Sức mạnh mang tính cách mạng của Tình yêu Đôi lứa

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Trong suốt chiều dài lịch sử, tình yêu đôi lứa đã thúc đẩy bình đẳng giới bằng cách nuôi dưỡng sự thấu cảm và tôn trọng lẫn nhau.
• Các chuẩn mực văn hóa có ảnh hưởng đáng kể đến cách tình yêu tác động đến vai trò của mỗi giới trong xã hội.
• Sự xao nhãng từ công nghệ và những thách thức của đời sống hiện đại đang đe dọa sự hiện diện của những kết nối yêu thương.
• Việc khơi dậy giá trị của tình yêu có thể là chìa khóa để thúc đẩy những bước tiến tiếp theo trên con đường bình đẳng giới.

Tình yêu đôi lứa không chỉ là chất liệu của những câu chuyện cổ tích hay những lời cầu nguyện viển vông. Nó có thể là lời giải thích cho lý do tại sao một số xã hội đã đạt được sự bình đẳng giới, trong khi những nơi khác vẫn duy trì chế độ phụ hệ hà khắc.

Alice Evans, Giảng viên cao cấp về Khoa học Xã hội và Phát triển tại Đại học King’s College London, đã chia sẻ trước khán giả tại hội nghị TED thường niên năm 2025 rằng: Tình yêu, dù thường bị xem nhẹ là chuyện riêng tư hay vụn vặt, thực chất đã âm thầm và mạnh mẽ nhào nặn nên cấu trúc xã hội, sự trao quyền cho phụ nữ và sự tiến hóa của văn hóa.

Một thế kỷ trước, hầu như mọi thiết chế trên hành tinh này, từ quốc hội, tòa án, truyền thông đến tôn giáo và đại học, đều chìm trong tư tưởng phụ hệ. Đàn ông thống trị cả đời sống công cộng lẫn tư gia, họ mặc định quyền lực đó không chỉ là lẽ tự nhiên mà còn là chuẩn mực đạo đức. Kể từ đó, sự phát triển kinh tế, giáo dục, biện pháp tránh thai, cải cách luật pháp và các phong trào nữ quyền thường được ghi nhận là những nhân tố tạo nên bước tiến cho bình đẳng giới. Tuy nhiên, Evans đã đề xuất thêm một nguồn sức mạnh khác vốn thường bị bỏ qua: tiềm năng chuyển hóa mạnh mẽ của tình yêu đôi lứa.

Alice Evans on the Ted stage

Source: ©Ted | photo by Gilberto Tadday

Tình yêu như một Sức mạnh Chính trị

Từ lâu, chủ nghĩa nữ quyền luôn giữ cái nhìn hoài nghi về tình yêu và hôn nhân, coi đó là những hình mẫu và thiết chế lịch sử dùng để áp bức phụ nữ. Đặc biệt, những người theo làn sóng nữ quyền thứ hai đã chỉ trích "lao động cảm xúc" và những công việc không tên mà phụ nữ phải gánh vác trong hôn nhân; họ cảnh báo về kỳ vọng xã hội buộc phụ nữ phải tìm kiếm hạnh phúc thông qua sự gắn kết tình cảm với nam giới. Trong những khuôn mẫu này, tình yêu thường bị xem là một cái bẫy, đầy cám dỗ trong lời hứa hẹn nhưng cuối cùng lại củng cố quyền thống trị của đàn ông và sự lệ thuộc của phụ nữ.

Thế nhưng, câu chuyện vẫn còn một khía cạnh khác, đó là khả năng giải phóng con người của tình yêu khi nó dựa trên sự tận tâm và tôn trọng lẫn nhau. Thay vì kìm hãm sự phát triển của phụ nữ, Evans lập luận rằng tình yêu có thể nâng cánh cho họ. Những người đàn ông yêu bạn đời sâu sắc sẽ luôn tìm cách để ủng hộ họ. Và tình yêu chính là thứ "chất keo đặc biệt" gắn kết đàn ông và phụ nữ lại với nhau bằng sự thấu cảm và thấu hiểu chân thành.

Dấu chân không đồng nhất của Tình yêu trên Thế giới

Evans đã bắt đầu một cuộc hành trình xuyên lục địa để tìm hiểu cách tình yêu hiện diện khác nhau giữa các nền văn hóa và thời đại, cũng như việc đón nhận hay kìm nén tình yêu đã nhào nặn nên các mối quan hệ giới như thế nào.

Tại châu Âu, tình yêu đôi lứa bắt đầu có được sự thừa nhận của xã hội vào thế kỷ 19 thông qua tác phẩm của các nữ văn sĩ như Jane Austen, George Eliot và chị em nhà Brontë. Những cuốn tiểu thuyết của họ tôn vinh phụ nữ không phải là những người thụ động chờ đợi sự chú ý của đàn ông, mà là những cá nhân có chiều sâu tâm hồn, có chính kiến và xứng đáng được tôn trọng.

Những hình mẫu nữ chính trong văn học đã truyền cảm hứng cho những kỳ vọng ngoài đời thực. Đàn ông bắt đầu bày tỏ tình cảm qua những lá thư tay chân thành, thề nguyện sẽ trân trọng và chăm lo cho hạnh phúc của người vợ. Trong một số trường hợp, tình yêu ấy đã tạo ra những giá trị hữu hình, như câu chuyện về Alfredo di Lelio, người đã sáng tạo ra món mì Fettuccine Alfredo nổi tiếng để bồi bổ cho vợ khi bà chán ăn sau khi sinh con.

Tuy nhiên, tại nhiều nơi ở Trung Đông, Bắc Phi và Nam Á, tình yêu đôi lứa lại bị định kiến. Một cuộc hôn nhân dựa trên tình yêu thường bị xem là một mối đe dọa.

Tại Karachi, anh Bilal hết mực yêu thương vợ, thậm chí còn xây một bức tường ngăn cách để tạo không gian riêng tư cho hai vợ chồng khỏi sự kiểm soát của cha mẹ ở phía bên kia ngôi nhà. Thế nhưng, sự tận tụy của anh lại bị nhìn bằng con mắt nghi ngại. Điều đó không chỉ là khác thường, mà còn bị coi là sự "nổi loạn". Người ta tự hỏi người vợ đã dùng "bùa mê" gì để mê hoặc anh đến vậy?

Ngược lại, Amal, một người phụ nữ trong cùng thành phố, phải chịu đựng sự bạo hành cả về thể xác lẫn tinh thần từ người chồng, một người hoàn toàn nghe lời mẹ và coi lòng trung thành với vợ là sự phản bội đối với bổn phận gia đình. Thiếu đi sợi dây tình cảm của tình yêu, phụ nữ trong những hệ tư tưởng này thường không thể ngăn chặn sự bạo hành hay thậm chí là tìm kiếm sự ủng hộ. Evans lưu ý rằng, tại Pakistan, chỉ có 39% phụ nữ có tiếng nói trong việc chăm sóc sức khỏe cá nhân hoặc các quyết định trong gia đình. Và có đến 40% đàn ông cho rằng việc đánh vợ là điều có thể chấp nhận được.

Ngay cả ở những quốc gia có tỷ lệ phụ nữ đi làm cao như Trung Quốc, tình yêu đôi khi cũng phải nhường chỗ cho năng suất lao động. Sự tăng trưởng kinh tế đã cải thiện vai trò của phụ nữ ngoài xã hội, nhưng nhiều cuộc hôn nhân vẫn khô héo và thiếu vắng tình yêu. Phụ nữ thường phải một mình quán xuyến việc nhà và cảm thấy lẻ loi trên con đường theo đuổi ước mơ riêng.

“Nhưng khi tình yêu nở hoa,” Evans chia sẻ, “nó sẽ tạo ra sức mạnh thay đổi kỳ diệu.” Một người phụ nữ tên Chen đã kể với Evans về người chồng yêu thương cô: “Anh ấy quan tâm đến cảm xúc của tôi, lo lắng cho công việc của tôi. Anh ấy nói, nếu đó là ước mơ của em, hãy cứ thực hiện đi.”

Tại Rwanda, nơi đàn ông thường bị chế giễu và cô lập nếu ưu tiên vợ hơn bạn bè, một cộng đồng cuối cùng đã nhận ra rằng: chính những gia đình có người chồng hết lòng vì vợ mới là những gia đình hưng thịnh nhất. Thay vì hạ thấp, họ đã bắt đầu vỗ tay tán thưởng những người đàn ông ấy.

Khi Tình yêu dần tan biến

Bằng cách nhìn nhận lại tình yêu như một động lực thúc đẩy công bằng giới, Evans đã thách thức cả những quan điểm bảo thủ lẫn cấp tiến. Với những người xem nhẹ tình yêu là chuyện viển vông hay lạc hậu, bà đưa ra minh chứng rằng nó có thể mang tính cách mạng. Với những người bám víu vào các vai trò truyền thống, bà chỉ ra rằng sự tận tâm thực sự thường đòi hỏi chúng ta phải phá vỡ những rào cản thứ bậc cứng nhắc. Theo góc nhìn của bà, tình yêu đôi lứa không phải là sự xao nhãng khỏi quyền bình đẳng, mà trái lại, nó là một trong những động cơ mạnh mẽ nhất của bình đẳng giới.

Tuy nhiên, ở cả xã hội phương Đông và phương Tây, giới trẻ đang ngày càng rời xa các mối quan hệ yêu đương. Tỷ lệ kết hôn giảm xuống, sự xao nhãng từ thế giới số tăng lên, và việc xây dựng một sự gắn kết bền vững dường như trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Một nghịch lý đang xảy ra: ngay khi xã hội bắt đầu đón nhận bình đẳng giới, thì những kết nối cảm xúc giúp củng cố sự bình đẳng đó lại đang dần xói mòn.

Thay vì là một ngã rẽ đầy sướt mướt, cuộc khám phá của Evans về tình yêu đã đưa chúng ta đến với cốt lõi của việc xây dựng một thế giới công bằng hơn, nơi mà sự gắn kết tâm hồn, sự tôn trọng và lòng quan tâm sâu sắc không phải là những thứ xa xỉ, mà là những nền tảng vững chắc.

Các nhà khoa học xã hội thường chỉ tập trung vào những con số có thể đo lường được, nhưng Evans nói: “Điều này đã bỏ sót một thứ gì đó thuộc về bản chất con người. Số lượng người trẻ sống độc thân ngày càng tăng, họ dần xa cách nhau. Thứ chất keo đặc biệt từng gắn kết đàn ông và phụ nữ trong sự đồng cảm và thấu hiểu đang dần tan biến.”

Tình yêu chỉ nảy nở khi nó được nâng niu. Và khi tình yêu được phép thăng hoa, nó có sức mạnh để định hướng lại không chỉ các mối quan hệ, mà là cả xã hội.

Như Evans đã nói, điều thế giới cần lúc này, chính là tình yêu.

Tác giả: Pamela B. Paresky Ph.D.

Nguồn: The Revolutionary Power of Romantic Love | Psychology Today