Cách đón nhận sự bất định

Sự bất định là hoàn cảnh chung của kiếp người: “tương lai nào ai biết trước”, như lời một ca khúc từng ngân vang. Dù chúng ta thường cảm thấy khá chắc chắn về nhiều điều, kể cả niềm tin rằng nhịp sống hằng ngày rồi sẽ trôi đi như cũ, thì mỗi người vẫn không tránh khỏi những lúc phải đối diện với những tình huống mà sự mơ hồ hiện ra rất rõ ràng, và cảm nhận trọn vẹn nỗi khó chịu khi không biết điều gì sẽ xảy đến tiếp theo.

Khi điều đó đến với bạn, bạn sẽ sợ hãi sự bất định ấy và tìm cách trốn chạy, hoặc né tránh không nghĩ tới nó? Hay bạn có thể thử mở lòng đón nhận những cơ hội mà một hoàn cảnh chưa rõ ràng có thể mang lại? Trong cẩm nang này, tôi sẽ gợi ý một vài cách giúp bạn quản lý tốt hơn cảm giác bất an thường đi kèm với những tình huống đầy mơ hồ, đặc biệt là những tình huống có khả năng dẫn đến kết cục không mong muốn.

Những tình huống như vậy xảy ra rất thường xuyên. Chẳng hạn, bạn có thể bồn chồn khi email hay cuộc gọi của mình không được hồi đáp, lo sợ bị “bơ” hoặc bị từ chối bởi một người bạn đang tìm hiểu hay một nhà tuyển dụng. Hoặc bạn có thể thấy nặng nề trước sự chờ đợi đầy bất định của kết quả kỳ thi đại học, một buổi phỏng vấn xin việc hay một xét nghiệm y khoa. Thực ra, gần như bất kỳ nhiệm vụ hay dự án mới nào bạn bắt tay vào cũng đều chứa đựng sự không chắc chắn. Bạn có thể nghi ngờ liệu mình có đủ khả năng để thành công hay không. Bạn dễ phóng đại những kết quả tiêu cực có thể xảy ra, nhìn tình huống như một gánh nặng hay mối đe dọa mà mình chỉ muốn tránh xa hoặc thoát khỏi. Có những thời điểm, các biến cố ở tầm vóc rộng lớn còn đẩy rất nhiều người cùng lúc vào trạng thái bất định như trong đại dịch COVID-19, khi làn sóng lo âu và sợ hãi lan tràn khắp nơi.

Tâm lý học khoa học từ lâu đã nhiều lần nhấn mạnh sự ác cảm của con người đối với việc không biết trước. Năm 1949, nhà tâm lý học Else Frenkel-Brunswik đưa ra khái niệm không chịu đựng được sự mơ hồ. Sang thế kỷ này, nhà tâm lý học Geert Hofstede phổ biến ý tưởng về né tránh sự bất định. Kể từ đó, nhiều học thuyết đã mô tả cách mà mức độ bất định cao có thể trở thành mối đe dọa, thôi thúc con người tìm cách tự vệ trước nó.

Những nghiên cứu của riêng tôi về nhu cầu khép lại nhận thức, tức là thôi thúc muốn đưa ra một phán đoán dứt khoát và tự tin về điều gì đó, cho thấy con người thường cố thoát khỏi sự bất định bằng những phản ứng như vội vàng kết luận hay suy nghĩ trắng–đen. Những khuynh hướng ấy có thể kéo theo hệ quả xã hội và chính trị tiêu cực: chẳng hạn, công trình này gợi ý rằng việc tình báo quân sự Israel “đóng băng” trong những nhận định sai lầm, dưới áp lực cao của nhu cầu khép lại nhận thức, đã góp phần dẫn đến cuộc tấn công bất ngờ vào Israel năm 1973 (và có lẽ cả cuộc tấn công gần đây của Hamas). Nhu cầu khép lại nhận thức cao cũng khiến con người dễ ủng hộ các chế độ độc đoán và những hình thức quản trị đàn áp bất đồng, không khoan dung với sự đa dạng. Trong đời sống thường ngày, nhu cầu ấy có thể khiến ta vội vã kết luận, diễn giải việc không nhận được hồi âm như một sự coi thường hay từ chối, hoặc đánh giá người khác dựa trên giới tính, chủng tộc hay tôn giáo thay vì dành thời gian hiểu họ kỹ hơn.

Đó chỉ là vài ví dụ trong một xu hướng chung của lý thuyết và nghiên cứu tâm lý học, vốn xem sự bất định như một mối đe dọa, đồng thời ghi nhận khuynh hướng con người muốn trốn chạy khỏi nó và tìm về sự chắc chắn càng sớm càng tốt.

Photo by Alessandra Sanguinetti/Magnum

Sự bất định không nhất thiết phải đáng sợ đến vậy

Có những hoàn cảnh mơ hồ như đại dịch vừa qua, thực sự nghiệt ngã, kéo theo hàng loạt khả năng khiến người ta lo lắng. Nhưng rất nhiều tình huống bất định khác lại không hề đáng sợ như thế, và trong một số trường hợp, chẳng hạn khi bạn đi đến một nơi xa lạ hay gặp gỡ một người mới, những kết cục có thể xảy ra thậm chí còn khá tích cực, dù bên cạnh đó vẫn tồn tại vài khả năng không mong muốn (như bị lạc đường hay bị từ chối).

Dĩ nhiên, không phải ai cũng nhìn những khả năng tích cực và tiêu cực ấy theo cùng một cách. Có người, mỗi khi nghĩ đến một tình huống chưa rõ ràng, lại lập tức phóng chiếu nỗi sợ tồi tệ nhất của mình, để rồi lo lắng quá mức hoặc cố gắng né tránh nó hoàn toàn. Trái lại, người biết hướng sự chú ý về những hy vọng hay khát vọng của mình khi đứng trước sự bất định thường đón nhận hoàn cảnh ấy với nhiều tự tin hơn.

Điều gì khiến con người nghiêng về những khuynh hướng khác nhau như vậy? Những nghiên cứu của tôi và các đồng nghiệp cho thấy một yếu tố quan trọng là điều chúng tôi gọi là “lịch sử dài hạn của các kết cục”. Dường như những người từng có trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ, chẳng hạn bị ngược đãi thời thơ ấu, hoặc thường xuyên cảm thấy bị bỏ rơi, không được quan tâm, có xu hướng bi quan hơn và phản ứng tiêu cực hơn trước những tình huống bất định. Ngược lại, những ai ghi nhớ một tuổi thơ êm ấm, tích cực thường lạc quan hơn và phản ứng tích cực hơn trước sự mơ hồ. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng lịch sử dài hạn của một người có thể tạm thời được “cân bằng lại” bởi những sự kiện gần đây (ví dụ, các trải nghiệm tích cực có thể làm tăng mức độ lạc quan), nhưng rồi đa phần chúng ta vẫn quay về mức lạc quan hay bi quan nền tảng của mình.

Tuy vậy, mức nền ấy không nhất thiết phải cố định mãi mãi. Nghiên cứu trong tâm lý học tích cực đã giúp chứng minh rằng cách một người nhìn nhận thất bại và thành công có thể nuôi dưỡng sự lạc quan và làm dịu đi nỗi sợ trước những kết cục tiêu cực. Việc lựa chọn một thái độ chấp nhận chánh niệm đối với các tình huống bất định cũng rất đáng giá, bởi nó giúp ta tách mình khỏi việc bám chấp vào những khả năng có thể xảy ra, dù tốt hay xấu. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để bạn có thể đón nhận, thay vì trốn chạy hay chỉ cam chịu, những hoàn cảnh chưa rõ ràng, và tận dụng tốt nhất những cơ hội mà chúng mang lại. Ở phần tiếp theo, tôi sẽ giới thiệu nhiều bài thực hành giúp bạn bồi đắp những thói quen tinh thần đầy sức mạnh này.

Những điểm then chốt

• Những tình huống bất định là điều không thể tránh khỏi. Từ việc chờ một cuộc gọi hồi âm cho đến hồi hộp đợi kết quả của một kỳ thi quan trọng, ai trong chúng ta cũng phải đối mặt với những hoàn cảnh mà kết cục chưa ngã ngũ. Việc không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo có thể khiến lòng người chao đảo.
• Sự bất định không nhất thiết phải đáng sợ đến vậy. Nhiều người lo lắng quá mức hoặc tìm cách trốn tránh những tình huống mơ hồ. Nhưng khi bạn nuôi dưỡng một góc nhìn lạc quan hơn và học cách dung chứa sự không chắc chắn, việc đối diện với chúng sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn.
• Hãy làm luật sư bào chữa cho chính mình. Khi nhìn lại những thất bại hay nỗi thất vọng trong quá khứ, hãy tìm ra những nguyên nhân gắn liền với hoàn cảnh cụ thể ấy – thay vì xem đó là dấu hiệu của một vấn đề cố hữu, không thể thay đổi.
• Bồi đắp tinh thần “tôi làm được”. Hãy nhìn những tình huống chưa rõ kết quả như những thử thách cần vượt qua, và liệt kê cụ thể các cách bạn có thể đối mặt với những khó khăn mà chúng đặt ra.
• Chuẩn bị những phương án thay thế. Giảm bớt sự lệ thuộc cảm xúc vào kết cục của những tình huống bất định bằng cách nghĩ sẵn các hướng đi khác mà bạn có thể chọn nếu điều tệ nhất xảy ra.
• Thực hành chánh niệm. Dành thời gian quan sát một cách lặng lẽ những suy nghĩ và cảm xúc mà sự bất định khơi lên trong bạn. Nuôi dưỡng trạng thái tâm trí thư thái hơn bằng việc thực hành thiền chánh niệm đều đặn.

Bạn có thể làm gì

Hãy làm luật sư bào chữa cho chính mình

Như một bước khởi đầu để thay đổi mối quan hệ của bạn với sự bất định, hãy thử bài tập sau đây. Nghĩ về tối đa ba trải nghiệm trong quá khứ từng khiến bạn đau buồn. Đó có thể là những lần bị từ chối, hay những thất bại trong đời sống cá nhân, công việc hoặc học tập. Bạn có thể dễ dàng xem những sự kiện ấy như dấu hiệu báo trước rằng mỗi khi đối diện với một tình huống mới có kết cục chưa rõ ràng, một thất bại hay nỗi thất vọng khác lại đang chờ sẵn. Nhưng tôi mong bạn thử nhìn theo một góc độ khác.

Với mỗi trải nghiệm bạn vừa nhớ lại, hãy viết ra vài lý do mà bạn có thể dùng để thuyết phục người khác (một “bồi thẩm đoàn” gồm những người đồng trang lứa) rằng kết cục không mong muốn ấy chỉ gắn với những hoàn cảnh rất riêng của thời điểm đó, và khó có khả năng lặp lại trong tương lai. Dĩ nhiên, những lý do bạn đưa ra cần hợp lý và thực tế. Chẳng hạn, giả sử bạn vừa nộp đơn xin việc nhưng không được tuyển dụng. Một lý do mang tính riêng của hoàn cảnh có thể là bạn đã quá mệt trong buổi phỏng vấn vì thiếu ngủ vào đêm trước. Hoặc kinh nghiệm làm việc của bạn đến thời điểm ấy chưa hoàn toàn phù hợp với một số yêu cầu đặc thù của vị trí được đăng tuyển. Hãy hình dung một ví dụ khác: bạn thua một trận đấu thể thao mà mình rất hy vọng sẽ thắng. Một lý do cho thất bại ấy có thể là bạn chưa tập luyện đủ trong những tuần trước giải đấu. Những lý do khác có thể là bạn chưa kịp phát triển đầy đủ các kỹ năng cần thiết để đối phó với phong cách thi đấu riêng của đối thủ, hoặc trong lúc thi đấu bạn bị phân tâm vì những vấn đề công việc, và còn nhiều khả năng khác nữa.

Hãy thử thực hành bài tập này hai lần mỗi tuần, trong khoảng vài tháng (nếu muốn, bạn có thể xen kẽ một tuần tập với một tuần “nghỉ”). Theo thời gian, bài tập này dựa trên công trình tiên phong của nhà tâm lý học Martin Seligman, có thể giúp bạn hình thành một kiểu quy kết tích cực hơn, một lối nhìn giúp bạn “miễn dịch” trước khuynh hướng sợ hãi và phóng đại những khả năng tiêu cực. Thói quen suy nghĩ tích cực này sẽ là điểm tựa vững vàng khi bạn bước vào những tình huống bất định. Thay vì tự trách mình và cho rằng thất bại hay sự từ chối trước đây đơn thuần xuất phát từ tính cách, từ sự thiếu năng lực hay kỹ năng xã hội nói chung của bản thân, bạn sẽ dễ nghiêng về việc tìm kiếm những điều kiện bên ngoài hoặc mang tính tạm thời để lý giải cho điều đã xảy ra. Khi đối diện với một hoàn cảnh mới, chưa rõ kết cục, cách nhìn này giúp bạn tránh việc mặc định rằng một nỗi thất vọng trong quá khứ đồng nghĩa với việc nỗi thất vọng khác sắp lặp lại, và từ đó làm dịu bớt nỗi lo trong lòng.

Bồi đắp tinh thần “tôi làm được”

Một thực hành khác mà bạn có thể đều đặn áp dụng, cũng như bài trước, khoảng vài lần mỗi tuần trong vài tháng, là suy ngẫm về những tình huống sắp tới mà bạn xem là đáng sợ. Đó có thể là các kỳ thi đang cận kề, một buổi phỏng vấn xin việc, những bài tập hay dự án cần hoàn thành, hoặc bất kỳ hoàn cảnh căng thẳng nào khác có kết cục chưa rõ ràng. Hãy chọn tối đa ba tình huống như vậy.

Giờ đây, hãy nhìn chúng như những thử thách mà bạn có thể đối diện, rồi viết ra ba cách (cho mỗi tình huống) giúp bạn vượt qua những khó khăn mà nó đặt ra. Bạn có thể nghĩ đến những bước chuẩn bị cụ thể cho thử thách sắp tới; những người bạn có thể nhờ hỗ trợ; và/hoặc việc dọn bớt những công việc kém quan trọng khác đang chiếm thời gian, để chúng không cản trở quá trình chuẩn bị của bạn.

Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy rằng việc nhìn một hoàn cảnh như một thử thách, thay vì chỉ là mối đe dọa lơ lửng phía trước, có tác dụng trao quyền cho con người, từ đó giúp bạn biến sự bất định thành lợi thế của mình. Khi xem một tình huống là thử thách, bạn vừa thừa nhận vấn đề cần được giải quyết, vừa nuôi dưỡng niềm tin rằng mình có thể vươn lên và xử lý nó một cách thành công. Cách nhìn này khơi dậy lòng tự trọng tích cực và cảm giác về năng lực nội tại. Thậm chí, còn có bằng chứng khoa học cho thấy tâm thế đón nhận thử thách gắn liền với hoạt động tim mạch hiệu quả hơn và hiệu suất làm việc tốt hơn.

Lối tư duy này đã nhiều lần giúp tôi đối diện với những hoàn cảnh mà ban đầu tôi xem là đáng sợ và nặng nề, khi tôi cảm thấy mình thiếu những kỹ năng cần thiết mà người khác dường như có sẵn. Những tình huống ấy trải rộng từ các cuộc thi thể thao (chẳng hạn như quần vợt), đến phỏng vấn xin việc, cho tới việc gặp gỡ những người mà ý kiến của họ có ý nghĩa với tôi. Việc xem một hoàn cảnh chưa rõ ràng như một thử thách cần chinh phục, thay vì một mối đe dọa phải chịu đựng, đã giúp tôi cảm thấy được tiếp thêm sức mạnh và đủ khả năng đối mặt với nó bằng nguồn năng lượng và sự hứng khởi, thậm chí còn mong chờ tình huống ấy với cảm giác háo hức, thay vì bị ép buộc phải bước vào hay chỉ muốn né tránh.

Khi nghĩ về một tình huống bất định mà bạn đang đối diện, hãy đồng thời chú ý đến trạng thái thể chất của mình. Thật dễ để bị cuốn ngập trong những khả năng tiêu cực và cảm thấy bản thân không đủ sức xoay xở nếu bạn đang kiệt sức vào cuối ngày hay sau một đêm thiếu ngủ. Vì vậy, sẽ rất hữu ích nếu bạn suy nghĩ về tình huống chưa rõ ràng ấy khi cơ thể đã được nghỉ ngơi đầy đủ và tràn đầy năng lượng. Trong trạng thái ấy, bạn sẽ dễ dàng nhìn sự bất định như một thử thách hơn là một mối đe dọa.

Chuẩn bị những phương án thay thế

Bài thực hành này nhằm giúp bạn giảm bớt sự lệ thuộc cảm xúc vào kết cục của những tình huống bất định. Trước hết, hãy nghĩ đến tối đa ba hoàn cảnh như vậy mà bạn sẽ phải đối diện trong tháng tới, đồng thời hình dung điều tệ nhất có thể xảy ra (tức là thất bại, bị từ chối, hay thất vọng). Sau đó, với mỗi tình huống, hãy thử liệt kê ba hướng hành động thay thế mà bạn có thể lựa chọn nếu điều tệ nhất thực sự xảy ra, những hành động vẫn giúp bạn tiến về phía con đường mà bạn mong muốn.

Giả sử bạn đã nộp đơn xin việc và đang thấp thỏm chờ kết quả. Để làm dịu nỗi lo, bạn có thể nghĩ xem mình sẽ làm gì nếu hồ sơ không được chọn và vị trí ấy thuộc về người khác. Điều đó có thể bao gồm việc bắt đầu tìm kiếm những nơi khác để nộp đơn, đồng thời nhìn lại những điểm trong bộ hồ sơ mà bạn thấy có thể làm tốt hơn, rồi từng bước cải thiện cho lần sau. Việc sắp xếp sẵn những khả năng thay thế theo cách này giúp làm nhẹ bớt cảm giác hụt hẫng nếu điều tệ nhất xảy ra. Nó giúp bạn có việc để làm, thay vì ngồi đó chìm trong buồn bã và bực bội.

Thực hành này cũng giúp bạn nhận ra rằng ngay cả những kết cục xấu cũng hiếm khi là dấu chấm hết. Hãy xem những nỗ lực khiến bạn cảm thấy bất định, như một kỳ thi sắp tới hay một đề xuất bạn vừa đưa ra, chỉ là những phương tiện dẫn đến những mục đích sâu xa hơn, chẳng hạn như cảm giác mình có giá trị, được trân trọng, hoặc cơ hội phát triển và rèn luyện năng lực. Con đường hiện tại bạn đang đi hoàn toàn có thể được thay thế bằng những lối rẽ khác, miễn là chúng vẫn giúp bạn đạt tới những mục đích cốt lõi ấy.

Bài tập này, ở một mức độ nào đó, còn đưa bạn quay về với lý do thật sự đằng sau rất nhiều việc bạn làm: đó là mong muốn cảm thấy cuộc đời mình có ý nghĩa, có giá trị, và bản thân mình là người quan trọng. Dù kết cục của một tình huống bất định cụ thể ra sao, vẫn luôn có những cách khác để bạn chạm tới cảm giác ý nghĩa và giá trị ấy. Nói chung, những con đường đó thường bao gồm cả việc quan tâm đến người khác, sống tử tế, và sẵn lòng giúp đỡ.

Nếu bạn có thể nhìn những tình huống chưa rõ ràng như cơ hội để học hỏi, thay vì những thử thách định đoạt số phận mình mãi mãi, bạn sẽ tiếp cận chúng với tâm thế thư thái hơn. Tư duy phát triển, như nhà tâm lý học Carol Dweck mô tả, là niềm tin rằng những năng lực của con người, như trí tuệ hay khả năng làm việc, có thể thay đổi và bồi đắp, chứ không cố định. Vì thế, thất bại không bao giờ là kết thúc hay tai họa, mà là một cơ hội để học hỏi và hoàn thiện bản thân, và điều đó thường đòi hỏi ta tìm ra những con đường khác để tiến tới điều mình mong muốn.

Thực hành chánh niệm

Giờ đây, khi chúng ta đã đi qua nhiều bài tập giúp nhìn lại và suy nghĩ khác đi về những tình huống bất định, hãy chuyển sang cách bạn trực tiếp đáp lại trải nghiệm của sự bất định ấy. Tôi sẽ mời bạn ngồi lại cùng nó, để nó hiện hữu đúng như bản chất của mình, thay vì cố gắng né tránh hay đẩy nó ra xa.

Lần tới khi bạn cảm thấy lo lắng hay bất an trước một hoặc vài tình huống chưa rõ ràng mà mình đang đối diện (có thể là ngay lúc này), hãy dành chút thời gian quan sát những suy nghĩ, cảm xúc và cả những cảm giác trong cơ thể mà sự bất định khơi dậy. Thay vì xua đuổi nó, hãy ôm lấy; thay vì phủ nhận, hãy chấp nhận. Hãy dành cho nó không gian và thời gian, có thể 10 phút, có thể lâu hơn, nhưng hãy “hẹn” với nó và thật sự có mặt. Đây là một ví dụ căn bản của việc thực hành chánh niệm. Việc dần quen với trải nghiệm bất định thông qua bài tập này có thể giúp làm dịu phản xạ sợ hãi bản năng mà nó khơi lên, đồng thời mở ra cho bạn cơ hội khám phá những mặt tích cực hay những khả năng mới mẻ ẩn chứa trong tình huống ấy.

Thực hành chánh niệm thường xuyên hơn, thông qua thiền định, có thể đưa bạn vào một trạng thái tâm trí thư thái hơn, làm dịu nỗi lo âu và sự kích hoạt sinh lý mà các tình huống bất định thường gây ra. Nhờ đó, bạn có thể cảm thấy bớt bận tâm hơn với những kết cục có thể xảy ra, bớt lệ thuộc vào chúng, dù chúng là tiêu cực hay tích cực. Qua việc thực hành chánh niệm, cả nỗi sợ lẫn những mong cầu của bạn đều dần buông lỏng sự chi phối lên tâm trạng và trạng thái tinh thần.

Cốt lõi của thiền định là hướng sự chú ý về khoảnh khắc hiện tại, tốt nhất là với sự dịu dàng dành cho chính mình và không phán xét. Dĩ nhiên, các suy nghĩ và cảm xúc sẽ đến; thực hành thiền chánh niệm chính là cho phép chúng trôi qua như mây trên trời, nhận ra chúng, nhưng không cuốn mình theo. Nếu bạn đang đối diện với một tình huống bất định, một ý nghĩ gây xáo trộn có thể xuất hiện, kéo theo lo âu và cảm giác thắt lại nơi bụng. Khi thực hành chánh niệm, bạn không tranh cãi với ý nghĩ ấy, cũng không trách móc cảm xúc của mình; thay vào đó, bạn ghi nhận chúng (có thể thầm nghĩ: À, thú vị thật) rồi để chúng tự trôi qua. Theo thời gian và sự luyện tập, bạn sẽ nhận ra rằng chúng thực sự trôi qua, không điều gì tồn tại mãi, và chúng ra đi nhanh hơn khi bạn không chống cự hay chìm đắm trong đó.

Trong những giai đoạn đầy bất định, chánh niệm đặc biệt hữu ích để bạn xử lý những cảm xúc rất con người mà không để chúng lấn át mình. Nếu bạn muốn có thêm sự hỗ trợ khi bắt đầu thực hành thiền, bạn có thể thử các ứng dụng như Aura, Calm hay Headspace. Ngoài ra, trên YouTube cũng có rất nhiều bản ghi thiền chánh niệm có hướng dẫn, cùng với các cuốn sách chứa những bài tập thiền (xem phần Liên kết & Sách bên dưới để tham khảo).

Việc bớt căng thẳng và bớt bận tâm về kết cục, điều mà thiền chánh niệm mang lại, còn giúp bạn tiếp cận những tình huống chưa rõ ràng bằng tinh thần tò mò và khám phá, thay vì bị nhấn chìm và chi phối bởi những khả năng tiêu cực. Bạn có thể bước tiếp bằng cách xem sự bất định như một người bạn đồng hành bên cạnh, chứ không phải một kẻ thù chắn lối.

Sự bất định là một phần không thể tách rời của cuộc sống, và với nhịp độ thay đổi ngày càng nhanh của thế giới hôm nay, cảm giác bất định có lẽ còn hiện diện nhiều hơn trước. Để sống một cuộc đời an vui và hữu ích trong hoàn cảnh ấy, điều quan trọng là học cách chung sống với sự bất định, đón nhận nó thay vì để mình bị nhấn chìm trong sợ hãi. Tôi hy vọng rằng những gợi ý được chia sẻ trong cẩm nang này sẽ phần nào giúp bạn tiến gần hơn tới mục tiêu đó.

Liên kết và sách

Trong cuốn sách Uncertain: How to Turn Your Biggest Fear into Your Greatest Power (2023), tôi đi sâu hơn vào chủ đề này, điểm lại các nghiên cứu tâm lý học của chính tôi và của nhiều tác giả khác về việc trốn chạy hay đón nhận sự bất định.

Cuốn Living Beautifully with Uncertainty and Change (2012) của giảng sư Phật giáo Pema Chödrön dựa trên ba cam kết cốt lõi của Phật giáo: không gây tổn hại cho người khác, giúp đỡ người khác bằng cách giữ trái tim và tâm trí luôn rộng mở, và đón nhận thế giới đúng như nó vốn là. Những bài thiền có hướng dẫn là một phần trong các thực hành được giới thiệu trong cuốn sách này.

Cuốn Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life (tái bản, 2006) của Martin Seligman là một cẩm nang thiết yếu để nuôi dưỡng góc nhìn lạc quan hơn – điều có thể giúp con người đón nhận, thay vì cố gắng trốn tránh, sự bất định.

Trong cuốn Mindset (2006), Carol Dweck giải thích cặn kẽ về việc hình thành tư duy phát triển và vì sao nó có thể giúp chúng ta vượt qua nỗi sợ thất bại.

Nếu bạn thường xuyên bị ám ảnh bởi những suy nghĩ đáng sợ về kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra, bạn cũng có thể thấy hữu ích khi đọc cẩm nang của Psyche “How to Defuse Catastrophic Thoughts” (2023) do Lucia Tecuta biên soạn, trong đó đưa ra những gợi ý từ góc nhìn của một nhà trị liệu về cách nhận diện và thách thức những kiểu suy nghĩ này.

Tác giả: 

Arie Kruglanski là Giáo sư Xuất sắc cấp Đại học tại Đại học Maryland, College Park, nơi ông điều hành một phòng thí nghiệm chuyên nghiên cứu về động lực của con người và cách nó chi phối tư duy, cảm xúc cũng như hành vi. Ông là tác giả hoặc đồng biên tập của nhiều cuốn sách, trong đó có tác phẩm gần đây nhất Uncertain: How to Turn Your Biggest Fear into Your Greatest Power (2023) - Bất định: Cách biến nỗi sợ lớn nhất của bạn thành sức mạnh lớn nhất.

Biên tập: Matt Huston

Nguồn: How to embrace uncertainty | Tạp chí psyche.co