Nên làm gì khi ở bên một người ít cam kết hơn

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Các cặp đôi sống chung nhưng chưa kết hôn có xu hướng rơi vào mối quan hệ cam kết không cân xứng nhiều hơn.
• Người ít cam kết thường cảm thấy kém hài lòng hơn trong mối quan hệ và xảy ra xung đột nhiều hơn.
• Hiểu được nguyên nhân của sự thiếu cam kết có thể khơi mở những ý tưởng cho thay đổi tích cực.

Rất nhiều người từng yêu một ai đó mà cảm giác tình cảm mình trao đi không được đáp lại trọn vẹn. Sự lệch nhịp ấy gieo vào lòng ta nỗi bất an và hoài nghi, bởi bình yên và bền lâu trong tình yêu chỉ có thể được nuôi dưỡng bằng sự tương xứng và tôn trọng lẫn nhau. Nhưng trước khi bạn buông tay một người còn do dự, hoặc cam chịu ở lại trong một mối quan hệ đầy bất ổn và thiếu thốn, hãy thử tìm hiểu vì sao người ấy chần chừ, và liệu có cách nào để cùng nhau tháo gỡ những vướng mắc đó hay không.

Sống chung và sự cam kết không cân xứng

Scott M. Stanley và các cộng sự (2017) đã nghiên cứu về tình trạng cam kết không cân xứng trong các mối quan hệ. Dựa trên mẫu các cặp đôi khác giới chưa kết hôn, họ so sánh mức độ bền vững của những mối quan hệ có sự chênh lệch lớn về cam kết với những mối quan hệ cân bằng hơn. Kết quả cho thấy các cặp đôi có con chung hoặc đang sống chung có khả năng rơi vào tình trạng cam kết không cân xứng (ACRs) cao hơn những cặp khác. Tuy nhiên, dù các cặp có con chung dễ rơi vào trạng thái này, thì những mối quan hệ mà một hoặc cả hai người đã có con riêng từ trước lại không cho thấy xu hướng tương tự.

Các nhà nghiên cứu cho rằng việc sống chung và cùng nuôi con chung có thể khiến một mối quan hệ cam kết lệch nhịp tiếp tục kéo dài, dù lẽ ra nó đã có thể kết thúc. Họ cũng gợi ý rằng những cặp đôi cam kết không đồng đều có thể chọn sống chung thay vì kết hôn, bởi mức độ ràng buộc trong việc sống chung thường thấp hơn và mơ hồ hơn so với hôn nhân.

Trong các mối quan hệ cam kết không cân xứng, người ít cam kết hơn cho biết họ cảm thấy kém thích nghi với mối quan hệ, xung đột nhiều hơn và có xu hướng gây hấn cao hơn, điều mà Stanley và nhóm của ông lý giải là do mức độ cam kết thấp. Ngược lại, người cam kết nhiều hơn cũng báo cáo rằng họ ít hài lòng hơn, nhiều xung đột hơn và có hành vi gây hấn hơn, một kết quả đáng chú ý, bởi thông thường mức độ cam kết cao thường giúp kiềm chế xung đột và sự gây hấn.

Về khác biệt giới tính, nghiên cứu cho thấy khả năng chia tay được dự đoán nhiều hơn bởi mức độ cam kết của người phụ nữ, hơn là chỉ dựa vào sự chênh lệch cam kết giữa hai người.

Source: Image by Olcay Ertem from Pixabay

Cảm nhận về cam kết theo thời gian

Nghiên cứu gần đây hơn của Kiersten Dobson và các cộng sự (2023) đã xem xét tác động của các dạng chênh lệch cam kết khác nhau đối với sự hài lòng và tan vỡ trong mối quan hệ. Họ phân biệt giữa “cam kết không cân xứng”, tức sự khác biệt tại cùng một thời điểm, và “lệch nhịp theo thời gian”, tức sự khác biệt trong tiến trình tăng hoặc giảm cam kết qua thời gian, để tìm hiểu mối liên hệ của chúng với sự hài lòng và nguy cơ chia tay.

Qua ba nghiên cứu kéo dài từ vài ngày, vài tháng đến nhiều năm, Dobson và cộng sự phát hiện rằng khi đã kiểm soát mức độ cam kết của từng người và của bạn đời họ, thì sự chênh lệch cam kết hoặc lệch nhịp theo thời gian không còn dự đoán được sự hài lòng hay tan vỡ. Điều thực sự có ý nghĩa dự báo chính là mức độ cam kết của mỗi cá nhân và số lần mức độ cam kết suy giảm theo thời gian. Đáng chú ý, mức độ cam kết của phụ nữ (chứ không phải của nam giới) và tỷ lệ những lần suy giảm dần dần này có liên hệ với khả năng chia tay.

Làm mới nhịp sống để hồi sinh tình yêu

Có những người muốn cùng bạn trưởng thành và đổi mới, thay vì mắc kẹt trong lối mòn, và rất có thể, mong muốn ấy cũng nằm trong bạn. Nhưng khi một người háo hức thay đổi còn người kia lại ngần ngại, những rắc rối sẽ xuất hiện. Dẫu vậy, sự khác biệt trong mong muốn thử điều mới hay xây dựng nếp sống mới không phải là điều không thể bàn bạc. Hãy cùng nhau nói về lợi ích của việc bước tiếp bên nhau, tạo ra trải nghiệm mới, và sẻ chia những hành trình chung.

Lắng nghe người bạn đời bằng sự chú tâm, quan tâm và tôn trọng có thể mở ra cánh cửa cho thay đổi tích cực. Thậm chí, chỉ riêng việc thể hiện sự chân thành ấy cũng đủ tạo nên một chuyển động nhỏ theo hướng đúng đắn, nhắc cả hai nhớ lại vì sao ngày đầu tiên họ chọn nắm tay nhau.

Nhiều người e dè cam kết yêu tự do của mình và không ngại bày tỏ điều đó. Khi hiểu được tâm thế ấy, ta có thể tìm ra những hoạt động chung hay mối quan tâm chung không đe dọa cảm giác độc lập của họ. Nhưng nếu đã cố gắng hết sức mà sự lệch nhịp vẫn còn nguyên, những cặp đôi đã thử mọi hướng thay đổi, kể cả tìm đến tư vấn hôn nhân khi cần thiết, có thể đi đến kết luận rằng họ đã làm tất cả những gì có thể. Khi ấy, khép lại trong sự thấu hiểu và ít nuối tiếc sẽ giúp cả hai bước tiếp, vẫn giữ được sự tử tế dành cho nhau, nhưng mỗi người đi trên con đường riêng của mình.  

References

[i] Stanley, Scott M., Galena K. Rhoades, Shelby B. Scott, Gretchen Kelmer, Howard J. Markman, and Frank D. Fincham. 2017. “Asymmetrically Committed Relationships.” Journal of Social and Personal Relationships 34 (8): 1241–59. doi:10.1177/0265407516672013.

[ii] Dobson, Kiersten, Brian G. Ogolsky, and Sarah C. E. Stanton. 2023. “So Where Do You See This Going? The Effects of Commitment Asymmetry and Asynchrony on Relationship Satisfaction and Break‐up.” European Journal of Social Psychology 53 (5): 890–905. doi:10.1002/ejsp.2942.

Chapman, C. L., Liu, D. Y., Stanley, S. M., & Rhoades, G. K. (2025). Thinking about moving in together? Reasons for cohabitation are associated with relationship outcomes over time. Couple and Family Psychology: Research and Practice. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/cfp0000286

Tác giả: Wendy L. Patrick, J.D., M.Div., Ph.D.

Nguồn: What to Do With a Less-Committed Partner  | Psychology Today