Sự trưởng thành cảm xúc trong tình yêu

Khi bụi mờ đã lắng xuống, phẩm chất hấp dẫn nhất ở một người bạn đời không phải là nhan sắc, tiền bạc hay sự thông minh lanh lợi, mà hơn hết thảy là sự trưởng thành cảm xúc trong tình yêu: khả năng kiểm soát cơn nóng giận, giải thích hành động của mình, biết xin lỗi khi sai, đối diện với nỗi sợ yêu mà không được đáp lại, tha thứ cho những lỗi lầm của người kia, hiểu rõ mình đang cảm thấy gì, biết hàn gắn sau xung đột và vẫn giữ được sự cởi mở, tò mò trước những bí ẩn và phức tạp của tâm trí và trái tim cuồng nhiệt của con người.

Điều khó khăn là phải mất rất nhiều thời gian để nhận ra một người thực sự trưởng thành đến đâu. Bề ngoài, họ có thể đang ở tuổi bốn mươi, vừa qua hai mươi mốt, hay sắp chạm ngưỡng chín mươi. Nhưng tuổi tác sinh học nói lên rất ít về độ chín muồi cảm xúc. Có những đứa trẻ tập đi ẩn mình trong thân xác người tám mươi tuổi; cũng có những gương mặt trẻ trung che giấu một trí tuệ vô cùng từng trải.

Để rút ngắn hành trình khám phá, ta có thể lần theo một danh sách những thành phần cốt lõi của sự trưởng thành cảm xúc, nhằm khơi gợi cảm giác vừa nhận ra, vừa thiếu vắng:

Sự phụ thuộc

Điều căn bản nhất, đáng sợ nhất và cũng gian nan nhất mà một mối quan hệ đòi hỏi ở mỗi chúng ta là dám phụ thuộc vào một con người khác; yêu là chấp nhận trao cho ai đó quyền lực to lớn đối với tâm trạng và lòng tự trọng của mình; là cho họ quyền có thể làm ta tan nát nếu một ngày họ chọn rời đi.

Người trưởng thành có thể chỉ vừa đủ chịu đựng những hiểm nguy ấy. Họ không hề thích thú; họ có thể đã từng trải qua những kinh nghiệm đau đớn. Nhưng họ có đủ lớp đệm cảm xúc để hạ thấp phòng vệ và chìa tay ra. Họ dám cho người kia được hưởng lợi từ sự tin tưởng ban đầu.

Ngược lại, người chưa trưởng thành về cảm xúc vẫn bước vào tình yêu nhưng không bao giờ thực sự chịu nổi sự căng thẳng mà nó mang lại. Họ có mặt nhưng luôn giữ khoảng cách. Họ nói mình muốn yêu nhưng lại né tránh khi tình yêu thật sự đến. Họ “trở nên khác lạ”; trao đi yêu thương rồi đột ngột rút lại khi cảm xúc dâng cao. Họ khao khát hạnh phúc nhưng luôn tự tay chọc thủng nó ngay khi nó hiện ra. Họ chỉ đứng một nửa bên trong căn nhà.

Để giảm bớt những nguy hiểm mà họ tưởng tượng, họ gây gổ vô cớ. Họ yêu ta trọn vẹn suốt một tháng, rồi bất ngờ tuyên bố cần nghỉ ngơi. Họ có thể tìm đến một người tình khác (hoặc vài người). Họ liên tục bị cuốn vào công việc hay một thú vui nào đó. Hoặc họ che giấu nỗi lo âu bằng sự hung hăng: sao em thô lỗ thế? sao anh lại đến muộn ba phút? – những lời ấy chỉ là vỏ bọc cho một tập hợp nỗi sợ khó nói hơn: rằng mọi thứ có thể kết thúc bất cứ lúc nào, rằng chuyện này chắc chắn không thể bền lâu, rằng niềm tin quá đỗi khó khăn.

Sau cùng, người trưởng thành có thể yêu bởi họ đã làm hòa với sự cô đơn. Họ chấp nhận rằng mối quan hệ có thể thất bại, rằng họ có thể lại phải ở một mình, và rằng họ vẫn có thể sống sót.

Cơn giận

Rất ít người trong chúng ta lớn lên trong những gia đình thực sự quan tâm đến các cảm xúc phức tạp. Ta học cách im lặng trước những gì mình cảm thấy, nhất là khi đó là cơn giận hay sự ghen tuông. Ta trở nên ngoan ngoãn một cách bất thường, để không làm tổn thương tinh thần mong manh của những “người lớn nửa vời” xung quanh. Người chưa trưởng thành về cảm xúc tiếp tục mang theo những chiến lược thích nghi ấy; họ đối xử với ta như những người lớn thuở xưa từng buộc họ phải kìm nén và không trung thực. Họ không dám nói rằng ta đã làm họ buồn. Họ không dành cho ta cái ân huệ là được la mắng (trong chừng mực) ngay khi họ bắt đầu bực bội. Họ im lặng, biến mất hàng giờ trong phòng riêng, nói rằng cần đi thăm họ hàng hay chơi golf triền miên. Dấu hiệu đầu tiên ta nhận ra có vấn đề là họ trở nên u sầu và không còn muốn gần gũi ta nữa. Ta sẽ biết mình đã gặp được một người trưởng thành thật sự khi họ tôn trọng ta đủ để nói to và rõ rằng ta đã cư xử ngốc nghếch (đôi lúc), và cho phép ta giải quyết vấn đề ngay lúc đó. Phúc cho những ai có thể nổi giận một cách gọn gàng và nhanh chóng.

Lawrence MacDonald, Monument to Emily Georgiana, Lady Winchilsea, 1850. 

Đọc ý nghĩ

Người trưởng thành hiểu rõ một sự thật đáng kinh ngạc: không ai có thể tự động đọc được suy nghĩ của họ. Họ không mong đợi người bạn đời phải biết rằng họ đang buồn vì cách ta nói về mẹ họ hay vì ta quên ngày giỗ con chó của họ. Họ đã đi đến một kết luận vừa nản lòng vừa cao cả: không có lựa chọn nào khác ngoài việc truyền đạt những mối bận tâm quan trọng của mình qua phương tiện vụng về và tốn thời gian ấy – ngôn ngữ.

Tự nhận thức

Người trưởng thành đã nỗ lực để hiểu chính tâm trí mình. Họ không mãi mơ hồ trước cảm xúc của bản thân. Họ không rơi vào trạng thái mờ mịt mỗi khi cần suy nghĩ về một vấn đề: công việc nào phù hợp, làm sao nói với ta về một rắc rối, cảm xúc của họ với người anh rể. Họ duy trì một đường dây liên lạc với trái tim mình. Họ có thể cho ta biết điều gì đang diễn ra bên trong họ trong thời gian khá ngắn. Họ không cần cả tuần để nhận ra rằng họ bực bội vì chuyện ở chỗ làm hay khó chịu với bộ phim ta chọn. Nói như người ta thường nói, họ chạm được vào cảm xúc của mình. Họ là những người đưa tin khá đáng tin cậy, khá kịp thời về những trạng thái cảm xúc lạ lùng của chính họ.

Vô thức

Người trưởng thành biết rằng mình có một phần vô thức, tức là một vùng tâm trí bắt nguồn từ thời thơ ấu, đầy những kịch bản bí ẩn và trái ngược trực giác, khiến họ có xu hướng làm những điều kỳ quặc: tự phá hoại mình, gây khó chịu cho ta không vì lý do gì, hay bị thôi thúc từ chối sự âu yếm. Họ hiểu rằng có thể vì những lý do vô thức mà họ quên chìa khóa nhà, bị đau bụng vào ngày đầu kỳ nghỉ, hay cư xử thô lỗ với dì của ta. Họ không khăng khăng rằng mình luôn tỉnh táo và logic, và chính vì thế, họ mới thật sự là người hợp lý.

Sự xúc phạm

Người chưa trưởng thành cảm xúc biết ngay lập tức rằng bạn cố ý làm tổn thương họ. Rằng bạn đang tìm cách hủy hoại cuộc đời họ. Rằng mọi thứ đều được tính toán từ trước. Họ là những chuyên gia trong việc tự ái, một chiến lược hoàn hảo để không phải chịu trách nhiệm cho bất cứ điều gì mình đã làm. Người trưởng thành cũng cảm thấy nhói đau như vậy, nhưng họ có thể mở rộng trí tưởng tượng của mình xa hơn. Có thể trông giống như một lời xúc phạm, nhưng đó cũng có thể chỉ là một vết thương vô tình, bắn ra từ sự mệt mỏi và tủi thân. Bạn có thể đã làm họ đau khá nhiều, nhưng động cơ chỉ đơn giản là kiệt sức và lo âu. Những kết cục tệ hại đôi khi bắt nguồn từ những nguyên nhân vô tội.

Tự cho mình là đúng

Người trưởng thành về mặt cảm xúc không bám chặt vào ý niệm về phẩm giá của bản thân. Họ không khăng khăng rằng mình tuyệt vời. Họ hoàn toàn ý thức được mình có thể tệ đến mức nào, và đã từng tệ ra sao. Từ nền tảng ấy, họ dễ dàng tha thứ cho nhiều điều bạn làm, và xin lỗi rất nhanh. Họ cũng biết cười, phần lớn là cười chính mình.

Trách nhiệm

Người chưa trưởng thành chịu một áp lực nội tâm lớn đến mức họ không thể chấp nhận rằng, ngoài tất cả những thứ khác, mình còn có thể đã làm sai điều gì đó. Không thể nào là họ làm bẩn tấm thảm; họ không gây ra rắc rối; họ không phải là người phá hỏng kế hoạch. Họ không chịu nổi thêm bất kỳ lý do nào nữa để ghét chính mình.

Ngược lại, người trưởng thành về mặt cảm xúc vận hành với một cái nhìn lành mạnh và khoan dung hơn về bản thân. Họ cho phép mình tồn tại và mắc lỗi. Họ biết mình có những động cơ kỳ quặc và những góc tối. Vì thế, rất có thể chính họ là người làm sứt cạnh tủ, móp xe, nhớ nhầm ngày tháng và cư xử không mấy lịch sự trong bữa tối. Và họ có khả năng thực hiện một cử chỉ cao cả – đòi hỏi ít nhất một lớp tự yêu thương: xin lỗi.

Lịch sự

Buông thả cảm xúc có thể rất đã, gần như kiểu Latin vậy. La hét khi tức giận. Cúp máy cái rụp. Tuôn ra một tràng những lời sỉ nhục. Nhưng điều đó cũng mệt mỏi và gây tổn thương. Người trưởng thành về cảm xúc, dù tôn trọng đam mê, đã mệt nhoài đi đến chấp nhận vẻ đẹp của sự lịch sự. Bất cứ khi nào có thể, họ thể hiện phép tắc rất mực. Họ gần như cổ điển và trang trọng. Họ làm mềm ý kiến của mình bằng những câu “có lẽ…” hay “biết đâu…”. Họ nói “bạn thật tử tế…” và “bạn chu đáo quá…”. Họ đối xử với người bạn đời như với một người bạn cũ rất đáng kính, hay một vị sứ giả, và hiểu rằng, suy cho cùng, đó chính là tình yêu.

Cuồng nộ hay im lặng

Người trưởng thành cố tránh hai nỗi ám ảnh lớn: cuồng nộ hoặc im lặng. Khi có điều gì đó không ổn, họ không la hét. Nhưng họ cũng không im thin thít rồi rút lui. Họ cố gắng nói cho bạn biết điều gì đang sai bằng một giọng điệu vừa phải và dịu dàng. Có thể phải mất cả đời mới làm được điều này. Chúng ta trao huy chương cho người nhảy xa. Trong một xã hội được sắp xếp tốt hơn, hẳn sẽ có huy chương cho những ai đã né được cuồng nộ hoặc im lặng, để đổi lấy một cuộc trò chuyện cẩn trọng và chân thành trên ghế sofa, đâu đó giữa bảy và chín giờ tối.

Tin xấu

Người trưởng thành đủ tử tế để nói ra trọn vẹn và từ sớm. Họ không vụng về che chở ta khỏi những sự thật ta cần để tồn tại: như việc có thể họ đã hết yêu ta, hoặc rằng họ đang rất giận dữ. Họ tôn trọng ta đủ để phá hỏng cuối tuần của ta, nhằm giúp ta cứu lấy năm năm tiếp theo.

Quyến rũ

Người trưởng thành hiểu niềm vui của sự quyến rũ như bất kỳ ai; nhưng họ học cách giữ nó trong giới hạn. Họ chỉ quyến rũ những người mà họ có ý định ở bên và đối xử tử tế. Họ chống lại việc được ngưỡng mộ bởi những người mà họ không thể sống cho đáng ngưỡng mộ cùng.

Bi quan

Người trưởng thành mang một sự bi quan sâu sắc về tình yêu và các mối quan hệ. Họ biết rằng ai cũng đầy khiếm khuyết, rằng tình yêu khó có thể suôn sẻ, và rằng mỗi người đều (ít nhiều) méo mó. Những suy nghĩ ảm đạm ấy, thay vì kéo theo tuyệt vọng hay hư vô, lại giúp họ trở nên kiên nhẫn, tử tế và rất hài hước. Cần gì phải la lối trước từng lỗi nhỏ, khi toàn bộ chuyện yêu đương vốn đã hơi thảm họa? Việc gì phải ngoại tình, khi ai cũng phần nào tệ cả? Họ biết mình chẳng phải thiên thần, nên sẵn sàng ở lại với những phần “quỷ quái” của bạn.

Sự tò mò

Người trưởng thành có thể tò mò trước những khủng hoảng ập đến với mình. Tại sao ta lại cãi nhau chuyện này lần nữa? Vì sao chuyện chăn gối không ổn? Sao mình lại thấy ghen? Họ có năng lượng để đặt câu hỏi. Họ là những nhà lý thuyết của tình yêu. Họ không bao giờ chán. Họ làm công việc cảm xúc: nói chuyện, tưởng tượng, suy ngẫm cho cả hai. Họ tự hỏi: vì sao mọi thứ trở nên khó khăn? Làm sao để vui hơn? Vì sao ta cứ cáu kỉnh?

Hàn gắn

Người trưởng thành về mặt cảm xúc biết rằng mọi thứ có thể vỡ, và họ quan tâm đến phần dán lại. Họ không ngồi im hàng ngày trời khi có rạn nứt xảy ra. Họ quay lại bàn. Họ muốn thử thêm lần nữa. Họ có năng lượng để xem xét lại vấn đề: vì sao tôi bị tổn thương? vì sao bạn đã quát? cả hai ta đang không nhìn thấy điều gì? Họ muốn nói chuyện, và đủ can đảm để nhấc điện thoại lên. Với họ, tình yêu trước hết là một công việc, chứ không chỉ là một cảm xúc.

*

Những người may mắn trong chúng ta học được sự trưởng thành cảm xúc từ thời thơ ấu, qua việc chứng kiến những người lớn thực sự thương lượng và gìn giữ một mối quan hệ. Còn lại, chúng ta phải đi học. Và thường chỉ đến khi đã trưởng thành, ta mới nhận ra sự trưởng thành cảm xúc trong tình yêu quan trọng đến nhường nào: nền móng lặng lẽ nằm dưới mỗi lời xin lỗi, mỗi lần hàn gắn, mỗi khoảnh khắc kiên nhẫn. Không có tham vọng nào lớn lao hơn việc có thể trả lời câu hỏi ta muốn làm gì khi (cuối cùng) lớn lên: trở thành một người trưởng thành về mặt cảm xúc. 

Nguồn: EMOTIONAL MATURITY IN LOVE | The School Of Life