏi AI, hoặc không ngừng "kiểm tra" cảm xúc của chính mình. Dù bất kỳ ai cũng có lúc cần lời khuyên từ bạn bè về chuyện tình cảm, nhưng họ sẽ không làm điều đó với một tần suất dày đặc, dồn dập và mất kiểm soát như người có ROCD.

Tìm kiếm sự đồng hành từ nhà trị liệu có chuyên môn về OCD

Việc phải một mình chống chọi với những hoài nghi trong tình cảm là một trải nghiệm cực kỳ nặng nề, và việc bạn cảm thấy như thể chỉ có duy nhất mình gánh chịu nỗi đau này là điều dễ hiểu. Nếu bạn chưa từng cân nhắc đến việc gặp gỡ một nhà trị liệu được đào tạo chuyên sâu về OCD, thì đây là những lợi ích to lớn mà họ có thể mang lại cho bạn:

• Sự thông suốt: Họ có thể giúp bạn bóc tách và định vị xem bạn đang phải đối diện với OCD, với những trục trặc có thật trong mối quan hệ, hay là cả hai.
• Sự đồng hành: Bạn không cần phải bước đi trên hành trình này đơn độc. Có một điểm tựa nâng đỡ sẽ giúp bạn can đảm hơn để đối diện với những nỗi sợ hãi của chính mình.
• Chuyên môn sâu: Nếu đó thực sự là ROCD, một chuyên gia có kinh nghiệm sẽ đảm bảo bạn nhận được các lộ trình can thiệp dựa trên bằng chứng khoa học mà bạn xứng đáng được thụ hưởng.

Đặc biệt, tôi muốn nhấn mạnh vào hai phương pháp trị liệu dựa trên bằng chứng khoa học vô cùng hiệu quả cho người mắc OCD. Liệu pháp Tiếp xúc và Ngăn chặn Phản ứng (ERP) tập trung vào việc xây dựng khả năng chịu đựng đối với cảm giác lo âu, ghê tởm cũng như các suy nghĩ hoặc sự thôi thúc ngoài ý muốn; liệu pháp này cung cấp một cấu trúc bài bản giúp người bệnh trực diện đối mặt với nỗi sợ của mình. Trong khi đó, Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT) lại chú trọng vào việc ôm ấp các trải nghiệm nội tâm, đồng thời nuôi dưỡng sự kiên cường về mặt cảm xúc. Đối với một số người, ACT không chỉ giúp xoa dịu lo âu mà còn mang lại một cuộc sống hiện hữu và tự chủ hơn. ERP và ACT có thể được áp dụng độc lập, kết hợp với nhau, hoặc đan xen cùng các phương pháp tiếp cận khác.

Là một phần cốt lõi của ERP, "tiếp xúc" là một trong những công cụ trị liệu hàng đầu giúp người bệnh vượt qua OCD. Dưới sự đồng hành và nâng đỡ của nhà trị liệu, bạn sẽ học cách đối mặt với nỗi sợ và chấp nhận sự bất định theo một lộ trình tăng tiến, thay vì thỏa hiệp với các hành vi cưỡng chế.

Đối với một người đang chung sống với ROCD, tiến trình này có thể bao gồm:

• Tiếp xúc trong tưởng tượng: Chúng tôi sử dụng các kịch bản viết sẵn để dựng lại những viễn cảnh tồi tệ nhất trong tâm trí cùng sự mơ hồ, bất định đi kèm với chúng.
• Tiếp xúc với các tác nhân kích thích mục tiêu: Phương pháp này giúp bạn nhận diện các yếu tố kích hoạt lòng hoài nghi, chẳng hạn như hình bóng của một người cuốn hút – và thực hành một kịch bản nội tâm để tự trấn an, thay vì sa vào các hành vi cưỡng chế quen thuộc.
• Tiếp xúc trong đời thực: Ví dụ, khi một nỗi hoài nghi ám ảnh về nửa kia ập đến, thay vì thu mình lại và lao vào mổ xẻ mối quan hệ một cách cưỡng chế, bạn sẽ thực hành việc hướng về phía đối phương để bày tỏ những gì mình thực sự cần, chẳng hạn như một cái ôm hay một khoảng thời gian bình yên bên nhau.

Thông qua các bài tập tiếp xúc trị liệu, người bệnh có thể thực hiện được những điều họ hằng trân trọng, những điều mà trước đây họ từng nghĩ bản thân không bao giờ làm nổi. Tiến trình này giúp xây dựng một niềm tin vững bền vào chính bản thân và năng lực của mình, từ đó làm suy yếu quyền lực của bóng đen OCD.

Việc tìm kiếm một nhà trị liệu tâm lý thấu cảm, giàu kinh nghiệm trong điều trị OCD và thành thạo một trong các hướng tiếp cận trên hoặc một phương pháp đã được khoa học chứng minh khác, chẳng hạn như Liệu pháp Nhận thức Hành vi dựa trên Suy luận (I-CBT) sẽ là một bước tiến dài giúp bạn chiến thắng ROCD. Bên cạnh đó, vẫn còn những chiến lược bổ trợ hữu ích khác mà bạn có thể tự áp dụng, và tôi sẽ chia sẻ với bạn ngay sau đây.

Thực hành chánh niệm để tâm trí linh hoạt hơn

Chánh niệm là việc tập trung trọn vẹn vào một đối tượng duy nhất trong một thời điểm, chẳng hạn như hơi thở hay một cảm giác cụ thể trên cơ thể, và nhẹ nhàng đưa tâm trí quay trở lại neo tập trung đó mỗi khi nó đi lang thang. Việc rèn luyện khả năng này thông qua thực hành đều đặn sẽ giúp bạn sớm nhận diện được vòng lặp ám ảnh – cưỡng chế, từ đó kịp thời cắt đứt chu kỳ bệnh lý này ngay từ khi nó vừa nhen nhóm. Sự ngắt quãng kịp thời đó có thể là việc hướng sự chú ý của bạn vào những gì đang diễn ra ở thực tại khách quan bên ngoài những suy nghĩ ám ảnh; là một lựa chọn tỉnh thức để kết nối với nửa kia; hoặc thực hiện một bài tập tiếp xúc trị liệu mà bạn đã được hướng dẫn.

Có rất nhiều cách để bạn thực hành chánh niệm, bao gồm:

• Thiền định có hướng dẫn: Sử dụng các ứng dụng như Insight Timer hoặc Calm để được dẫn dắt qua từng bài thiền, hoặc tìm đến một trung tâm thiền tập tại địa phương.
• Chuyển động trong chánh niệm: Chẳng hạn như tham gia một lớp học yoga chậm hoặc thực hành thiền hành (thiền đi), nơi bạn dành trọn sự chú ý vào từng bước chân của mình.
• Định tâm qua các giác quan: Thực hành các bài tập như phương pháp neo giữ tâm thức 5-4-3-2-1. Với bài tập này, trước tiên bạn hãy hít một hơi thật sâu và chậm, sau đó lần lượt nhận biết:

• 5 điều bạn có thể NHÌN thấy: Hãy tìm kiếm những chi tiết nhỏ nhặt mà ngày thường bạn hay ngó lơ, như một đường nét hoa văn trên bức tường, một bóng râm đổ dài, hay một chiếc lá khẽ lay trên cành cây.
• 4 điều bạn có thể CHẠM vào: Cảm nhận chất liệu của bộ quần áo bạn đang mặc, bề mặt mát lạnh của mặt bàn, hay cảm giác vững chãi của đôi bàn chân khi tiếp xúc với mặt sàn.
• 3 điều bạn có thể NGHE thấy: Lắng nghe những âm thanh xung quanh như tiếng xe cộ xa xăm, tiếng máy chạy rì rầm của tủ lạnh, hay tiếng hít thở của chính mình.
• 2 điều bạn có thể NGỬI thấy: Điều này có thể hơi khó một chút, nhưng hãy thử cảm nhận hương thơm thoang thoảng của tách cà phê, mùi không khí trong phòng, hay thậm chí là mùi nước xả vải trên quần áo của bạn.
• 1 điều bạn có thể NẾM thấy: Tập trung vào dư vị còn sót lại của bữa ăn vừa qua, hoặc đơn giản là cảm nhận khoang miệng của mình lúc này.

Hãy dấn thân trọn vẹn vào khoảnh khắc hiện tại bằng cách chọn một hoặc nhiều giác quan kể trên. Ví dụ: khi đánh răng, hãy cảm nhận từng sợi lông bàn chải tiếp xúc với nướu; khi đi bộ, hãy chú ý mỗi lần gót chân phải của bạn chạm xuống mặt đất. Nếu bạn đang ở bên cạnh người yêu, bạn có thể đưa họ vào bài tập này (chẳng hạn như lắng nghe âm thanh giọng nói của họ, hay cảm nhận hơi ấm từ bàn tay họ).

Thời lượng thực hành chánh niệm sẽ tùy thuộc vào trải nghiệm của bạn. Nếu là người mới bắt đầu, bạn có thể khởi động với 1 đến 5 phút thiền chánh niệm mỗi ngày; từ 10 đến 15 phút nếu đã có chút kinh nghiệm; và từ 20 đến 30 phút để đạt được những chuyển biến sâu sắc hơn. Chìa khóa ở đây chính là sự đều đặn, bởi ngay cả vài phút ngắn ngủi mỗi ngày cũng sẽ mang lại những quả ngọt xứng đáng theo thời gian.

Khi tâm trí bắt đầu rơi vào vòng xoáy của những suy nghĩ ROCD, chánh niệm sẽ giúp bạn dễ dàng bẻ lái sự tập trung để quay về với "ở đây và bây giờ". Hành động này như một tín hiệu báo cho não bộ và cơ thể biết rằng bạn đang an toàn, và những mối lo kia chỉ là một hồi chuông cảnh báo giả.

Kết nối lại với những điều quan trọng nhất đối với bạn

Các giá trị sống chính là những kim chỉ nam mang lại mục đích và ý nghĩa cho cuộc đời chúng ta. Đó có thể là sự hiện diện trọn vẹn, lòng trắc ẩn, sự gắn kết hay lòng can đảm. Khi nỗi sợ hãi chiếm trọn tâm trí, điều rất thường gặp ở người mắc OCD – nó có thể khiến họ đánh mất sợi dây liên kết với những điều thiêng liêng nhất, để rồi chỉ còn biết tập trung vào việc trốn chạy hoặc kiểm soát những trải nghiệm ngoài ý muốn. Việc tái kết nối với các giá trị sống của chính mình sẽ tiếp thêm tiêu điểm và động lực để bạn dũng cảm dấn bước vào sự khó chịu, thay vì đầu hàng trước các hành vi cưỡng chế.

Ví dụ, nếu bạn thường xuyên bị mắc kẹt trong việc "kiểm tra" xem tình cảm mình dành cho nửa kia có đủ lớn hay không, việc hướng tâm thức về các giá trị sống sẽ là một điểm tựa tuyệt vời. Giả sử hệ giá trị của bạn bao gồm sự gắn kết và lòng can đảm. Khi những suy nghĩ ám ảnh kéo đến cùng nỗi lo âu, bạn có thể chủ động đến bên người ấy và thành thật sẻ chia: "Em/Anh đang cảm thấy hơi lo âu", như một cách để tìm kiếm sự gắn kết. Bạn cũng có thể tự nhắc nhở bản thân rằng, can đảm đôi khi chính là chấp nhận sống chung với sự bất định, mà không cần phải liên tục kiểm tra cảm xúc, đòi hỏi sự trấn an hay thú nhận những hoài nghi của mình. Theo thời gian, khi bạn kiên trì phản hồi bằng cách này, bạn sẽ nhận ra mình hoàn toàn có thể vượt qua sự thôi thúc cưỡng chế đó mà vẫn giữ được sự kết nối và nét chân thật, dễ bị tổn thương của bản thân – và với nhiều người, phương pháp này giúp các cơn thôi thúc thưa thớt dần.

Dưới đây là một bài tập nhỏ có thể giúp bạn khai mở những giá trị mà mình hằng trân trọng trong bối cảnh của một mối quan hệ:

Hãy nhắm mắt lại và hít thở sâu vài nhịp. Sau đó, hãy gọi về trong tâm trí một khoảnh khắc mà bạn cảm thấy thực sự gắn kết với nửa kia của mình. Hãy hình dung lại khung cảnh ấy, chú ý đến không gian xung quanh và sợi dây tình cảm thiêng liêng giữa hai người lúc đó. Hãy tập trung vào điều quan trọng nhất đối với bạn trong khoảnh khắc ấy, cảm nhận trạng thái tinh thần của bạn khi đó ra sao. Sau một vài phút, hãy thử gọi tên trạng thái đó bằng lời. Bạn có thể nhận ra rằng, lúc ấy mình đã hiện diện thật trọn vẹn, thật thấu hiểu hay thật tận tâm. Từ đó, hãy suy ngẫm xem làm thế nào để bạn có thể mang những phẩm chất tuyệt vời này vào những cuộc trò chuyện, tương tác trong tương lai. 

Cân nhắc việc chia sẻ với nửa kia về ROCD

Một câu hỏi khác mà tôi cũng thường nghe từ các thân chủ là: "Tôi có nên nói cho người yêu biết về những hoài nghi của mình không?" Việc giãi bày những gì bạn đang phải trải qua với đối phương có thể là một quyết định đáng sợ. Bạn có thể lo lắng rằng họ sẽ phán xét bạn, hoặc điều đó sẽ đặt dấu chấm hết cho chuyện tình của hai người. Dù những kịch bản này hoàn toàn có thể xảy ra, tôi vẫn muốn khuyên bạn nên suy ngẫm về lý do vì sao đây lại là một rủi ro đáng để dấn thân. Chẳng hạn, việc hiểu sâu hơn về OCD sẽ giúp nửa kia dễ dàng đồng cảm với những gì bạn đang chịu đựng, từ đó có những cách phản hồi mang tính nâng đỡ hơn mỗi khi bạn rơi vào trạng thái lo âu.

Nếu bạn quyết định mở lòng với đối phương về OCD, dưới đây là một vài điều cần lưu ý:

• Chia sẻ kiến thức: Hãy sẻ chia những gì bạn biết về OCD. Bạn có thể giải thích rằng hội chứng này đôi khi còn được gọi là "căn bệnh của sự hoài nghi"; rằng các ý tưởng ám ảnh có xu hướng bám chặt lấy những điều vô cùng quan trọng đối với một người, chẳng hạn như mối quan hệ của họ; và OCD có rất nhiều nhánh nhỏ, bao gồm cả ROCD.
• Đưa ra một ví dụ từ chính bản thân: Hãy mô tả một ví dụ cụ thể về một suy nghĩ ám ảnh hoặc hành vi cưỡng chế mà bạn từng trải qua để giúp họ hình dung được thế giới nội tâm của bạn. Bạn không cần phải phơi bày mọi suy nghĩ, cảm xúc chi tiết hay những viễn cảnh tồi tệ nhất từng thoáng qua trong đầu. Mục tiêu ở đây không phải là để tìm kiếm sự xoa dịu, trấn an từ đối phương rằng mọi chuyện vẫn ổn, hành động vốn có thể biến tướng thành một hành vi cưỡng chế mới, mà là để tìm kiếm sự đồng điệu và giúp họ thấu hiểu trải nghiệm của bạn.
• Bày tỏ mục tiêu trị liệu của bạn: Nếu bạn đang đồng hành cùng một nhà trị liệu, hãy thảo luận với người yêu về các mục tiêu chữa lành, chẳng hạn như việc học cách chấp nhận sự bất định và những bất ổn về cảm xúc cũng như những cách phản hồi nào từ phía họ sẽ đồng điệu với lộ trình trị liệu của bạn. Ngoài ra, bạn cũng có thể nhờ nhà trị liệu của mình điều phối một buổi gặp mặt chung để bạn và nửa kia có thể cùng nhau trò chuyện cởi mở về OCD. 

Lời kết

Tôi xin khép lại bài viết bằng một câu chuyện lấy cảm hứng từ chính trải nghiệm của các thân chủ mà tôi từng trị liệu ROCD. "Sandy" luôn rơi vào trạng thái hoảng loạn về mối quan hệ của mình mỗi khi cô cảm thấy mất kết nối với người yêu, hoặc khi cô vô tình cảm thấy một ai đó khác có sức hút. Cô có thể ngồi hàng giờ liền để dằn vặt bản thân với câu hỏi liệu mình có đang "phạm phải một sai lầm" hay không.

Trong quá trình trị liệu, Sandy đã học được cách dũng cảm dấn bước vào sự bất định. Mỗi khi nỗi hoài nghi trỗi dậy, cô thực hành việc nhận diện nó, rồi bẻ lái tâm thức để tập trung vào cách cô muốn hiện diện trong khoảnh khắc đó: "Mình nhận ra hội chứng OCD đang thì thầm rằng Bob không phải là người dành cho mình, và mình đang không chịu nổi cảm giác mông lung này. Thế nhưng, mình sẵn sàng chấp nhận rủi ro rằng anh ấy có thể không phải là người hoàn hảo, để đổi lại sự hiện diện trọn vẹn và lòng chung thủy dành cho anh ấy ngay lúc này, rồi xem mối quan hệ này sẽ dẫn lối về đâu."

Qua thời gian và sự kiên trì luyện tập, Sandy chia sẻ rằng cô cảm thấy tự tin hơn rất nhiều vào khả năng ôm ấp sự bất định và những xúc cảm khó chịu. Cô cũng nhận thấy những khoảnh khắc gắn kết xuất hiện ngày một dày đặc hơn, còn cảm giác lo âu thì vơi bớt đi. Cuối cùng, cô đã cảm thấy sẵn sàng và ngập tràn hứng khởi để chuyển về sống chung một nhà với người yêu, một mục tiêu mà trước đây những nỗi hoài nghi từng dựng vách ngăn lối.

Tôi đã từng đồng hành với rất nhiều người như Sandy, những người ban đầu tìm đến phòng trị liệu với cảm giác kiệt quệ, cô độc và tuyệt vọng vì ROCD. Một trong những lý do khiến tôi trân quý công việc này là bởi tôi được chứng kiến sức mạnh kỳ diệu của liệu pháp tiếp xúc cùng các kỹ thuật tâm lý khác trong việc nâng đỡ con người ta quay trở lại với một cuộc sống gắn kết và chân thật. Bạn cũng vậy, bạn hoàn toàn xứng đáng có được sự bình yên và những rung cảm nguyên sơ, sâu sắc nhất của tình yêu. Và tôi tin rằng, bằng cách học những phương thức mới để đối diện với hoài nghi và lo âu, bạn chắc chắn sẽ chạm tay vào hạnh phúc đích thực của đời mình.