Mục đích của tình yêu là gì?

Đôi khi, đây có vẻ là một câu hỏi không mấy công bằng. Hoặc là ta thiếu vắng tình yêu, và khi ấy, ta hầu như chẳng cần nghe thêm bất kỳ lời nhắc nhở nào về những gì mình đang thiếu. Hoặc là ta đang có tình yêu, và những lợi ích của nó dường như đã quá rõ ràng.

Nhưng khi ta tự hỏi mục đích của tình yêu là gì, cả trong lúc ta đi tìm nó lẫn khi ta đã nắm giữ nó trong tay, có lẽ ta sẽ được lợi rất nhiều nếu hiểu sâu sắc hơn về vai trò của nó: những khiếm khuyết bẩm sinh mà tình yêu có thể giúp ta bù đắp, những cách nó làm ta trở nên phong phú hơn, và vì sao sự biến mất của nó lại có thể khiến ta đau đớn đến vậy.

Con đường dẫn đến sự tự hiểu mình

Thật kỳ lạ, ta rất khó hiểu được chính mình khi chỉ ở một mình. Sự tự nhận thức, một cách tất yếu, là công việc của hai người. Ta cần chiếc gương phản chiếu từ người khác để nhìn ra hình hài tính cách của chính mình. Chỉ khi họ bật cười, ta mới nhận ra rằng mình vừa nói một câu hài hước. Chỉ khi họ tỏ ra khó chịu, ta mới cảm thấy rằng mình đã vượt qua một ranh giới nào đó. Hay khi họ xúc động trước câu chuyện của ta, ta mới chợt nhận ra rằng có lẽ mình đã từng bị tổn thương. Ta cần họ giúp ta diễn giải rằng sự cáu kỉnh của ta có lẽ che giấu một nỗi sợ nào đó, hay cơn gắt gỏng kia có thể chỉ là dấu hiệu của mệt mỏi, hoặc đơn giản là ta đang rất cần một ly nước cam.

Ta dựa vào sự quan tâm của họ để học cách quan tâm đến chính mình. Ta có bao nhiêu điều muốn nói với một người khác, phần lớn được quyết định bởi việc trong tiềm thức ta cảm thấy họ có thể hiểu ta đến đâu. Có người hỏi ta đã làm gì vào cuối tuần, và đầu óc ta trống rỗng; nhưng cũng câu hỏi ấy, từ một người khác, lại có thể khơi dậy cả một chuỗi ký ức và suy nghĩ.

Chính sự thoải mái của người kia trước những điều kỳ lạ và phức tạp nơi ta mới trao cho ta đủ tự tin để đi sâu hơn. Ta mở ra những cánh cửa mới bên trong mình khi có ai đó dịu dàng nói: “Cứ nói tiếp đi…” lúc ta định dừng lại giữa chừng một ý nghĩ; họ cho ta can đảm để nhìn lại một khoảnh khắc khó khăn của tuổi thơ bằng một lời cảm thông: “Hẳn là lúc đó bạn đã rất khổ sở khi…”

Pierre-Auguste Cot, Springtime, 1873. Image credit: Metropolitan Museum of Art

Con đường dẫn đến sự chấp nhận bản thân

Khi chỉ có một mình, thật khó để chịu đựng việc lúc nào cũng là chính ta. Ta biết quá rõ những gì tệ hại, khiếm khuyết và đáng xấu hổ trong con người mình. Ta có thể dựng nên một bộ phim mà, nếu được công chiếu, hẳn sẽ lên án ta suốt đời. Ta trực tiếp mang trong mình những mảnh thông tin ghê gớm ấy. Ta không thể quên những chuyện đã xảy ra thời thơ ấu, những khoảnh khắc lộn xộn của tuổi thiếu niên, hay những sai lầm đáng sợ mà ta đã phạm phải suốt nhiều thập kỷ, đặc biệt là trong tình yêu và công việc. Làm sao để không chìm trong sự tự ghét bỏ vô hạn trước bao nhiêu hối tiếc và ảo tưởng? Làm sao để không tuyệt vọng trước quy mô của những yếu đuối và thỏa hiệp nơi mình? “Vì sao lại là tôi, và vì sao lại là chuyện này thêm lần nữa?” – ta có thể tự hỏi mình trước gương vào đầu một ngày mới, khi thấy đôi mắt nặng nề, buồn bã, hèn nhát đang nhìn lại chính ta.

Đó, phần nào, là lý do vì sao ta cần tình yêu đến thế: cần một người giúp chặn lại dòng thác nghi ngờ bản thân và trao cho ta một góc nhìn khác về chính mình. Họ không cần phải nghĩ ta là thiên thần, thực ra, sự lý tưởng hóa ấy chỉ là một kiểu hiểu lầm gây tổn thương khác, và lại góp phần tạo nên cô đơn. Ta không cần họ thấy ta tuyệt vời; ta cần họ nhìn ta như những kẻ ngốc, nhưng điều cốt yếu là những kẻ ngốc đáng yêu. Ta mong họ dành cho những vụng về của ta một ánh nhìn khoan dung. Ta khao khát họ nhận ra một sự tử tế căn bản ẩn dưới vẻ ngoài cộc cằn; ghi nhận những nỗ lực âm thầm ta đã bỏ ra; nhớ đến đứa trẻ bên trong ta; và biết rằng, về cơ bản, dù có những lần sa ngã tệ hại, ta vẫn là người có thiện ý.

Liều thuốc xoa dịu cho nỗi hoang tưởng

Khi ở một mình, tâm trí gặm nhấm không ngừng những khả năng về tai họa. Một mình trong đêm, nỗi sợ cứ thế dâng lên không thương xót: vì sao họ lại không tìm cách khiến ta bị sa thải? Chẳng phải công ty hoàn toàn có thể phá sản hay sao? Nhỡ có ai đó đột nhập vào máy chủ thì sao? Sao lại không thể là cả thế giới đang ghét bỏ ta? Vì sao thảm họa hôm nay vẫn chưa ập đến? Nỗi sợ mặc sức tung hoành trong một tâm trí cô lập.

Nhưng khi có một thân thể khác nằm bên cạnh, một phần nỗi kinh hoàng dịu xuống. Nhẹ nhàng, họ đẩy lùi những điều chắc chắn mang màu định mệnh của ta. Bạn có chắc họ nói rằng họ khinh ghét bạn không? Vì sao họ lại muốn hủy hoại cuộc đời bạn? Tôi không nghĩ là sau ba mươi năm họ vẫn còn nhớ cuộc trò chuyện đó đâu…

Biết đâu rốt cuộc vẫn còn một cách khác để nhìn vào cuộc khủng hoảng này. Có lẽ mọi thứ chưa đến bờ tan vỡ. Thế giới này có thể vẫn còn đâu đó chút khoan dung và kiên nhẫn.

Trong công việc cứu sống ấy, người yêu có thể chẳng nói điều gì thật sự mới mẻ. Ta có lẽ cũng đã từng nói những điều tương tự với chính mình, nhưng hoàn toàn vô tác dụng. Điều quan trọng là: chính họ, một tâm trí khác, đang nói ra điều đó; rằng trí tuệ tỉnh táo của họ đã dẫn họ đến một kết luận khác, ít khủng khiếp hơn. Rằng họ “không phải là ta” và họ nghĩ mọi thứ rồi sẽ ổn. Rằng trong mắt họ, không có một đường thẳng nào nối từ ta đến nhà tù hay nhà xác.

Như một sinh vật thân mềm bé nhỏ đang hoảng sợ, ta nài nỉ họ nói lại lần nữa: bạn có chắc là mọi thứ có thể ổn không? Bạn thật sự nghĩ là tôi không làm gì sai chứ? Và với một sự dịu dàng mệt mỏi (có thể lúc ấy là 3 giờ 45 sáng, và chuyện này đã bắt đầu từ cả tiếng trước), họ nói: ừ, tôi chắc. Tôi thật sự chắc. Bạn không có gì phải lo cả. Giờ thì quay sang bên kia và ngủ đi, đồ ngốc đáng yêu.

Với mệnh lệnh gần như thiêng liêng ấy, làn nước cuộn xoáy của hoảng loạn rút xuống, và ngọn lửa giày vò dịu đi. Ta sẽ ngủ thêm được một chút nữa. Ngày mai, nhờ vậy, được cứu vãn. Ta nắm tay họ thật chặt.

Chức năng của một người cha, người mẹ

Với thế giới bên ngoài, ta có vẻ vững vàng, là một người trưởng thành đàng hoàng, có lẽ đã bước sâu vào tuổi trung niên. Nhưng người yêu biết ta, phần nào, mãi mãi như một đứa trẻ. Họ biết ta lo lắng đến mức nào trước mỗi cuộc họp. Họ biết ta chẳng nghe nổi đồng nghiệp nói gì vì đang bồn chồn trước một cảm giác lạ trong bụng. Ta đã kể với họ việc ta yêu tiếng động lúc máy bay cất cánh ra sao, hay thích thú thế nào với bồn tắm đầy bọt trong khách sạn.

Một người cha hay người mẹ không hề phiền lòng khi đứa con năm tuổi nói: có con hổ dưới gầm giường. Mình có thể cùng đi xem không? Họ bảo: “Được rồi, con đứng canh cửa nhé. Để bố/mẹ vào kiểm tra.” Không ai ở trường cần biết chuyện này. Cũng chẳng ai cần biết hai cha con hay mẹ con đã ở trong cửa hàng đồ chơi bao lâu, hay đã nói chuyện say sưa về loài gấu koala thế nào, hoặc họ đã thích thú ra sao với giọng nói cao vút mà đứa trẻ hay dùng khi đang vui vẻ. Ngoài sân chơi, đứa trẻ có thể giả vờ mạnh mẽ và “bình thường”.

Nhiều thập kỷ sau, người yêu tốt lành phần nào đó tiếp nhận chức năng làm cha mẹ ấy, ôm trọn tất cả sự ngọt ngào, kỳ lạ, hoảng loạn và dịu dàng đang sống trong mỗi chúng ta (khiến chính ta cũng không khỏi ngạc nhiên và khó tin). Điều này có thể nghe như một sự thụt lùi, nhưng chỉ với những ai còn giữ một quan niệm non nớt về việc trưởng thành thực sự là gì và đòi hỏi điều gì.

Bởi vì chúng ta mệt mỏi

Ta cần họ vì ta không thể lúc nào cũng ổn. Vì ta kiệt sức. Vì ta cạn ý tưởng để giải quyết mọi chuyện. Vì ta không còn đủ sức chống trả kẻ đối đầu hay lặp lại lập luận của mình thêm lần nữa với một người trong gia đình. Ta cần họ vì hôm nay họ đã được nghỉ ngơi sớm hơn, và vì thế họ còn đủ sức để “cõng” ta, theo đúng nghĩa bóng, sau một chuyến lái xe dài, từ trong xe vào tới giường ngủ.

Một sự kiềm chế đối với những thôi thúc tệ nhất của ta

Tình yêu còn có một chức năng nhắc nhở đầy thận trọng. Họ biết ta nói hơi nhiều và hơi to. Hoặc nói quá ít, lại quá khiêm nhường. Họ hiểu gu thẩm mỹ của ta đôi khi hơi sặc sỡ quá mức. Họ đã quan sát thấy khuynh hướng của ta là dễ phấn khích quá đà trước những dự án mới ở nơi làm việc. Họ biết ta cần đi khám răng. Không làm ta hoảng sợ, vẫn giữ cho ta đủ phẩm giá để gom góp sức lực mà thay đổi, họ khẽ gợi ý rằng ta cần trở nên tốt hơn. Điều quan trọng là: họ không yêu ta “nguyên xi như hiện tại” (những người như thế chưa bao giờ là bạn thực sự của ta). Họ ở bên để rất dịu dàng, khẽ đẩy ta về phía những khả thể tốt đẹp hơn của chính mình.

Cơ thể giúp chữa lành tâm trí

Không chỉ là tình dục như một hành vi thể xác. Điều cốt lõi nằm ở sự chấp nhận mà nó tượng trưng. Họ ôm lấy ta, họ buông mình cùng ta và vì ta, họ chứng kiến ta trong một khoảnh khắc vô cùng khác thường; và ta cũng làm với họ, cho họ, điều căn bản rất đỗi riêng tư ấy, để rồi nó nhuộm màu lên mọi thứ: ta sẽ kiên nhẫn ra sao khi chờ đèn đỏ, ta trân trọng bản thân mình đến mức nào, ta phản ứng thế nào khi ai đó quên một cuộc hẹn quan trọng. Ngay lúc này, có thể rất nhiều điều đã đi chệch hướng, nhưng tám tiếng trước, trong bóng tối, ta đã được ôm ấp, được chở che, được phép buông lỏng chính mình, được trao cho một sự cho phép tuyệt đối. Vì thế, ta có thể trở thành những đứa trẻ ngoan; ta không phải lúc nào cũng cần mọi thứ theo ý mình. Ta có thể bình thản và tự tin, nhờ tất cả những gì đã diễn ra trong bóng tối ấy.

Ta học cách khiêm nhường

Không ai có thể mãi là người hùng trong mắt người kia khi yêu. Một mối quan hệ, ngày qua ngày, không ngừng đưa ta đối diện với những phần khó ưa và ngốc nghếch nhất của chính mình. Chỉ những ai không phải sống cùng ai mới có thể tin rằng mình là người dễ chung sống. Khi ở trong một không gian chung, mọi ảo tưởng dần rơi rụng: ảo tưởng rằng ta bình thường, rằng ta không hề, vào những lúc nào đó, quá vô lý và quá thiếu kiên nhẫn. 

Và rồi, khi tự hỏi mục đích của tình yêu là gì, ta học được giá trị của tiếng cười, của việc phải cố gắng nhiều hơn, của đổ vỡ và hàn gắn, và trên hết, ta hiểu về nhu cầu thường trực được tha thứ cho bản tính rất đỗi phàm tục, nhưng đôi khi cũng vô cùng đáng yêu, của con người trong ta.

Nguồn: WHAT IS THE POINT OF LOVE? | The School Of Life