Nét tính cách đôi khi khiến cuộc sống thêm nặng nề

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Tính cách không có tốt hay xấu tuyệt đối, giá trị của chúng tùy thuộc vào việc ta dùng ở đâu.
• Chính những thói quen giúp bạn thành công ở giai đoạn này lại có thể gây ra trở ngại ở giai đoạn khác.
• Chỉ cần một chút thay đổi trong suy nghĩ và hành động, bạn có thể điều chỉnh bản thân để tiến gần hơn đến mục tiêu.

Một trong những lầm tưởng phổ biến nhất về tính cách là cho rằng có những nét tính cách luôn luôn tốt hơn những nét khác. Chúng ta mặc định rằng giữ được sự điềm tĩnh thì tốt hơn là nhạy cảm, hay sự tận tâm, kỹ tính luôn là một điểm cộng. Nhưng mọi chuyện không đơn giản như thế. Việc một nét tính cách là trợ lực hay lực cản phần lớn phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể.

Chẳng hạn, tôi có một anh đồng nghiệp vốn rất ít khi lo âu, nói cách khác là anh ấy cực kỳ vững vàng trước những cảm xúc tiêu cực. Nghe thì có vẻ là một điều may mắn, nhưng chính sự "tĩnh lặng" quá mức đó đã khiến anh gặp rắc rối với vợ không ít lần. Chị vợ thường cảm thấy anh chẳng hề biết bất bình thay cho chị mỗi khi chị kể về những chuyện bực mình ở công sở. Dù anh không hề cố ý, nhưng cách anh đáp lại bằng câu "rồi sẽ ổn thôi" hay vội vàng đưa ra giải pháp khiến vợ cảm thấy như tâm tư của mình đang bị xem nhẹ.

Tương tự, sự quá cầu toàn và tận tụy lại chính là rào cản khiến một khách hàng của tôi không thể thăng tiến. Cô ấy dành quá nhiều thời gian để trả lời từng cái email hay kiểm tra lại từng li từng tí công việc của cấp dưới, đến nỗi chẳng còn tâm trí đâu cho những ý tưởng sáng tạo hay tầm nhìn chiến lược. Ban lãnh đạo cấp cao thấy cô ấy là người không thể thiếu trong bộ máy, nhưng đồng thời, họ lại lo ngại rằng cô chưa thực sự sẵn sàng để bước lên một vị trí cao hơn.

Khi tính cách và mục tiêu "vênh" nhau

Những ví dụ trên đã làm sáng tỏ một chân lý quan trọng: Tính cách vốn không có tốt hay xấu; chúng có ích hay không hoàn toàn phụ thuộc vào việc bạn đang muốn đạt được điều gì.

Khó khăn thường nảy sinh khi những thói quen tính cách từng giúp ích cho bạn trong quá khứ giờ đây không còn phù hợp với mục tiêu hiện tại nữa. Chính những nét tính cách từng đưa bạn đến thành công ở một giai đoạn này của cuộc đời, lại có thể trở thành lực cản ở một giai đoạn khác.

Với anh đồng nghiệp của tôi, sự lạc quan và thong dong chính là một trong những điểm cuốn hút khiến vợ anh cảm mến ngay từ đầu, dù giờ đây nó lại gây ra những hờn dỗi giữa hai người. Hay như sự tỉ mỉ, chau chuốt từng chi tiết vốn đã giúp khách hàng của tôi thăng tiến nhanh chóng trong những năm đầu sự nghiệp, thì nay lại chính là rào cản ngăn cô trở thành một nhà lãnh đạo tầm cỡ.

Dưới đây là những nét tính cách thường giống như "con dao hai lưỡi" trong cuộc sống:

• Sự tận tâm, kỹ tính: Giúp bạn trở nên đáng tin cậy và chu đáo, nhưng dễ sa vào chủ nghĩa hoàn hảo khiến việc ra quyết định chậm trễ hoặc không dám tin tưởng giao phó cho người khác.
• Sự hiền hòa, dễ mến: Giúp gắn kết các mối quan hệ và làm việc nhóm hiệu quả, nhưng lại khiến bạn khó lòng đặt ra những giới hạn cho bản thân hay đấu tranh cho quyền lợi của chính mình.
• Sự vững vàng, ít lo âu: Giúp bạn giữ được bình tĩnh trước áp lực, nhưng đôi khi lại tạo cảm giác lạnh lùng, xa cách khi người khác đang cần một sự thấu cảm hay vỗ về.
• Sự nhạy cảm, dễ lo âu: Giúp bạn có tâm hồn trắc ẩn và tinh tế trong cảm xúc, nhưng lại dễ khiến bạn cảm thấy đuối sức và quá tải trước những tình huống căng thẳng.
• Sự tự lập cao: Giúp bạn kiên cường và tự đứng vững trên đôi chân mình, nhưng lại vô tình khiến bạn thấy khó khăn khi cần mở lời nhờ giúp đỡ hay xây dựng những kết nối sâu sắc với mọi người.
• Sự hướng ngoại: Mang lại năng lượng và sự sôi nổi cho những buổi gặp gỡ, nhưng đôi khi khiến bạn vô tình lấn át người khác hoặc bỏ qua những góc khuất lặng lẽ hơn.
• Sự thực tế, ít mơ mộng: Giúp bạn làm việc hiệu quả và tôn trọng những giá trị truyền thống, nhưng lại có thể khiến bạn gặp khó khăn khi cần thay đổi, sáng tạo hay thử nghiệm cái mới.

Tính cách không phải là thứ bất biến

Tin vui từ những nghiên cứu hiện đại về tâm lý học là: tính cách của chúng ta không hề "đóng đinh" một chỗ.

Các nhà tâm lý học định nghĩa tính cách chính là cách bạn thường suy nghĩ, cảm nhận và hành xử. Điều quan trọng là hãy xem những nét tính cách đó như những "tấm nhãn" mô tả bản thân, chứ không phải là cái khuôn đúc sẵn định đoạt mọi việc. Nói cách khác, khi bạn làm một bài trắc nghiệm tính cách, kết quả đó đơn giản chỉ là bản tóm tắt cách bạn đã sống trong quá khứ. Chúng không hề có quyền quyết định bạn sẽ phải sống thế nào trong tương lai.

Khi chúng ta chủ động thử nghiệm những cách nghĩ và cách làm mới, tập phản ứng khác đi một chút trước những tình huống quen thuộc, ta sẽ bắt đầu thu thập được những trải nghiệm mới mẻ về việc "trở thành một phiên bản khác" của chính mình.

Anh đồng nghiệp của tôi đã tự thử thách bản thân bằng cách hỏi vợ nhiều hơn và tập diễn đạt lại cảm xúc của vợ để chắc chắn rằng anh thực sự hiểu những gì chị đang trải qua. Còn vị khách hàng của tôi đã bắt đầu tập đóng hộp thư điện tử lại, tin tưởng giao phó công việc cho nhân viên nhiều hơn để bản thân có thêm thời gian cho những kế hoạch tầm vóc.

Lúc mới bắt đầu, những thay đổi này có thể khiến họ thấy không thoải mái, nhưng dần dà, chúng đã trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống của họ. Đó chính là cách mà những thay đổi nhỏ nhưng đầy chủ ý trong tính cách diễn ra trên thực tế.

Mục tiêu ở đây không phải là để biến bạn thành một con người hoàn toàn khác. Mà là để điều chỉnh những thói quen của bạn sao cho vừa vặn hơn giữa con người hiện tại và cuộc sống mà bạn đang mơ ước.

Chút điều chỉnh nhỏ cho một sự "vừa vặn" hơn

Khi cảm thấy cuộc sống bỗng trở nên nặng nề hơn mức cần thiết, nhiều người thường cho rằng mình chỉ cần thêm kỷ luật hay ý chí là đủ. Nhưng sự thật, vấn đề thường nằm ở chỗ những thói quen tính cách của họ không còn ăn khớp với những mục tiêu mà họ đang theo đuổi. Những nét tính cách từng giúp bạn gặt hái thành công trước kia có thể không còn phù hợp với những đòi hỏi của chặng đường kế tiếp. Thay vì cứ gồng mình lên và ép uổng bản thân, có lẽ sẽ tốt hơn nếu bạn thử tự hỏi: liệu một vài điều chỉnh nhỏ trong cách nghĩ, cách làm có giúp giảm bớt những va chạm không đáng có, để con người bạn và cuộc đời bạn muốn xây dựng trở nên hòa hợp, vẹn tròn hơn? 

Tác giả: Shannon Sauer-Zavala Ph.D.

Nguồn: The Personality Trait That Can Make Life Feel Harder | Psychology Today