Tại sao thay đổi suy nghĩ nên là một điều đáng tự hào?

Ngày nay, việc kiên định với quan điểm của mình được xem là biểu tượng của sự mạnh mẽ. Thay đổi suy nghĩ đồng nghĩa với việc chúng ta có nguy cơ bị nhìn nhận là yếu đuối, thiếu quyết đoán, hay không có bản lĩnh. Xã hội có vẻ say mê hình ảnh của những con người cứng rắn, nhất mực giữ vững lập trường, như thể điều đó là phẩm chất cao quý nhất.

Nhưng thực tế, nếu ta thật sự thấu hiểu sự phức tạp của thế giới và sự giới hạn của trí óc con người, liệu có thể nào mọi niềm tin hiện tại của ta đều đúng? Ta không thể đoán trước được điều gì mình có thể sai. Song, nếu suy nghĩ logic một chút, hẳn ta phải thừa nhận rằng, ít nhất, một phần nào đó trong các quan điểm của mình chắc chắn đã, đang hoặc sẽ có sai sót.

Điều này dẫn đến một kết luận hiển nhiên: chúng ta cần mở lòng hơn, cởi mở hơn, và dễ dàng chấp nhận hơn với việc thay đổi quan điểm – không chỉ trong lý thuyết, mà cả trong thực tế. Tất nhiên, sẽ luôn dễ chịu hơn nếu những người khác – những kẻ mà ta cho là hoang tưởng và cố chấp – mới là người phải thay đổi. Nhưng sự thật là, đôi khi, chính chúng ta cũng cần chấp nhận nhường bước, điều chỉnh cách nhìn của mình.

Trong một xã hội lý tưởng và trưởng thành hơn, việc thay đổi suy nghĩ sẽ không bị gán với sự xấu hổ hay nhục nhã. Ngược lại, đó sẽ được xem là một phẩm chất đáng ngưỡng mộ, một dấu hiệu của trí tuệ và sự duyên dáng. Thay đổi quan điểm – nếu được nhìn nhận đúng đắn – sẽ trở thành điều gì đó thật quyến rũ. Người ta không chỉ được ngưỡng mộ vì vẻ ngoài xinh đẹp hay sự nghiệp xuất chúng, mà còn bởi một phẩm chất tinh thần quý giá: khả năng thay đổi suy nghĩ (và sẵn sàng thừa nhận điều đó), khi có bằng chứng xác đáng hoặc một lập luận đầy sức thuyết phục.

Hãy tưởng tượng, sẽ ra sao nếu thế giới có một giải thưởng thường niên – được truyền hình trực tiếp và trao tặng một triệu đô la – dành cho “Người cố chấp nhất nhưng cuối cùng đã thay đổi quan điểm của mình”.

Điều kỳ diệu nhất khi ta thay đổi suy nghĩ là ta có thể nhìn nhận vấn đề từ cả hai phía: quan điểm cũ từng theo đuổi và niềm tin mới vừa tìm thấy. Khi ngừng tin vào một điều gì đó, ta thường không nghĩ rằng trước đây mình đã ngu ngốc hay sai trái. Ta từng tin điều đó, và ta vẫn là một con người tử tế. Vậy nên, ta không thể xem những người giữ quan điểm cũ là những kẻ ngốc nghếch. Có thể họ sai, nhưng không nhất thiết họ là những người tồi tệ.

Việc thay đổi suy nghĩ mang đến một phát hiện đầy tính hòa giải: những người ở “bên kia” của tranh luận thực ra có thể cũng là những người tử tế. Vì vậy, những bất đồng không nhất thiết phải được diễn giải như những cuộc đối đầu giữa người tốt và kẻ xấu (như ta thường nghĩ). Ta vẫn có thể bất đồng, mà không cần phải căm ghét.

Thế giới sẽ trở nên yên bình và khoan dung hơn biết bao nếu ta thường xuyên được chứng kiến những câu chuyện thay đổi suy nghĩ:
– Những người từng vô thần trở thành tín đồ, nhưng vẫn nhớ rằng chủ nghĩa thế tục không hề vô đạo đức hay suy đồi.
– Những tín đồ tôn giáo trở thành người vô thần, nhưng vẫn giữ được sự trân trọng đối với vẻ đẹp và niềm an ủi mà đức tin mang lại.
– Những người từng là nhà xã hội chủ nghĩa chuyển sang bảo thủ, nhưng không quên lý do tại sao trước đây mình lại mong muốn nhà nước kiểm soát nền công nghiệp.
– Những người phản đối chủ nghĩa tư bản từng căm ghét kinh doanh cạnh tranh, nhưng vẫn cảm thấy gần gũi với những đồng nghiệp cũ trong ngành ngân hàng.
– Những người ủng hộ chủ nghĩa tư bản, nhưng vẫn giữ trong lòng ký ức đẹp về những ngày họ từng là chiến binh vì môi trường.

Một người thầy giỏi chính là người vẫn giữ được sự cảm thông và rõ ràng trong tâm trí về những ngày mình từng ở một vị trí khác. Người thầy dạy toán giỏi nhất là người vẫn nhớ rằng trước đây mình từng vật lộn với phương trình bậc hai – và không vì thế mà lớn tiếng la mắng học sinh.

Chúng ta sẽ không thể thuyết phục ai một cách trọn vẹn nếu ta chỉ dựng nên những “hình nhân rơm” – những kẻ đối lập phiến diện và dễ dàng bị bác bỏ. Ta sẽ không thể biện hộ cho quan điểm của mình một cách mạnh mẽ nếu quên mất cảm giác không đồng tình với nó từng như thế nào. Nhưng một khi ta đã biết thay đổi suy nghĩ, và không hổ thẹn khi nhớ lại lý do mình từng đứng ở phía bên kia, ta sẽ có được món quà lớn nhất trong việc truyền tải ý tưởng của mình ra thế giới: ta sẽ biết rõ cảm giác không đồng tình với chính mình ra sao.

Nguồn: WHY IT SHOULD BE GLAMOROUS TO CHANGE YOUR MIND