Điều gì dự đoán ly hôn rõ nhất? Một nghiên cứu theo dõi 12 năm cho câu trả lời bất ngờ
Ly hôn phổ biến và tốn kém đến mức nào?
Không cặp đôi nào kết hôn với ý định chia tay. Lời thề trong lễ cưới thường là sẽ ở bên nhau lúc ốm đau hay khỏe mạnh, lúc giàu hay nghèo. Thực tế thì không phải hôn nhân nào cũng bền. Ở Mỹ, khoảng 43-46% cuộc hôn nhân kết thúc bằng ly hôn, và tỉ lệ này còn cao hơn với lần kết hôn thứ hai, thứ ba. Ly hôn gây hậu quả nặng nề: khó khăn tài chính, nguy cơ lạm dụng rượu và chất gây nghiện, sức khỏe kém đi, thậm chí tăng nguy cơ tự tử. Nếu có con, việc nuôi dạy con cũng bị xáo trộn.
Lâu nay giới nghiên cứu chia thành ba hướng, mỗi hướng giải thích ly hôn theo một cách:
- Cách hai vợ chồng giao tiếp với nhau.
- Những tổn thương và khó khăn cá nhân mỗi người mang vào hôn nhân.
- Hoàn cảnh kinh tế - xã hội của cặp đôi.
Chưa ai đặt ba hướng này lên cùng một bàn cân để xem yếu tố nào dự đoán ly hôn tốt nhất. Một nhóm nhà khoa học xã hội vừa làm điều đó.

Image by PublicDomainPictures from Pixabay
Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?
- Đối tượng: 368 cặp vợ chồng khác giới mới cưới (trong vòng 6 tháng) tại Los Angeles.
- Thời gian: theo dõi từ 2009-2010 đến 2021-2022, tức khoảng 12 năm.
- Câu hỏi chính: cặp nào cuối cùng ly hôn hoặc ly thân?
Nhóm nghiên cứu thu thập sáu nhóm thông tin để dự đoán:
- Những “điểm yếu dễ tổn thương” của người chồng
- Những “điểm yếu dễ tổn thương” của người vợ
- Cách hai người giao tiếp
- Hoàn cảnh kinh tế - xã hội
- Mức độ hài lòng với hôn nhân của chồng
- Mức độ hài lòng với hôn nhân của vợ
Cụ thể hơn về từng nhóm:
- “Điểm yếu dễ tổn thương” gồm: những trải nghiệm tiêu cực thời thơ ấu, từng bị xâm hại thể chất hoặc tình dục, sử dụng chất gây nghiện có vấn đề (trong 9 tháng gần nhất), cảm xúc tiêu cực (trong 30 ngày gần nhất) và việc cha mẹ có còn ở bên nhau hay không.
- Giao tiếp được đánh giá bằng cách quay video hai vợ chồng cùng bàn về một vấn đề trong mối quan hệ. Các trợ lý nghiên cứu được đào tạo sau đó chấm điểm cách họ trò chuyện.
- Kinh tế - xã hội gồm học vấn, thu nhập, độ ổn định công việc, áp lực tài chính và mức thu nhập trung bình của khu dân cư.
Lưu ý: nhóm tham gia không đại diện cho toàn nước Mỹ. Họ có thu nhập thấp hơn mức trung bình và phần lớn là người gốc Latinh.
Kết quả
Đến cuối nghiên cứu, 39% cặp đôi đã ly hôn. Khi đưa cả sáu yếu tố vào phân tích cùng lúc, chỉ có một yếu tố dự đoán ly hôn một cách có ý nghĩa thống kê: những điểm yếu dễ tổn thương của người vợ. Yếu tố này còn dự đoán cả tốc độ chia tay, tức là cặp đôi nào có vợ mang nhiều “gánh nặng” hơn thì càng dễ ly hôn và ly hôn sớm hơn.
Người vợ càng có nhiều điều sau đây thì nguy cơ càng cao, kể cả khi đã tính đến năm yếu tố còn lại:
- Tuổi thơ bất hạnh
- Từng bị xâm hại thể chất hoặc tình dục
- Dùng chất gây nghiện có vấn đề
- Thường xuyên có cảm xúc tiêu cực (thuộc nhóm 25% cao nhất)
- Không lớn lên trong gia đình có cha mẹ kết hôn
Vì sao lại là người vợ?
Các tác giả thừa nhận đây mới chỉ là phỏng đoán. Họ gợi ý rằng phụ nữ thường gánh phần lớn việc nhà và công việc chăm sóc tinh thần trong hôn nhân. Họ cũng thường nhạy bén hơn với nhu cầu của bạn đời, nhớ rõ các sự kiện trong mối quan hệ và dễ nhận ra vấn đề hơn. Vì vậy, những người vợ mang nhiều tổn thương có thể sớm nhận ra hôn nhân không ổn và quyết định rời đi nhanh hơn.
Tin tốt: giao tiếp tốt có thể “hóa giải” nguy cơ
Điều này không có nghĩa là số phận đã an bài. Nghiên cứu cho thấy ở những cặp giao tiếp rất tốt, tức là nhiều ấm áp, hài hước, biết cùng giải quyết vấn đề và ít thù địch, thì nguy cơ ly hôn tăng thêm do tổn thương của người vợ gần như biến mất. Nói cách khác, những vết thương trong quá khứ là có thật, nhưng cách hai người nói chuyện với nhau có thể giảm đáng kể tác động của chúng.
Bài học rút ra
Nghiên cứu chỉ ra hai hướng đáng đầu tư:
- Giảm bớt những tổn thương tuổi thơ ngay từ đầu.
- Hỗ trợ các cặp đôi theo cách tôn trọng quá khứ của từng người.
Biết rủi ro nằm ở đâu không quyết định kết cục của một cuộc hôn nhân. Nó chỉ cho hai người biết nên dồn công sức vào đâu.
Nguồn tham khảo: Smith, M. G., Block, J. M., Bradbury, T. N., & Karney, B. R. (2026). Individual, interpersonal, and socioeconomic predictors of divorce: A 12-year prospective study. Journal of Personality and Social Psychology. Amato, P. R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650-666.

