Ngày càng nhiều người chọn rời xa người thân. Đó là điều tốt.

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Những bằng chứng mới củng cố niềm tin phổ biến rằng tình trạng cắt đứt quan hệ gia đình đang ngày một gia tăng.
• Xu hướng này đã vấp phải nhiều chỉ trích, phần lớn không dựa trên thực tế.
• Những ai chọn rời xa gia đình nên được ủng hộ, hoặc ít nhất là đừng bị phán xét.

Một trong những điều tôi cảm thấy dễ chịu nhất trong mùa lễ vừa qua là sự vắng mặt của mẹ tôi. Từ thuở ấu thơ cho đến khi tôi cắt đứt quan hệ với bà ở tuổi bốn mươi, mỗi dịp Giáng sinh bên bà đều là một cực hình. Bà luôn tỏ ra “xuất sắc” trong việc làm nhục, thao túng tâm lý, nổi cơn thịnh nộ và nhiều hình thức bạo hành tinh thần khác. Nhưng những tổn thương ấy càng trở nên nhức nhối hơn trong một mùa lễ vốn tôn vinh những sợi dây gia đình nâng đỡ lẫn nhau, điều mà anh chị em tôi chưa từng được biết đến.

Không có nghiên cứu nào cho biết có bao nhiêu người từng trải qua những mùa lễ giống tôi, nhưng có thể chắc chắn rằng con số ấy lên đến hàng triệu. Và gần đây, chúng tôi bắt đầu được chú ý. Từ đầu những năm 2020, các cây bút bình luận, từ Reddit đến Vogue rồi New Yorker, đã tuyên bố hoặc than phiền rằng việc cắt đứt quan hệ gia đình đang trở thành một “xu hướng”. Những bằng chứng mới đây cũng cho thấy nhận định rằng ngày càng nhiều người chọn rời xa người thân là có cơ sở.

Một khảo sát năm 2020 với hơn 1.300 người Mỹ do giáo sư xã hội học Karl Pillemer của Đại học Cornell thực hiện cho thấy 27% số người được hỏi đang xa cách ít nhất một người thân ruột thịt. Năm năm sau, một cuộc thăm dò của YouGov với gần 4.400 người Mỹ đưa con số ấy lên tới 38%.

Source: Eamon Dolan

Sự gia tăng về số liệu này cũng được phản chiếu qua những cuộc bàn luận công khai trước mùa lễ gần đây về tình trạng xa cách gia đình, từ Oprah Winfrey trong podcast của bà cho đến Karl Pillemer và Mel Robbins trên New York Times. Khi hashtag #nocontact bước vào ánh đèn của truyền thông đại chúng, nó đã hứng chịu làn sóng chỉ trích từ cả hai phía trong một cuộc tranh luận ngày càng gay gắt.

Một phía cho rằng phần lớn những người rời xa gia đình đã dại dột phá vỡ một mối dây gắn bó thiết yếu của con người chỉ vì cái tôi mong manh, cảm giác đặc quyền quá mức, và/hoặc sự bốc đồng. Họ cũng quy nguyên nhân của làn sóng xa cách này cho những lực đẩy văn hóa như TikTok và Instagram, sự nổi lên của “văn hóa trị liệu”, vốn bị cho là đã bệnh lý hóa những căng thẳng gia đình vốn dĩ bình thường, hay sự phân cực ngày càng lan rộng trong xã hội.

Phía còn lại khẳng định rằng việc rời xa là một phản ứng khó khăn nhưng cần thiết trước sự đối xử hà khắc của người thân hoặc trước việc họ từ chối chấp nhận những phần cốt lõi trong bản sắc của một người, như niềm tin tôn giáo hay xu hướng tính dục. Họ cũng bác bỏ những định nghĩa truyền thống về gia đình vốn đề cao lòng trung thành vô điều kiện, một nguyên tắc mà đặc biệt là người trẻ ngày nay đang đặt lại câu hỏi.

Theo cuộc thăm dò YouGov năm ngoái, ba lý do hàng đầu khiến người ta rời xa cha mẹ là “hành vi thao túng”, “bạo hành thể chất, tinh thần hoặc tình dục” và “dối trá hoặc phản bội”. Với anh chị em ruột, ba lý do hàng đầu là “xung đột tính cách”, “dối trá hoặc phản bội” và “hành vi thao túng”. Đó đều là những lý do hoàn toàn chính đáng để giảm thiểu tiếp xúc với bất kỳ ai, dù chúng ta có chung huyết thống hay không. Thế nhưng, cho đến nay, với tư cách cá nhân và cả với tư cách một xã hội, chúng ta thường dành cho gia đình một sự miễn trừ. Ta quá dễ dãi, biến những tội lỗi nghiêm trọng của người thân thành những lỗi lầm nhẹ tênh. Suốt hàng thế kỷ, chúng ta bị trói buộc bởi những câu cửa miệng như “máu mủ ruột rà” hay “gia đình là trên hết”, khiến những người mang thương tổn phải âm thầm chịu đựng nỗi đau chỉ vì kẻ gây ra là người nhà.

Chúng ta cũng được dạy rằng bạo hành trong gia đình là hiếm hoi, trong khi thực tế nó xảy ra tràn lan. Mỗi năm có ba triệu trường hợp “ngược đãi” (thuật ngữ bao trùm cho bạo hành thể chất, tình dục, tinh thần và cả sự bỏ bê) được báo cáo với cơ quan chức năng, và đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Những ước tính đáng tin cậy cho thấy có thể đến 90% các trường hợp ngược đãi chưa từng được báo cáo. Và trong khi nhiều dạng bạo hành khác có thể chấm dứt khi nạn nhân rời khỏi mái nhà, thì bạo hành tinh thần thường kéo dài đến cả khi trưởng thành, như đã xảy ra với anh chị em tôi.

Chúng ta cũng thường được khuyến khích làm ngơ trước mối liên hệ nhân quả giữa bạo hành và sự xa cách, điều mà các phát hiện của YouGov và nhiều nghiên cứu khác đã chỉ ra rất rõ ràng. Không phải mọi cuộc đoạn tuyệt đều bắt nguồn từ hành vi xấu dai dẳng của một người thân, nhưng phần lớn là như vậy.

Cả trên mạng xã hội lẫn ngoài đời thực, những người sống sót sau tổn thương, các nhà lâm sàng và các nhà nghiên cứu đang cùng nhau tháo gỡ hàng loạt ngộ nhận về việc đoạn tuyệt gia đình, chẳng hạn như quan niệm sai lầm rằng đó là hành vi ích kỷ hay bốc đồng (vô tình đổ thêm xấu hổ lên người lựa chọn rời đi), hoặc rằng đã cắt đứt thì phải hoàn toàn và vĩnh viễn (khiến quyết định ấy nghe có vẻ cực đoan và đáng sợ hơn thực tế). Trên thực tế, chúng ta có thể điều chỉnh mức độ và khoảng thời gian xa cách sao cho đem lại cho mình nhiều bình yên và an toàn nhất.

Tôi đã chọn rời đi hoàn toàn, nhưng nhiều người sống sót khác nhận ra rằng việc giữ liên lạc ở mức hạn chế, đôi ba câu chuyện xã giao trong những buổi họp mặt gia đình, hay thỉnh thoảng gửi một email, đã đủ mang lại cho họ sự nhẹ nhõm và khoảng trời riêng cần thiết, đồng thời tránh được cảm giác tội lỗi (vốn thường không có cơ sở) khi cắt đứt hoàn toàn. Và trong một số trường hợp, sự hàn gắn là điều có thể, đặc biệt khi bạo hành không phải là nguyên nhân gốc rễ, hoặc khi những người thân từng gây tổn thương chứng minh được rằng họ có thể tôn trọng ranh giới mà trước đây họ từng chà đạp.

Vì thế, đoạn tuyệt không nhất thiết là điểm đến cuối cùng. Nhưng với nhiều người mà chính người thân lại là những người gây tổn hại nhiều nhất trong đời họ, đó là bước đi đầu tiên không thể thiếu. Rời xa giúp ta có được một góc nhìn mà trước đây ta chưa từng có, khi tầm nhìn của ta còn bị bóp méo bởi sự tàn nhẫn, những đòi hỏi hay những lời miệt thị từ người thân.

Và dù hành trình ấy rốt cuộc diễn ra theo cách nào, việc tạo ra khoảng cách giữa ta và họ cũng trao cho ta một thứ quyền năng mà ta chưa từng nắm giữ. Trước đây, bằng cách này hay cách khác, họ kiểm soát chúng ta; giờ đây, cuối cùng ta cũng đang giành lại quyền làm chủ. Tôi chỉ có thể tán thành sự thay đổi ấy trong động lực gia đình.

Làn sóng chú ý gần đây dành cho việc đoạn tuyệt khiến nó trông như một điều mới mẻ, nhưng thật ra nó đã tồn tại song song với gia đình từ thuở gia đình xuất hiện. Dẫu vậy, vẫn chưa có đủ những hướng dẫn dựa trên bằng chứng về cách tốt nhất để tạo khoảng cách với những người thân nhiều vấn đề.

Tôi đã trò chuyện với nhiều người sống sót phải tự vạch ra con đường cho mình, và có người đã làm điều đó một cách đáng khâm phục. Tôi trân trọng tất cả họ, bất kể họ chọn cách nào hay kết quả ra sao, bởi ai cũng phải vượt qua sự kỳ thị mà những điều cấm kỵ ăn sâu luôn áp đặt. Tôi hy vọng một ngày nào đó, sự kỳ thị bất công này sẽ phai nhạt, giống như điều từng xảy ra với điều cấm kỵ gần gũi nhất với đoạn tuyệt: ly hôn.

Xã hội đang dần làm tốt hơn trong việc hỗ trợ những người sống sót sau bạo lực gia đình khi họ cần rời bỏ người bạo hành. Thực vậy, sự kỳ thị với ly hôn, dù vì bất kỳ lý do nào, phần lớn đã tan biến, và đó là điều nên xảy ra. Cũng như ly hôn, đoạn tuyệt là một quá trình phức tạp và đầy đau đớn, nhưng nó thường mang lại bình yên, sự nhẹ nhõm và cơ hội trưởng thành, giống như ly hôn vẫn có thể làm được. Chúng ta nên được ủng hộ, hoặc ít nhất đừng bị khiển trách, nếu quyết định “ly hôn” với người thân vì bất kỳ lý do gì.

Tôi cảm thấy được tiếp thêm sức mạnh khi biết rằng ngày càng nhiều người đang đặt ra những chuẩn mực cao hơn cho gia đình mình, dám nói ra sự thật của bản thân và nâng đỡ những người khác muốn làm điều tương tự. Tôi tha thiết hy vọng “tỷ lệ ly hôn” trong các gia đình sẽ còn tăng lên. Sự gia tăng ấy sẽ làm suy giảm ảnh hưởng của những người thân gây hại và mang lại tự do, chữa lành, thậm chí là niềm vui cho hàng triệu người sống sót. 

References

news.cornell.edu/stories/2020/09/pillemer-family-estrangement-problem-hiding-plain-sight

today.yougov.com/society/articles/52733-family-estrangement-how-often-and-why-it-happens

https://podcasts.apple.com/us/podcast/oprah-explores-the-rising-trend-o…

nytimes.com/2025/11/26/opinion/thanksgiving-family-fighting.html?smid=nytcore-ios-share

acf.gov/sites/default/files/documents/cb/cm2022.pdf

time.com/archive/6932984/study-most-child-abuse-goes-unreported/

Tác giả: Eamon Dolan

Nguồn: More of Us Are Parting With Our Relatives. That's Good | Psychology Today