Tại sao bạn cứ mãi dang dở (Ngay cả khi bạn thực sự tâm huyết)

NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI

• Khó khăn trong việc duy trì cam kết thường liên quan đến các đặc điểm tâm lý, chứ không phải do bạn thiếu động lực.
• Những dòng suy nghĩ tự động dễ khiến chúng ta chọn sự thoải mái nhất thời thay vì những mục tiêu dài hạn.
• Những thay đổi nhỏ trong tư duy và hành động có thể dần bồi đắp tính tận tâm và giúp bạn hoàn thành mọi việc tốt hơn.

Morgan, một khách hàng của tôi, tìm đến buổi tư vấn với tâm trạng đầy thất vọng. Cô tự mô tả mình là một người "ấp ủ những giấc mơ lớn nhưng khả năng thực hiện bằng không". Mỗi sáng của cô là một mớ hỗn độn: cô trì hoãn báo thức hết lần này đến lần khác, quên chuẩn bị bữa trưa và vội vã lao ra khỏi cửa. Buổi tối của Morgan lại chìm đắm trong việc lướt điện thoại hoặc xem phim liên tục, dù trước đó cô đã định bụng sẽ sắp xếp lại công việc cho ngày mai.

Morgan rất yêu công việc giáo viên tiểu học của mình và luôn khao khát trở thành một chuyên gia tư vấn giáo dục. Thế nhưng, những thói quen vụn vặt hàng ngày cứ dần kéo cô rời xa mục tiêu đó. Theo thời gian, khoảng cách giữa điều cô mong muốn và thực tế cô đang sống bắt đầu bào mòn lòng tự tin trong cô.

Nếu bạn thấy mình giống Morgan, có lẽ bạn cũng thường tự trách rằng mình lười biếng hay thiếu ý chí mỗi khi trì hoãn, hành động bốc đồng hoặc sống thiếu ngăn nắp. Nhưng thực tế, vấn đề này thường được giải thích rõ hơn qua lăng kính tâm lý học về nhân cách, cụ thể là tính tận tâm (conscientiousness).

Tính tận tâm phản ánh mức độ ngăn nắp, đáng tin cậy và khả năng kiên trì theo đuổi mục tiêu của một người. Nếu chỉ số này ở bạn hơi thấp, bạn sẽ thấy khó khăn hơn trong việc lập kế hoạch, giữ lời hứa với bản thân, hoặc kiềm chế những ham muốn tức thời để hướng tới thành quả lâu dài.

Điều đó không có nghĩa là bạn không quan tâm đến tương lai của mình. Nó chỉ đơn giản là những thói quen mặc định trong bạn đang vô tình đi ngược lại với những gì bạn thực sự khao khát về lâu dài.

Image: Source: Adrian Swancar/ unsplash/ used with permission

Không phải bạn không cố gắng đâu

Việc thường xuyên bỏ dở kế hoạch không có nghĩa bạn là kẻ lười biếng. Khoa học về nhân cách chỉ ra rằng, bộ não của một số người vốn được "lập trình" để ưu tiên những phần thưởng tức thì hơn là những mục tiêu xa xôi. Khi một hành động mang lại cảm giác dễ chịu ngay lập tức, như việc gọi đồ ăn nhanh sau một ngày dài mệt mỏi hay tự nhủ "chỉ xem nốt một tập phim nữa thôi", nó sẽ tạo thành một nếp hằn sâu. Bộ não sẽ ghi nhớ: "Cách này hiệu quả đấy, lần sau cứ thế mà làm."

Cứ thế, theo thời gian, những phản xạ này trở thành thói quen tự động. Và khi bạn liên tục hành động ngược lại với mục tiêu mình đề ra, bạn bắt đầu nảy sinh cảm giác tự ti rằng mình "vốn dĩ không phải kiểu người thành công".

Vai trò thầm lặng của suy nghĩ

Nghe có vẻ ngược đời khi nói về "suy nghĩ" trong lúc chúng ta đang bàn về sự thiếu ngăn nắp hay tính bốc đồng, những thứ vốn giống như hành động bản năng không qua đầu óc. Thế nhưng, thực tế là những dòng suy nghĩ thầm kín lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Chúng thúc giục bạn đầu hàng trước ham muốn được thảnh thơi hay nuông chiều bản thân ngay lúc này, thay vì dồn sức cho những kế hoạch dài hạn.

Chẳng hạn, đã bao giờ bạn tự nhủ với chính mình thế này chưa:

• "Phải đợi đến nước đến chân, nhảy mới nhanh được."
• "Mình vốn dĩ không có khiếu lập kế hoạch."
• "Mình đã vất vả rồi, mình xứng đáng được nghỉ ngơi chứ."
• "Xem thêm một tập nữa chắc cũng chẳng sao đâu."

Những suy nghĩ kiểu này khiến bạn dễ dàng chọn con đường ít chông gai nhất trong chốc lát, dù con đường đó đang kéo bạn rời xa những điều bạn thực sự trân trọng. Thậm chí, chúng còn như một lời "cho phép" để bạn buông xuôi mục tiêu: "Đó đâu phải lỗi của mình, tính cách mình vốn thế rồi mà, đúng không?"

Những thay đổi nhỏ có thể chuyển hóa những thói quen cũ kỹ

Tin vui là tính cách con người không hề bất biến như các nhà tâm lý học từng lầm tưởng. Những nét tính cách thực chất chỉ là những cái nhãn dùng để tóm gọn các thói quen trong suy nghĩ và hành động của bạn cho đến thời điểm hiện tại mà thôi. Quan trọng là, chúng chỉ dùng để mô tả quá khứ chứ không định đoạt tương lai; việc bạn từng sống thiếu ngăn nắp không có nghĩa là bạn bị "kết án" phải sống như vậy mãi mãi.

Chủ động thay đổi những nét tính cách này không phải là biến mình thành một con người hoàn toàn khác. Tôi đã cùng Morgan thực hiện những thay đổi nhỏ nhưng có tính toán.

Đầu tiên, cô ấy bắt đầu nhận diện những suy nghĩ vốn dùng để bao biện cho sự né tránh của mình và thử thách chúng. Thay vì tự nhủ "Để sau rồi làm", cô tập cách suy nghĩ: "Làm việc này ngay bây giờ thì ngày mai mình sẽ thảnh thơi hơn".

Cô cũng bắt đầu chia nhỏ những mục tiêu lớn thành những bước dễ thực hiện. Ví dụ, cô đặt đồng hồ hẹn giờ trong 5 phút và tự nhủ rằng mình có quyền dừng lại khi chuông reo nếu muốn. Nhưng thực tế, một khi đã bắt tay vào làm, việc tiếp tục lại trở nên dễ dàng hơn cô tưởng rất nhiều.

Chỉ cần một chút thay đổi trong suy nghĩ cũng đủ để thúc đẩy bạn thử nghiệm một hành động khác đi đôi chút. Và khi hành động mới mang lại kết quả tốt đẹp, bạn sẽ nhận ra một điều mới mẻ về bản thân: Hóa ra bạn chẳng cần đến áp lực "nước đến chân mới nhảy" thì mới có thể bắt đầu.

Khi sự tự tin dần lớn lên, bạn sẽ có đủ can đảm để bước những bước dài hơn. Và nếu bạn duy trì được những thay đổi đó theo thời gian, thì thật kỳ diệu, bạn đã rèn luyện được tính tận tâm cho chính mình rồi đấy.

Từ ý định đến hành động

Nếu bạn đang vật lộn với việc hoàn thành các kế hoạch, vấn đề có lẽ không nằm ở chỗ bạn thiếu hoài bão. Bạn cũng không hề lười biếng. Đơn giản là những thói quen hiện tại đang ưu tiên sự dễ chịu hay niềm vui nhất thời thay vì những tiến triển dài hạn.

Thay vì cứ mãi dằn vặt bản thân vì thiếu kỷ luật, hãy thử nhẹ nhàng hỏi chính mình: “Một thay đổi nhỏ nào trong suy nghĩ hoặc hành động lúc này sẽ đưa mình đến gần hơn với con người mà mình hằng mong ước?”

References

If you’ve ever felt stuck knowing what needs to change but not how to start, you’re not alone. The Personality Action Plan gives you a clear, focused starting point so change feels doable instead of overwhelming.

Tác giả: Shannon Sauer-Zavala Ph.D.

Nguồn: Why You Struggle with Follow-Through (Even When You Care) | Psychology Today