Liệu có thể vội vàng trong tình yêu?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

– Tình yêu mãnh liệt nhất khi vừa bắt đầu, nhưng lại sâu sắc và trọn vẹn hơn khi đã đi qua năm tháng.
– Sự đúng lúc và những đổi thay có thể tạo ra cao trào cảm xúc trong tình yêu, trong khi chiều sâu của tình yêu chỉ lớn lên nhờ thời gian và sự ổn định.
– Khi người ta đặt “đúng thời điểm” lên hàng đầu, tình yêu trở nên bồn chồn, thiếu yên ổn.

“Bạn không thể hối thúc tình yêu. Không, bạn phải chờ. Phải tin tưởng, phải cho nó thời gian, dù có mất bao lâu đi nữa.”
— The Supremes

Thời gian đóng một vai trò phức tạp trong tình yêu. Có hai khía cạnh chính cần phân biệt: thời gian, tức là quá trình kéo dài theo năm tháng, và thời điểm, tức là khoảnh khắc phù hợp để yêu. Nhưng trong tình yêu, điều gì mới thực sự quan trọng hơn?

Source: Shutterstock/CristinaConti

Nghịch lý của thời gian trong tình yêu

“Nếu anh có thể giữ thời gian trong một chiếc chai,
Việc đầu tiên anh muốn làm
Là giữ lại từng ngày, cho đến khi vĩnh hằng trôi qua,
Chỉ để được ở bên em.”
— Jim Croce

“Chỉ một đêm bên em, đó là điều anh đang cầu nguyện.”
— Elvis Presley

Thời gian trong tình yêu luôn mang một nghịch lý sâu xa. Một mặt, từng khoảnh khắc bên người mình yêu đều quý giá vô ngần; mặt khác, khi thời gian trôi đi, cảm xúc mãnh liệt ban đầu thường dần phai nhạt. Hai mặt đối lập ấy đã tạo nên hai quan điểm trái ngược: (1) thời gian là yếu tố tích cực và thiết yếu trong tình yêu; (2) thời gian lại là nguyên nhân gây tổn thương, làm hao mòn cảm xúc yêu đương. Ở chiều kích quá khứ, thái độ tiêu cực với thời gian hiện rõ trong câu “Khóc than cũng chẳng cứu vãn được gì nữa.” Trong khi đó, cảm xúc tiếc nuối, hoài niệm về người cũ lại thể hiện niềm tin tích cực vào những gì đã qua. Ở hiện tại và tương lai, cái nhìn bi quan được gói gọn trong những câu như “Ăn đi, uống đi, vui đi, vì mai ta chết” hay “Bây giờ hoặc không bao giờ, ngày mai sẽ là quá muộn.” Trái lại, khát khao được bên nhau mãi mãi, ước mong một tình yêu trường tồn chính là tiếng nói tích cực dành cho thời gian (Ben-Ze’ev, 2019).

Hai cặp đối lập cần phân biệt

“Tôi lấy chồng vì thời điểm thuận lợi, vì sự tiện nghi, dù nói ra điều này khiến tôi áy náy. Chồng tôi sẽ không thừa nhận, nhưng anh ấy cũng vậy.”

– Một người phụ nữ đã có gia đình

“Những gì xứng đáng thì cũng xứng đáng được làm một cách chậm rãi.”

– Mae West

Để hiểu được cách những mặt đối lập trong tình yêu cùng tồn tại, ta cần phân biệt rõ giữa:

(a) cường độ lãng mạn và chiều sâu lãng mạn;
(b) thời điểm và thời gian kéo dài.

Cường độ lãng mạn là khoảnh khắc đỉnh điểm của ham muốn đắm say, thường mang tính dục mạnh mẽ và thoáng qua. Trong khi đó, chiều sâu lãng mạn vượt lên trên cảm xúc bùng cháy ban đầu, thể hiện qua thái độ bền bỉ, rộng lớn và đầy gắn bó của người yêu. Những thay đổi bất ngờ, mới mẻ bên ngoài thường tạo nên cường độ cao trong tình yêu; ngược lại, chiều sâu được nuôi dưỡng bởi sự thấu hiểu, ổn định và quá trình vun đắp lâu dài.

Sự mới mẻ có thể giúp tránh nhàm chán, nhưng sự thân quen lại là nền móng nuôi dưỡng tình yêu nảy nở và bền lâu (Ben-Ze’ev, 2019). Thật vậy, một nghiên cứu gần đây cho thấy: chuyển từ tình yêu đắm say – nơi cảm xúc mãnh liệt là trung tâm – sang tình yêu đồng hành, nơi chiều sâu là cốt lõi, chính là cách giúp giữ gìn một mối quan hệ bền vững, gắn bó lâu dài (Dugan và cộng sự, 2024).

Thời điểm là một khoảnh khắc cụ thể trong dòng chảy thời gian, trong khi thời gian bao hàm nhiều yếu tố: độ dài, tần suất và sự phát triển. Thời điểm thường quyết định sức hút mãnh liệt của những lần ái ân chóng vánh, như “tình một đêm,” “hòa giải sau cãi vã” hay “tình cuối trước chia tay.” Ví dụ, gặp gỡ đúng lúc người kia cô đơn có thể trở thành một “thời điểm vàng.” Như lời bài hát của Carole King: “Khi tâm hồn tôi lạc lối, bạn đã đến và đưa tôi trở về.” Tuy nhiên, cũng có thể là “sai thời điểm” khi một người còn tổn thương, chưa sẵn sàng mở lòng, hay còn do dự – khiến cả hai dần xa cách và tình cảm dần nguội lạnh. 

Một tình yêu sâu sắc và bền bỉ theo năm tháng đòi hỏi phải dành thời gian cho nhau, từ những hoạt động chung đến những trải nghiệm cảm xúc gắn kết. Loại tình yêu này không chỉ hiện hữu trong những phút giây bên nhau mà còn tồn tại ngay cả khi ta không nghĩ về đối phương (Ben-Ze’ev, 2019). Vì vậy, ta có thể chấp nhận câu nói: “Em đang nhức đầu, không có hứng làm chuyện ấy với anh lúc này,” nhưng lại không thể nói: “Em đang nhức đầu nên không có tâm trạng để yêu anh.” Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy “dư âm sau khi quan hệ tình dục” tuy không mãnh liệt bằng khoái cảm cao trào nhưng lại kéo dài hơn, có ảnh hưởng sâu sắc đến cách con người cảm nhận về bạn tình của mình. Những cặp vợ chồng có trải nghiệm “dư âm” mạnh mẽ thường hài lòng hơn với hôn nhân, cả ngay sau đó lẫn trong thời gian dài về sau, so với những người không có trải nghiệm này (Meltzer và cộng sự, 2017).

Thời gian và thời điểm trong xã hội hiện đại

“Nhiều đàn ông quá, mà thời gian thì chẳng có bao nhiêu.”

— Mae West

“Tôi không cần gì cả. Tôi chỉ cần anh dành thời gian cho riêng tôi.”

— Một người vô danh

Ngày nay, con người dường như coi trọng “thời điểm” hơn là “thời gian bền bỉ.” Tốc độ đã trở thành một ám ảnh trong xã hội hiện đại. Nhiều người cảm thấy nếu cứ ở yên một chỗ, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội tốt hơn đang ở đâu đó ngoài kia. Như Meryl Streep từng nói: “Có người còn thấy thỏa mãn tức thì là… quá chậm.” Trong thời đại này, người chậm rãi dễ bị lấn át bởi nhịp sống hối hả. Người nhanh và có phần nông cạn thường chiếm lợi thế. Internet và mạng xã hội khiến con người kết nối với nhau dễ dàng hơn, nhưng cũng hời hợt hơn. Điều này khiến những mối quan hệ bền lâu, sâu sắc trở nên hiếm hoi, đồng thời làm gia tăng cảm giác cô đơn – một cảm giác không phải do thiếu người bên cạnh, mà do thiếu những kết nối thật sự có ý nghĩa, đủ sâu và đủ thật (Ben-Ze’ev, 2019).

Khi thời điểm được đặt lên hàng đầu, người đang yêu khó mà bình yên. Họ luôn bồn chồn, lo lắng rằng biết đâu mình đang bỏ lỡ một cơ hội hấp dẫn hơn ở đâu đó. Chính cái cảm giác liên tục phải tìm kiếm ấy đã khiến nhiều người không thể chạm đến một tình yêu sâu sắc và bền vững. Tình yêu không phải là một kỳ thi dài bất tận, nơi hai người cứ phải chứng minh hết lần này đến lần khác rằng mình xứng đáng với nhau, rằng mình giỏi hơn những người "ứng viên" khác. Tình yêu là khi ta chấp nhận người kia như chính họ vốn là, đồng thời nỗ lực để cả hai cùng trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Không ai có thể lúc nào cũng đạt điểm tuyệt đối. Nhưng ta sẽ trở nên tốt hơn khi không bị đặt vào thế phải kiểm tra, so đo không ngừng.

Những người yêu trong trạng thái bất an thường cảm thấy mình phải thật khôn khéo để “chộp” đúng thời điểm lý tưởng. Trong khi đó, những ai yêu sâu sắc có thể mang nhiều trách nhiệm hơn, nhưng đổi lại họ cảm thấy bình yên và an toàn hơn trong mối quan hệ của mình. Và sự bình yên ấy là một kiểu “lời tiên tri tự ứng nghiệm”: khi ta càng vững lòng và an tâm với tình yêu của mình, ta sẽ càng sẵn lòng đầu tư cho nó, và từ đó, khả năng mối quan hệ bền lâu cũng càng cao. Chính vì vậy, trong một xã hội đầy cạnh tranh và chạy theo thành tích như hiện nay, sự tỉnh thức và bình tâm là điều vô giá. 

Lời kết

“Tình yêu và trứng ngon nhất khi còn tươi.” 

— Tục ngữ Nga

Khi chọn mua trứng trong siêu thị, ta thường quan tâm đến hai điều: mùi vị và giá trị dinh dưỡng. Trứng tươi là lúc ngon và bổ nhất. Nhưng mọi chuyện không đơn giản như vậy khi nói đến tình yêu. Cảm xúc hân hoan mãnh liệt – tức là “vị ngon”, thường bùng cháy khi tình yêu còn mới. Nhưng chiều sâu gắn bó hay “dinh dưỡng” trong tình yêu lại thường chỉ chín muồi khi tình yêu đã trải qua thời gian.

Việc gặp đúng người vào đúng thời điểm có thể giúp một mối tình nảy nở. Không ít chuyện tình bắt đầu như thế. Thế nhưng, “đúng thời điểm” chỉ có giá trị trong giai đoạn bắt đầu, còn với một tình yêu bền lâu và sâu sắc, thời điểm không đủ. Thời điểm và thời gian, mỗi thứ đều có vai trò riêng trong những hoàn cảnh khác nhau. Và cả hai đều là những thành phần không thể thiếu để nuôi dưỡng một tình yêu đích thực. 

Tác giả: Aaron Ben-Zeév Ph.D.

Tài liệu tham khảo:

Ben-Ze’ev, A. (2019). The arc of love: How our romantic lives change over time. University of Chicago Press.

Dugan, K. A., Fraley, R. C., Gillath, O., & Deboeck, P. R. (2024). Testing the canalization hypothesis of attachment theory: Examining within-subject variation in attachment security. Journal of Personality and Social Psychology, 126, 511–541.

Meltzer, A. L., et al., (2017). Quantifying the sexual afterglow: The lingering benefits of sex and their implications for pair-bonded relationships. Psychological science, 28, 587-598.

Nguồn: Can You Hurry Love? | Psychology Today