Tại sao những mối quan hệ độc hại lại có sức hút đến thế?

Kết nối với mọi người là nhu cầu cơ bản của con người, là điều kiện cần thiết để chúng ta tồn tại và tìm thấy ý nghĩa cuộc sống. Thế nhưng, với nhiều người, chuyện tình cảm hay các mối quan hệ lại luôn đầy rẫy những bất an và hiểm họa. Từ việc đột ngột cắt đứt liên lạc, bị thao túng tâm lý cho đến những tổn thương về thể xác và tinh thần, phần lớn nỗi đau chúng ta gánh chịu đều bắt nguồn từ chính những người ta từng gắn bó. Ai cũng hiểu rằng một mối quan hệ đúng nghĩa phải là nơi an toàn và có sự vun đắp từ hai phía, nhưng tại sao, đôi khi những mối quan hệ "độc hại" lại khiến ta cảm thấy đắm say đến vậy?

Những vết hằn từ thuở nhỏ

Một trong những lý do chính khiến chúng ta vô thức bị thu hút bởi sự độc hại thường bắt nguồn từ những năm tháng tuổi thơ. Cách chúng ta được nuôi dạy có thể tạo nên một nền tảng vững chãi về sự gắn kết lành mạnh, hoặc ngược lại, có thể tàn phá tâm hồn, hay đẩy ta vào một trạng thái lửng lơ giữa hai thái cực đó. Với những người mà những năm đầu đời chỉ toàn là sự bỏ bê hay ngược đãi, một vài "bản năng" lệch lạc sẽ dần hình thành: họ bắt đầu coi sự hỗn loạn là điều bình thường; những người có tình cảm thất thường, lúc nóng lúc lạnh lại trở nên đầy thú vị và quen thuộc; và dần dần, khả năng nhận diện ai là người đáng tin, ai không, cũng bị bào mòn. Những tổn thương thời thơ ấu nếu không được xoa dịu và chữa lành thường sẽ dẫn lối cho người trưởng thành lún sâu vào những mối quan hệ không hạnh phúc.

Thao túng, mê đắm và sự phấn khích từ cuộc rượt đuổi

"Dội bom tình yêu" (Love bombing) là một lý do khác khiến những mối quan hệ độc hại mang lại cảm giác cực kỳ ngọt ngào, ít nhất là lúc ban đầu. Giai đoạn mới chớm nở luôn đầy rẫy sự mê hoặc. Những rung động râm ran, sự quan tâm dồn dập, những tia lửa cảm xúc và sức hút mãnh liệt từ một điều gì đó mới mẻ: khi sự nồng nhiệt thuở ban đầu ấy kết hợp với một "bậc thầy" dội bom tình yêu, chúng ta rất dễ nhầm lẫn sự độc hại với lòng ngưỡng mộ chân thành. Những cử chỉ lãng mạn quá mức khiến ta ngất ngây, và sự cuồng nhiệt thái quá có thể tạo nên sức hút khó cưỡng; nhưng theo thời gian, những ranh giới cá nhân dần bị phớt lờ, mọi chuyện tiến triển quá nhanh, và những dấu hiệu của sự kiểm soát, quyền lực bắt đầu lộ diện. Một người tưởng chừng như "quá hoàn hảo để có thật" cuối cùng lại đúng là một ảo ảnh như thế.

Thẳng thắn mà nói, ai cũng khao khát được yêu chiều, và cảm giác được một người mình thích nâng niu như báu vật thật sự rất tuyệt vời, nhất là khi họ dường như sẵn lòng dành trọn vẹn tâm trí và năng lượng cho bạn. Trong một thế giới kỹ thuật số nơi các mối kết nối thường chóng vánh và trống rỗng, việc có một người yêu luôn hướng trọn sự chú ý về phía mình và hết lòng vì mình cảm giác thật ngọt ngào. Đó như một liều thuốc xoa dịu cho những trái tim đã quá mệt mỏi vì bị ngó lơ, không được thấu hiểu, hoặc dễ dàng bị vứt bỏ để thay thế bằng một niềm vui mới. Tuy nhiên, khi sự cuồng nhiệt ban đầu ấy ẩn chứa những mảng tối, sự độc hại sẽ khoác lên mình chiếc mặt nạ của một câu chuyện cổ tích "yêu từ cái nhìn đầu tiên".

Nếu bạn là người luôn trăn trở với mặc cảm tự ti, những kẻ độc hại sẽ lợi dụng điều đó để chiếm lấy lòng tin của bạn, bằng cách khiến giá trị bản thân bạn phụ thuộc hoàn toàn vào suy nghĩ và cảm xúc của họ. Sau cả một đời vật lộn với cảm giác mình kém cỏi, thật dễ hiểu khi bạn thấy choáng ngợp và hạnh phúc khi bỗng có ai đó xuất hiện, khiến bạn cảm thấy mình được chú ý và đặc biệt. Nhưng trong một mối quan hệ với kẻ thao túng, cảm giác thăng hoa ấy sẽ nhanh chóng nhường chỗ cho một vòng lặp luẩn quẩn: bạn phải gồng mình đáp ứng mọi mong muốn của họ chỉ để tìm kiếm một chút xác nhận rằng mình vẫn còn giá trị.

Mối quan hệ độc hại cũng thường "giăng bẫy" những người thích chinh phục những gì khó đạt được. Một người có vẻ xa cách hoặc bí ẩn thường tạo ra cảm giác đầy thử thách, và bản năng con người vốn dĩ rất yêu thích sự phấn khích của một cuộc rượt đuổi. Cái khao khát nội tâm muốn chinh phục điều tưởng chừng bất khả thi ấy có thể là động lực nhưng cũng có thể là liều thuốc độc. Nó khiến một người vừa mới nồng nhiệt đã vội trở nên dè dặt, khó gần bỗng chốc trở thành một "mục tiêu" đầy lôi cuốn.

Cuối cùng, các mối quan hệ độc hại tác động trực tiếp vào "trung tâm phần thưởng" trong não bộ của chúng ta. Chúng mang lại những niềm vui ngắt quãng, tạo ra một vòng lặp khiến chúng ta bị "nghiện" việc tìm lại những khoảnh khắc hạnh phúc đó, ngay cả khi đan xen giữa chúng là sự cô lập, đối xử tệ bạc, và cả sự ngược đãi. Về bản chất, bộ não chúng ta đã bị điều kiện hóa để mải miết đi tìm những "phần thưởng" hiếm hoi đó, y hệt như cơ chế của một con nghiện.

Cái giá phải trả luôn lớn hơn niềm vui ngắn ngủi

Sau cùng, những mối quan hệ đầy rẫy sự bất an, những lời thề non hẹn biển quá nồng cháy và chóng vánh, hay sự thờ ơ về cảm xúc đều là những hồi chuông cảnh báo mà chúng ta không nên ngó lơ. Chúng có thể mang lại những cảm giác gây nghiện và đầy kích thích, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro rất lớn là sẽ tan vỡ nhanh chóng. Thậm chí, kịch bản tồi tệ nhất còn đau đớn hơn nhiều: chúng có thể dẫn đến những năm tháng dài bị ngược đãi và tổn thương tinh thần sâu sắc, những vết sẹo mà với nhiều người, gần như không thể nào thoát ra được. 

Tác giả: Jamie Cannon MS, LPC

Nguồn: Why Toxic Relationships Can Feel Good | Psychology Today