Điều gì thực sự xảy ra khi cha mẹ đánh đòn con trẻ?

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các nghiên cứu tổng hợp khẳng định: Đòn roi không mang lại bất kỳ lợi ích nào cho trẻ, ngược lại còn tiềm ẩn những rủi ro rất thực tế.
• Việc bị đánh là dấu hiệu dự báo cho sự gia tăng tính hung hăng và các hành vi nổi loạn ở trẻ, ngay cả khi nhiều năm đã trôi qua.
• Sự ấm áp và thấu hiểu của cha mẹ có thể xoa dịu phần nào tổn thương, nhưng không thể xóa nhòa hoàn toàn những tác động tiêu cực đó.

Các nhà nghiên cứu ước tính có đến 40% gia đình tại Mỹ vẫn đánh con, và trên toàn thế giới, khoảng 1,2 tỷ trẻ em đang phải chịu hình phạt thân thể ngay tại nhà mình. Nhiều bậc cha mẹ tự trấn an rằng điều đó là bình thường vì ngày xưa mình cũng lớn lên từ đòn roi. Số khác lại tin vào lý thuyết rằng ở những nền văn hóa coi việc đánh con là lẽ thường tình, đứa trẻ sẽ ít bị tổn thương hơn.

Thế nhưng, hàng loạt nghiên cứu được công bố trong năm vừa qua càng củng cố thêm những gì các nhà khoa học đã chứng minh suốt nhiều thập kỷ: Đòn roi không hề hiệu quả, và nó có thể để lại những vết sẹo tâm lý lâu dài cho trẻ.

Bản báo cáo toàn diện nhất về vấn đề này vừa được Tổ chức Y tế Thế giới công bố vào năm 2025. Bằng cách tổng hợp các dữ liệu trên toàn cầu, báo cáo đã đưa ra những minh chứng khoa học đanh thép rằng: Trừng phạt thân thể gây ra muôn vàn rủi ro mà không mang lại một lợi ích nào cho trẻ em, cha mẹ hay toàn xã hội.

Image: Source: Bronwyn Photo/Adobe Stock

"Từ kho tàng nghiên cứu đồ sộ về đòn roi, chúng ta biết chắc chắn một điều rằng nó đơn giản là không có tác dụng," bà Kim Kopko, chuyên gia phát triển trẻ em tại Trung tâm Nghiên cứu Bronfenbrenner thuộc Đại học Cornell, đồng thời là đại diện Tổ chức Giáo dục Mầm non Thế giới tại Liên Hợp Quốc, chia sẻ. "Nó không chỉ vô dụng trong việc giáo dục hành vi của trẻ, mà còn gây ra những tổn thương sâu sắc."

“Ủy ban Quyền Trẻ em của Liên Hợp Quốc coi việc trừng phạt thân thể là một hành vi vi phạm quyền con người. Hiện đã có khoảng 65 đến 70 quốc gia ban hành lệnh cấm đánh đập trẻ em dưới mọi hình thức, kể cả ở nhà hay tại trường học,” bà giải thích thêm.

Báo cáo của WHO đã phân tích dữ liệu từ 49 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Kết quả cho thấy những đứa trẻ phải chịu đòn roi có khả năng phát triển đúng lộ trình thấp hơn 24% so với những bạn bè đồng trang lứa không bị đánh. Trẻ em là nạn nhân của trừng phạt thân thể phải đối mặt với nguy cơ cao về lo âu, trầm cảm, tự ti và bất ổn về cảm xúc. Các bằng chứng cho thấy những vấn đề này thường đeo bám trẻ đến tận khi trưởng thành, dẫn đến tỷ lệ mắc chứng lo âu, trầm cảm và lạm dụng chất kích thích cao hơn. Nghiêm trọng hơn, nỗi đau ấy có thể dẫn đến ý định tự tử hoặc những cái chết thương tâm do tự sát.

Báo cáo của WHO cũng chỉ ra rằng đòn roi còn để lại những hệ lụy sâu rộng hơn thế. Những đứa trẻ từng bị đánh thường có xu hướng nảy sinh hành vi hung hăng, gặp khó khăn trong học tập và khi lớn lên dễ sa vào các hành vi bạo lực, chống đối xã hội hoặc phạm tội. Thói quen này cũng vô tình khiến xã hội dễ chấp nhận bạo lực hơn, tạo nên những vòng lặp tổn thương đau lòng từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Tương tự, một đánh giá hệ thống vào năm 2022 trên tạp chí Trauma, Violence, & Abuse đã tổng hợp dữ liệu từ 34 bài báo nghiên cứu về mối liên hệ giữa việc mẹ đánh con và sự phát triển của trẻ. Các nhà nghiên cứu nhận thấy trong 94% các nghiên cứu, có sự gắn kết chặt chẽ giữa hình phạt thân thể với các vấn đề về hành vi, sự chậm phát triển nhận thức và sức khỏe tâm thần yếu kém.

Bằng chứng đã quá rõ ràng: Đòn roi chỉ mang lại điều tồi tệ cho trẻ. Nhưng liệu cha mẹ có thể làm gì để bù đắp những hệ lụy tiêu cực đó không? Một nghiên cứu dài hạn năm 2025 đã đặt ra câu hỏi này khi theo dõi hơn 2.200 trẻ mầm non trong các gia đình có thu nhập thấp tham gia chương trình Early Head Start. Kết quả cho thấy việc bị đánh ở tuổi lên 5 là yếu tố dự báo rõ rệt cho những hành vi tiêu cực, bao gồm hung hăng, ngang ngạnh và phá vỡ quy tắc, khi trẻ lên lớp 5, ngay cả khi đã loại trừ các yếu tố về gia đình và tính cách trước đó. Các tác giả cũng tìm hiểu xem liệu sự ấm áp, hỗ trợ của người mẹ có giúp giảm bớt tổn thương không. Họ nhận thấy rằng sự thấu hiểu của cha mẹ dù có vẻ bảo vệ trẻ khỏi một vài tác động của đòn roi, nhưng không thể ngăn chặn hoàn toàn những kết quả tiêu cực.

Tại sao đòn roi lại tồi tệ đến vậy đối với trẻ nhỏ? Các nhà khoa học chỉ ra một vài cơ chế: Việc dùng vũ lực để dạy dỗ vô tình làm mẫu cho trẻ rằng sức mạnh là cách để giải quyết vấn đề. Nó làm rạn nứt sợi dây liên kết giữa cha mẹ và con cái, phá vỡ cảm giác an toàn và lòng tin nơi trẻ. Theo thời gian, những đứa trẻ bị ăn đòn không thực sự học được cách cư xử tốt hơn; chúng chỉ học cách sợ hãi hình phạt. Và nỗi sợ ấy sẽ không bao giờ biến thành khả năng tự điều chỉnh hành vi hay sự tự nguyện hợp tác một khi hình phạt không còn hiện hữu.

Vậy, phương pháp nào mới thực sự hiệu quả? Có những bằng chứng rõ ràng rằng các chiến lược kỷ luật tích cực, không dùng đến đòn roi, như trò chuyện để trẻ hiểu lý lẽ, thiết lập những giới hạn nhất quán, để trẻ tự trải nghiệm hệ quả tự nhiên và dành cho trẻ sự ấm áp bên cạnh những nguyên tắc, là những cách giáo dục hiệu quả mà không để lại di chứng. Những chương trình giúp cha mẹ xây dựng các kỹ năng này cũng đã chứng minh được sự thành công.

Bà Kopko chia sẻ: “Có rất nhiều phương pháp kỷ luật hiệu quả mà cha mẹ có thể áp dụng, cả ‘ngay lúc đó’ khi trẻ có hành vi chưa ngoan, lẫn cách tiếp cận chủ động để phòng ngừa.”

Các phương pháp này bao gồm:

• Để trẻ có khoảng lặng để bình tĩnh lại  
• Tước bỏ một số đặc quyền hoặc sở thích tạm thời
• Khích lệ và khen ngợi khi trẻ có hành vi tốt
• Cha mẹ làm gương qua những hành động tích cực
• Trò chuyện cùng con để con hiểu mối liên hệ giữa hành động và hậu quả

Thông điệp cuối cùng dành cho chúng ta: Những minh chứng về tác hại của đòn roi là không thể chối cãi. Bất kể ở quốc gia nào, nền văn hóa hay mức thu nhập nào, các nghiên cứu đều đồng nhất chỉ ra rằng trừng phạt thân thể khiến tương lai của trẻ trở nên tồi tệ hơn. Sự ấm áp và hỗ trợ của cha mẹ là vô cùng quan trọng, nhưng nó chỉ phát huy sức mạnh kỳ diệu nhất khi đi đôi với một phương pháp kỷ luật không dùng đến bạo lực.

Tác giả: The Bronfenbrenner Center for Translational Research

Nguồn:  What Really Happens When Parents Spank Their Kids | Psychology Today