Chúng ta phản ứng thế nào khi cuộc sống gây bức bối

Cuộc sống vốn dĩ luôn đầy những điều làm ta bực bội, nhưng cách ta diễn giải những bực bội ấy, ta cho rằng chúng có ý nghĩa gì, ta nghĩ ai là người chịu trách nhiệm cho chúng, và ta chọn cách than phiền ra sao (hoặc không than phiền), lại đa dạng một cách thú vị đến lạ.

Một trong những chỉ dẫn hay nhất để hiểu sự khác biệt ấy nằm trong công trình của nhà tâm lý học người Mỹ Saul Rosenzweig, người vào năm 1934 đã đưa ra cái gọi là Bài trắc nghiệm Thất vọng Rosenzweig: một loạt hình vẽ như tranh biếm họa, mô tả những người đang đối mặt với đủ kiểu tình huống khó chịu: quần áo ai đó bị bắn bẩn; một chiếc bình bị vỡ; cái đầu của một khán giả phía trước che mất màn hình trong rạp chiếu phim…

Trong mỗi trường hợp, ta được cho một bong bóng thoại trống để tự điền, mời gọi ta bộc lộ cách mình thường phản ứng khi thế giới giẫm lên một trong những hy vọng của ta.

Điều mà bài kiểm tra lập tức hé lộ là: dù sự bực bội có thể là điều chung của mọi người, thì cách phản ứng với nó lại không hề giống nhau. Khi quần áo bị bắn bẩn, có người có thể thản nhiên nói: “Không sao đâu, chắc bạn không cố ý mà.” Người khác có thể đáp lại với môi mím chặt: “Ổn cả thôi. Không vấn đề gì.” Còn người thứ ba thì có thể bùng nổ: “Đồ ngu chết tiệt, nhìn xem anh đã làm gì kìa. Anh muốn hủy hoại tôi, như tất cả mọi người vẫn luôn làm vậy.”

Bài kiểm tra làm nổi bật vai trò mà lòng tự trọng thường đóng trong cách ta phản ứng với bực bội. Càng không ưa chính mình (gần như chắc chắn vì khi còn nhỏ, có ai đó rất gần gũi với ta đã không thực sự ưa ta), ta càng khó nhìn sự bực bội như bất cứ điều gì khác ngoài một nỗ lực cố ý nhằm làm tổn thương ta. Dĩ nhiên là người ta cố tình bắn bẩn vào ta, với con người như ta! Dĩ nhiên là ai cũng đang cố phá hỏng trải nghiệm xem phim của ta, bởi ta vốn không đủ tốt và chưa bao giờ đủ tốt, kể từ khi cha hay mẹ ta từng mạnh mẽ gợi ý điều đó vào những năm mẫu giáo. Chẳng phải là quá bình thường sao nếu ai đó cố làm vỡ chiếc bình hoa yêu thích của ta, khi họ đoán được, mà hẳn là họ đoán được, bản chất đáng ghê tởm của tâm hồn ta? Những điều tồi tệ một cách hợp lý và tất yếu xảy đến với những con người tồi tệ.

Ngược lại, càng được dạy trong mái ấm đầu đời rằng ta về cơ bản là một người tử tế và có giá trị, dễ mắc lỗi vặt nhưng không đáng bị nguyền rủa hay kết tội, ta càng dễ xem những trắc trở là những tai nạn vô tình, chứ không phải là âm mưu hay sự trả đũa. Vì sao ai đó lại muốn phá hỏng bộ quần áo đẹp của ta, khi ta chẳng làm gì sai trái nghiêm trọng và nói chung vẫn có những ý định cao đẹp với thế giới? Vì sao ai đó lại làm hại một người đủ tốt? Ta dễ tin vào tai nạn hơn rất nhiều khi không mang theo trong mình, ở những tầng sâu đau đớn của vô thức, một cảm giác dai dẳng về sự không xứng đáng của bản thân.

Trên hành trình ấy, bài kiểm tra còn giúp ta đo lường khả năng tương đối của mình trong việc bộc lộ nỗi đau. Ta có luôn phải giả vờ rằng mọi thứ đều ổn không? Hay đôi khi ta được phép bật ra một tiếng khóc? Nhưng đó là tiếng khóc kiểu gì? Một lời than phiền có chừng mực, đàng hoàng, cho phép ta giữ được lòng tự trọng? Hay một tiếng gầm dữ dội đến mức làm tổn thương chính ta chẳng kém gì người gây ra chuyện, bởi ta đã có quá ít trải nghiệm trong việc làm chủ cơn giận của mình, và vì ta không có một cảm nhận vững vàng về tính chính đáng của nỗi bất bình ấy? Như mọi khi, quá khứ dẫn dắt phản ứng của ta: đứa trẻ từng được khóc một lúc, với đủ sự cảm thông, khi món đồ chơi bị hỏng hay khi bạn học ăn mất quá nhiều bánh sinh nhật của mình, có thể lớn lên thành một người trưởng thành biết kết hợp sự chân thành với khả năng tự kiểm soát. Họ không cần phải im lặng chịu đựng; cũng không phải diễn một màn kịch ầm ĩ, nơi tất cả hận thù và bất công từng đổ lên đầu họ tìm một lối thoát tuyệt vọng và đột ngột.

Bài kiểm tra Thất vọng không chỉ đơn thuần cho ta biết hiện giờ ta đang liên hệ với sự bực bội ra sao. Nó còn mở ra khả năng rằng, thông qua sự tự nhận thức và việc khám phá tuổi thơ của mình một cách tử tế và kiên nhẫn, ta có thể học cách phản ứng khôn ngoan và bình tĩnh hơn, nhân ái và chín chắn hơn, trước mọi chướng ngại lớn hay nhỏ, vốn chắc chắn sẽ còn tiếp tục xuất hiện trên con đường đời của ta trong từng ngày còn lại.

Nguồn: HOW WE RESPOND WHEN LIFE GETS FRUSTRATING | The School Of Life

---

The School of Life là một tổ chức quốc tế do Alain de Botton sáng lập, với sứ mệnh nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc và giúp con người hiểu mình, chữa lành và sống sâu sắc hơn. Thông qua những bài viết nhẹ nhàng mà sâu sắc, họ chạm đến nỗi niềm con người, từ lo âu, cô đơn đến tình yêu và bản ngã, bằng sự cảm thông và ngôn từ đầy chữa lành. Không chỉ là nơi để đọc, đây còn là không gian để suy ngẫm, được nâng đỡ và học cách sống tử tế hơn với chính mình. Mời bạn tìm đọc bộ sách The school of life đã được xuất bản tại Việt Nam

https://s.shopee.vn/2Vl62V5ryY