Rạn nứt tình cảm gia đình: Nguyên nhân và Phương thuốc cho những cuộc chia cắt

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Một cuộc khảo sát cho thấy 38% người trưởng thành tại Mỹ hiện đang trong tình trạng rạn nứt/cắt đứt liên lạc với ít nhất một thành viên trong gia đình.
• Các lý do được đưa ra bao gồm sự phản bội, dối trá, ngược đãi/lạm dụng, cũng như sự xung đột về niềm tin và kỳ vọng.
• Xung đột có thể bùng nổ khi một thành viên coi trọng thứ bậc gia đình như điều tối quan trọng, trong khi người khác lại quả quyết rằng cách đối xử mới là yếu tố quyết định.

Sự cắt đứt liên lạc gia đình ngày nay phổ biến đến mức nào? Trong một cuộc khảo sát của YouGov vào năm 2025 trên 4.395 người trưởng thành tại Mỹ, có đến 38% số người tham gia hiện đang rạn nứt tình cảm với ít nhất một thành viên trong gia đình. Tình trạng rạn nứt giữa anh chị em ruột diễn ra phổ biến nhất với tỷ lệ 24%, tiếp đó là 16% với cha/mẹ, 10% với con cái, 9% với ông/bà và 6% với cháu (YouGov, 2025). Khảo sát quy mô toàn quốc của Đại học Cornell cũng ghi nhận 27% người trưởng thành tại Mỹ từng cắt đứt liên lạc với một người thân. Tuy nhiên, tình trạng rạn nứt với người cha lại cao gấp 4 lần so với người mẹ – 26% so với 6% trong một tập dữ liệu đại diện cho toàn quốc (Pillemer, 2020). Thống kê đáng ngạc nhiên này có thể phản ánh những động thái tâm lý khác chưa được đề cập ở đây, chẳng hạn như hội chứng xa lánh cha/mẹ.

Tại sao hiện tượng rạn nứt gia đình lại xảy ra

Các lý do thường được đưa ra nhất dẫn đến sự rạn nứt (YouGov, 2025) bao gồm hành vi thao túng, sự phản bội, dối trá, bạo hành/lạm dụng về thể xác lẫn tinh thần, cùng những xung đột về niềm tin, giá trị và kỳ vọng. Đó là những niềm tin, giá trị và kỳ vọng như thế nào? Sự bất đồng thường xoay quanh những góc nhìn khác biệt giữa các thế hệ trong gia đình về bản chất của trách nhiệm, lòng trung thành, sự trưởng thành và cảm giác an toàn về mặt cảm xúc. Trong một nghiên cứu cụ thể, Reczek và các cộng sự (2023) nhận thấy rằng điện thoại thông minh có thể tạo ra "kỳ vọng về việc luôn phải giữ liên lạc và kết nối trong gia đình", nơi các thành viên thấy mình liên tục phải "đáp lại những yêu cầu kết nối thường xuyên qua tin nhắn, cuộc gọi và mạng xã hội". Điều này có thể mang lại cảm giác áp lực và tạo ra một thách thức đáng chú ý trong việc thiết lập các ranh giới cá nhân được cả hai bên thống nhất.

Image by Mohamed_hassan from Pixabay

Một nguyên căn khác dẫn đến xung đột

Xung đột có thể bùng nổ "khi một thành viên khăng khăng rằng mối quan hệ huyết thống, cội nguồn và thứ bậc mới là điều củng cố sự gắn kết gia đình, trong khi một thành viên khác lại quả quyết rằng chính cách cư xử mới quyết định điều đó" (Reczek và các cộng sự, 2023). Thông thường, thế hệ đi trước sẽ nhìn vào tuổi tác cùng thứ bậc và khẳng định: "Mọi việc phải theo ý tôi vì từ trước đến nay nó vẫn luôn như vậy". Ngược lại, thế hệ trẻ lại muốn "tái định hình" các mối liên kết và quan hệ gia đình dựa trên nguyên tắc: trước hết mỗi người là một cá thể độc lập, rồi mới đến vai trò làm con cái.

Tác động của sự rạn nứt gia đình

Nghiên cứu của Hank (2024) chỉ ra rằng sự rạn nứt tình cảm gia đình có mối liên hệ mật thiết với việc suy giảm mức độ hài lòng trong cuộc sống, làm gia tăng các triệu chứng trầm cảm và gây ra cảm giác mất mát, đau buồn do sự đứt gãy kết nối. Theo thời gian, các thành viên trong cuộc có thể phải đối mặt với niềm tiếc nuối khôn nguôi về những tháng năm đã trôi qua trong chia cách.

Những tín hiệu hy vọng

Các nghiên cứu cho thấy 81 % người con trưởng thành cuối cùng đã hàn gắn lại mối quan hệ với người mẹ từng bị rạn nứt, và tỷ lệ này đối với người cha là 69 % (Reczek và các cộng sự, 2023). Làm thế nào điều này có thể xảy ra? Xu hướng chung từ đại đa số các nghiên cứu cho thấy rạn nứt gia đình thường chỉ là tạm thời chứ không phải vĩnh viễn. Tuy nhiên, sự sẵn lòng thay đổi và thiện chí tìm kiếm điểm chung chính là chìa khóa then chốt dẫn đến sự hòa giải. Bên cạnh đó, lòng kiên nhẫn cùng khả năng liên tục lắng nghe, thấu hiểu và công nhận những trải nghiệm, góc nhìn, mong muốn cũng như nhu cầu của các thành viên trong gia đình đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Gợi ý trị liệu

Những thành viên trải qua sự rạn nứt thường cảm thấy hoang mang, tổn thương và tức giận. Họ có thể sử dụng các thuật ngữ chuyên môn tâm lý như một "nhãn dán chẩn đoán" đầy định kiến hoặc một lời buộc tội. "Độc hại", "thao túng tâm lý" hay "ái kỷ" là những từ ngữ phổ biến dễ khơi gợi sự phán xét đạo đức, khiến việc thỏa hiệp trở nên vô cùng khó khăn.

Sử dụng thông điệp bắt đầu bằng "Tôi" (I-statements) thay vì "Bạn/Cha/Mẹ" (You-statements) cũng là một phương pháp giao tiếp hiệu quả, cùng với việc hạn chế dùng các từ ngữ mang tính tuyệt đối như "luôn luôn" hay "không bao giờ". Khi những thuật ngữ này xuất hiện, một lời khuyên chân thành là hãy tạm dừng lại trước khi phản ứng bằng sự phủ nhận, gạt đi hay coi nhẹ vấn đề ngay lập tức. Bởi sâu thẳm trong mỗi người, ai cũng khao khát được lắng nghe và được thấu hiểu, công nhận về mặt cảm xúc.

Thay vào đó, các thành viên trong gia đình có thể đặt câu hỏi hoặc đề nghị đối phương chia sẻ rõ hơn: những hành động hay hành vi cụ thể nào đã khiến họ cảm thấy độc hại hoặc bị tổn thương, và họ mong muốn nhìn thấy điều gì ở hiện tại để cảm thấy an toàn hơn, từ đó mở ra không gian cho sự hàn gắn tiềm năng. Nếu có thể xoa dịu và tránh được sự leo thang căng thẳng, cả hai bên đều có thể tập trung giải quyết những mâu thuẫn cốt lõi xung quanh niềm tin, giá trị cùng sự kỳ vọng, để bắt đầu xây dựng điểm chung và cùng nhau bước tiếp.