Mối quan hệ "trên tình bạn, dưới tình yêu" và nỗi sợ cô đơn

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Các mối quan hệ mập mờ mang lại cảm giác có đôi có cặp nhưng thiếu đi sự cam kết, khiến chúng ta dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng, rối bời và trống rỗng.
• Nỗi sợ độc thân (FOBS) chính là một trong những sợi dây xích giữ chân chúng ta lại trong những mối quan hệ không tên ấy.
• Tư tưởng "thần thánh hóa tình yêu" khiến ta tin rằng phải có đôi mới là thành công, vô tình đẩy ta vào việc chấp nhận những sự mông lung không đáng có.

Cô ấy bảo hai người không hề hẹn hò, nhưng cô ấy cũng chẳng hề cô đơn. Cô nói với tôi: "Tụi em chỉ là 'trên tình bạn, dưới tình yêu' thôi."

Họ nhắn tin cho nhau mỗi ngày, quấn quýt bên nhau, cùng nấu ăn vào ngày Chủ nhật và biết rõ bạn bè của đối phương. Thế nhưng, khi cô hỏi về một tương lai xa hơn, anh lại bảo rằng mình ghét những "danh xưng" và chưa sẵn sàng cho bất cứ điều gì nghiêm túc. Cô chọn ở lại. Trong lòng cô là một mớ hỗn độn của sự lo âu, lòng chung thủy, sự bối rối và cả nỗi hổ thẹn thầm kín khi nhận ra mình thực sự khao khát một danh phận chính thức.

Đến lúc kết thúc, chẳng có một lời chia tay nào cả, chỉ có sự im lặng đáng sợ thay thế cho những tin nhắn hỏi han mỗi ngày. Nỗi đau buồn và sự tự nghi ngờ bản thân bủa vây lấy cô, nhưng cô lại thấy xấu hổ không dám bộc lộ, bởi hai người vốn dĩ có là gì của nhau đâu. Đó chính là những dư chấn cảm giác mà nhiều người trẻ gọi là "cơn say nguội" sau một mối quan hệ mập mờ.

"Situationship" là kiểu gắn kết lãng mạn có sự gần gũi, dành thời gian cho nhau nhưng lại thiếu đi sự rõ ràng, cam kết hay một kế hoạch chung cho tương lai. Các cặp đôi vẫn làm mọi việc như những người yêu nhau thực thụ, nhưng sâu bên trong là sự mông lung về vị trí của mình và những gì có thể kỳ vọng ở đối phương. Những nhu cầu chính đáng như cảm giác an toàn về cảm xúc, sự nhất quán và sự sẻ chia thẳng thắn đều bị ngó lơ và không được đáp ứng. Theo một khảo sát của YouGov, có đến 50% người trẻ trong độ tuổi từ 18-34 từng trải qua kiểu mối quan hệ này.

Khi một mối quan hệ mập mờ tan vỡ, nó tạo ra một sự xung đột dữ dội trong tâm trí, bởi chúng ta phải học cách tang lễ cho một cuộc tình chưa bao giờ được thừa nhận. Với những ai tìm kiếm sự ổn định, cảm giác mình "không xứng đáng được cam kết" cứ thế ám ảnh mãi. Để rồi, chúng ta lại tự trách mình, tự thấy hổ thẹn vì đã chấp nhận lún sâu vào một nơi vốn dĩ chẳng đi đến đâu.

Nỗi sợ cô đơn và cái bóng của sự độc thân

Một trong những động lực ngầm đẩy chúng ta vào những mối quan hệ mập mờ chính là nỗi sợ độc thân, hay còn gọi là FOBS.

Trong tâm lý học, nỗi sợ này được định nghĩa là "trạng thái lo âu, bất an hoặc phiền muộn khi nghĩ về việc hiện tại hoặc tương lai mình sẽ không có một người bạn đời bên cạnh" (Spielmann và cộng sự, 2013). Qua các nghiên cứu, các chuyên gia nhận thấy những người có nỗi sợ độc thân càng lớn thì càng có xu hướng hạ thấp tiêu chuẩn của bản thân. Họ chấp nhận tiếp tục duy trì mối quan hệ với những người không phù hợp chỉ vì sợ rằng nếu buông tay, họ sẽ chẳng còn ai (Spielmann và cộng sự, 2013). Nỗi sợ này không chừa một ai, dù bạn đang lẻ bóng hay đã có đôi có cặp (Cantarella và cộng sự, 2023). Nó khiến những người độc thân cảm thấy kém hài lòng với cuộc sống, còn những người đang trong một mối quan hệ thì lại thấy không hạnh phúc với cả bản thân lẫn đối phương (Dennett & Girme, 2024).

Khi một người đã quá sợ cảm giác cô đơn, họ thường có xu hướng gạt đi những nhu cầu chính đáng của bản thân và cam chịu sự mông lung, thay vì dũng mạnh đối mặt với rủi ro khi phải bắt đầu lại từ đầu. Trong một mối quan hệ mập mờ, chính những cử chỉ quan tâm vụn vặt, lúc có lúc không lại vô tình thắt chặt sợi dây tình cảm, khiến hy vọng mong manh lấn át đi sự thật đầy mơ hồ. Giống như cách một bạn sinh viên tự an ủi mình: "Ít nhất thì anh ấy vẫn còn nhắn tin trêu đùa với mình mà. Chắc chắn điều đó phải có ý nghĩa gì đó chứ, đúng không?"

Nhiều người mặc định rằng phụ nữ mới là đối tượng sợ độc thân hơn, bởi họ thường được xem là những người sống vì tình cảm và hay lo lắng về "cột mốc" hôn nhân. Tuy nhiên, những số liệu mới đây đã thách thức định kiến này. Một nghiên cứu vào năm 2024 cho thấy, nhìn chung, những người đàn ông độc thân lại cảm thấy ít hài lòng với cuộc sống đơn thân và khao khát có người yêu mãnh liệt hơn cả phụ nữ (Hoan & MacDonald, 2024). Điều này không có nghĩa là đàn ông và phụ nữ trải qua nỗi sợ cô đơn theo cách giống hệt nhau, nhưng nó đã bác bỏ quan niệm cho rằng phụ nữ mới là người khổ sở hơn khi thiếu vắng một bờ vai.

Nhiều bạn gái ở độ tuổi sinh viên và sau đại học chia sẻ với tôi rằng, phái nam thường rất ngại chủ động hẹn hò hay đưa mối quan hệ mập mờ tiến lên thành tình yêu thực sự. Sự khập khiễng này thực sự rất đáng quan tâm: nhiều người đàn ông tâm sự rằng họ thấy cô đơn và thèm khát được gắn kết, nhưng lại trốn tránh việc bắt đầu và cam kết; trong khi đó, nhiều người phụ nữ lại mải miết đi tìm sự rõ ràng nhưng vẫn chấp nhận ở lại trong sự mập mờ, bởi cảm giác phải rời đi còn đáng sợ hơn cả việc phải chờ đợi trong vô vọng.

Niềm tin vào "tòa tháp ngà" của tình yêu

Những quan niệm văn hóa về chuyện lứa đôi đôi khi lại vô tình làm trầm trọng thêm nỗi sợ độc thân. "Niềm tin vào tòa tháp ngà tình yêu" là lối suy nghĩ cho rằng con người chỉ có thể thực sự hạnh phúc và trọn vẹn khi có đôi có cặp (Dennett & Girme, 2024). Nghiên cứu cho thấy, dù đang độc thân hay đã có người yêu, những ai càng tôn thờ niềm tin này thì nỗi sợ cô đơn trong họ càng lớn (Dennett & Girme, 2024). Họ có thể chấp nhận chôn chân trong một mối quan hệ không hạnh phúc chỉ vì tin rằng đó là tia hy vọng duy nhất để tìm thấy niềm vui.

Quan niệm này phản ánh một chuẩn mực văn hóa phương Tây phổ biến: đánh đồng việc có người yêu với sự viên mãn. Xã hội thường ưu ái và đề cao các cặp đôi thông qua các chính sách thuế, truyền thông và địa vị xã hội, trong khi lại coi việc độc thân như một "vấn đề tạm thời" cần phải giải quyết (DePaulo, 2023). Các nhà tâm lý học xã hội gọi đây là một sự định kiến hệ thống mang tên "chủ nghĩa phân biệt người độc thân" (singlism), một xu hướng sai lệch khi nhìn nhận những người có đôi là ổn định, trưởng thành và thành đạt hơn những người lẻ bóng (DePaulo, 2023).

Làm sao để đối diện với những mối quan hệ mập mờ và nỗi sợ cô đơn?

Nếu cả đàn ông và phụ nữ đều khao khát một sự gắn kết chân thành, vậy tại sao họ vẫn cứ quanh quẩn trong những mối quan hệ không tên?

Nỗi sợ cam kết có thể bắt nguồn từ những trải nghiệm gắn bó thuở nhỏ, những vết thương chưa lành từ quá khứ, khả năng làm chủ cảm xúc còn hạn chế, hoặc do môi trường hẹn hò trực tuyến ngày nay luôn hứa hẹn về vô vàn sự lựa chọn. Các ứng dụng hẹn hò khiến chúng ta không ngừng so sánh và củng cố ý nghĩ rằng "người tốt hơn" có lẽ chỉ cách một cú quẹt tay. Mạng xã hội cũng góp phần thổi phồng những hình mẫu tình yêu không thực tế. Hệ quả là, nhiều người cứ mải đợi chờ một tình yêu đến thật nhẹ nhàng và hoàn hảo ngay từ đầu. Tất cả những yếu tố này khiến các cặp đôi bỏ qua quá trình chậm rãi nhưng đầy ý nghĩa để xây dựng niềm tin, học cách trò chuyện thẳng thắn và cùng nhau tháo gỡ mâu thuẫn.

Vậy làm thế nào để người trẻ có thể củng cố các mối quan hệ của mình? Dưới đây là ba điều cần suy ngẫm:

Hãy bắt đầu bằng việc khôi phục những tiêu chuẩn mà nỗi sợ độc thân đã bào mòn. Tập thói quen chia sẻ thẳng thắn ngay từ sớm. Khi né tránh sự khó chịu lúc đối mặt, chúng ta vô tình dung túng cho sự mập mờ. Câu hỏi: "Chúng mình đang xây dựng điều gì vậy?" có vẻ mạo hiểm, nhưng nó sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng tháng trời sống trong suy đoán. Hãy nói lên nhu cầu của mình, và nếu chúng không được đáp ứng, đó chính là một dấu hiệu cảnh báo. Hãy đánh giá một mối quan hệ qua hành động thực tế, đừng dựa vào "tiềm năng". Những cuộc tình chỉ xây trên kỳ vọng về tương lai của đối phương thường hiếm khi trở thành hiện thực. Sự gắn kết thực sự nảy sinh từ sự tin cậy, nỗ lực từ hai phía, sự tôn trọng và một cái nhìn chung về cùng một hướng.

Xây dựng một nền tảng độc thân vững vàng và đầy ý nghĩa. Hiểu rằng mình vẫn có thể sống tốt khi một mình chính là "liều thuốc giải" mạnh mẽ nhất cho nỗi sợ độc thân. Những tình bạn bền chặt, cộng đồng gắn kết, công việc ý nghĩa, sự sáng tạo, đời sống tâm hồn hay những người dẫn dắt sẽ giúp bạn bớt lệ thuộc quá mức vào tình yêu. Một người bạn đồng hành nên là người tô điểm thêm cho cuộc sống vốn đã đầy đặn của bạn, chứ không phải là nguồn vui duy nhất.

Học các kỹ năng xây dựng mối quan hệ. Đây là điều nên được giảng dạy ở mọi trường học. Chúng ta được học đại số, học về cơ thể người, nhưng lại không được dạy cách đối diện với sự rung động, cách thiết lập ranh giới, cách giao tiếp, về tình dục, về sự từ chối hay cách chữa lành sau tổn thương. Chính những kỹ năng này sẽ quyết định một mối quan hệ sẽ ngày càng sâu sắc hay dần tan vỡ.

Một tình yêu lành mạnh không tự nhiên mà có. Nó đòi hỏi sự thấu hiểu về cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và sự kiên trì rèn luyện. Nếu thiếu đi những điều này, nhiều bạn trẻ sẽ vẫn tiếp tục loay hoay với nỗi sợ cô đơn và cam chịu những mối quan hệ mập mờ, thay vì cùng nhau xây dựng một tình yêu chân thành và hạnh phúc vẹn tròn. 

References

Cantarella, I. A., Spielmann, S., MacDonald, G., Maxwell, J. A., Joel, S., Peragine, D., Muise, A., & Impett, E. A. (2023). Validating the Fear of Being Single Scale for individuals in relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 40(9), 2969–2979.

Dennett, B. E., & Girme, Y. U. (2024). Relationships on a pedestal: The associations between relationship pedestal beliefs, fear of being single, and life satisfaction in single and coupled individuals. Personality and Social Psychology Bulletin, 51(11), 2183–2199.

DePaulo, B. (2023). Single and flourishing: Transcending the deficit narratives of single life. Journal of Family Theory and Review, 15(3), 389-411. 

Hoan, E., & MacDonald, G. (2024). "Sisters are doin’ it for themselves": Gender differences in singles’ well-being. Social Psychological and Personality Science, 16(6), 610-619.

Spielmann, S. J., MacDonald, G., Maxwell, J. A., Joel, S., Peragine, D., Muise, A., & Impett, E. A. (2013). Settling for less out of fear of being single. Journal of Personality and Social Psychology, 104(6), 1049-1064.

Tác giả: Cheralyn Leeby Ph.D., LMFT

Nguồn: Situationships and the Fear of Being Single | Psychology Today