Vì sao bạn biết mình có giá trị, nhưng sâu thẳm vẫn không tin vào điều đó?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Các nghiên cứu cho thấy những gì bạn tin về bản thân có xu hướng trở thành hiện thực, bởi bộ não của bạn thường hoạt động theo cách khiến những niềm tin ấy trở nên đúng với thực tế.
• Lớn lên trong sự bỏ bê cảm xúc có thể khiến bạn hình thành một niềm tin sâu kín về giá trị của bản thân, dù chẳng ai từng nói thẳng ra điều đó.
• Bộ não hành động dựa trên những gì nó được tiếp nhận. Và bạn có thể bắt đầu nuôi dưỡng nó bằng những điều khác đi.

Giữa tâm lý học, khoa học y học và khoa học thần kinh, chúng ta chưa bao giờ hiểu biết nhiều về tâm trí con người như hiện nay. Gần đây, tôi vô cùng kinh ngạc trước số lượng cũng như chất lượng của những nghiên cứu cho thấy bộ não con người thực sự sở hữu sức mạnh to lớn đến mức nào, những năng lực thật sự đáng kinh ngạc. Những năng lực ấy khiến câu nói quen thuộc từ xưa, “Hãy tập trung hết tâm trí vào điều đó”, mang một ý nghĩa sâu sắc hơn rất nhiều.

Trong quá trình hành nghề tâm lý, tôi đã dành nhiều năm làm việc với một nhóm người đặc biệt, và mỗi khi đọc những nghiên cứu này, tôi luôn nghĩ đến họ. Nếu bạn lớn lên trong hoàn cảnh bị bỏ bê về mặt cảm xúc thời thơ ấu, có thể về lý trí, bạn biết mình là người có giá trị, nhưng tận sâu bên trong, bạn vẫn không thực sự tin vào điều đó. Và tôi muốn nói với bạn rằng: có một lý do khiến điều này xảy ra.

Image by CDD20 from Pixabay

3 Phát hiện đáng kinh ngạc về bộ não

1. Cơ thể bạn phản ứng với những gì bạn kỳ vọng. 

Trong một nghiên cứu của Ranganathan và cộng sự (2004), một nhóm người được nghe hướng dẫn hình dung trong tâm trí về việc chính mình đang thực hiện các bài tập rèn luyện sức mạnh đã thực sự tăng sức mạnh cơ bắp mà không cần nâng bất kỳ quả tạ nào. Trong suốt quá trình luyện tập bằng hình dung, các cơ của họ hầu như không hoạt động. Sự gia tăng sức mạnh đến từ bộ não, nơi đã học được cách gửi tín hiệu mạnh hơn đến các cơ.

Không chỉ sự tưởng tượng mới tạo ra tác động này, mà cả sự kỳ vọng cũng vậy. Khi xem xét 20 thí nghiệm trên các vận động viên và người tập thể dục, Chhabra và Szabo (2024) nhận thấy rằng những người được thông báo rằng họ đã được cung cấp một thứ gì đó giúp nâng cao thành tích, dù trên thực tế họ chẳng nhận được gì cả, vẫn đạt kết quả tốt hơn. Trong một nhóm nhỏ hơn gồm các nghiên cứu này, tác động ngược lại thậm chí còn mạnh mẽ hơn: những người kỳ vọng mình sẽ đạt kết quả kém hơn thực sự có xu hướng thể hiện thành tích kém hơn.

Điều cần ghi nhớ: Bộ não của chúng ta mạnh mẽ hơn rất nhiều so với những gì các nhà khoa học từng biết. Chỉ bằng sức mạnh của niềm tin và trí tưởng tượng, bộ não có khả năng giúp cơ thể phát triển sức mạnh thực sự và làm thay đổi những gì bạn có thể thực hiện được.

2. Biến điểm yếu thành điểm mạnh. 

Một nghiên cứu thú vị của Wesnousky và cộng sự (2015) cho thấy rằng khi mọi người tin rằng một khuyết điểm trong tính cách của mình cũng có mặt tích cực, họ bắt đầu thể hiện rõ hơn mặt tích cực ấy. Ví dụ, khi những người tham gia được thông báo rằng họ là người bốc đồng, nhưng sự bốc đồng lại có ưu điểm là giúp họ sáng tạo hơn, thì trong các bài kiểm tra tiếp theo, họ thực sự thể hiện khả năng sáng tạo vượt trội hơn nhiều.

Điều cần ghi nhớ: Hãy cẩn trọng với những gì bạn tin về bản thân, bởi bộ não có xu hướng biến những niềm tin ấy thành hiện thực.

3. Cải thiện đáng kể hiệu suất chỉ bằng cách hình dung về nó. 

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, từ vận động viên, bác sĩ phẫu thuật cho đến nhạc công, việc liên tục hình dung bản thân thực hiện một nhiệm vụ phức tạp một cách sống động, với những chi tiết chân thực và sát với thực tế, có thể giúp cải thiện đáng kể hiệu suất thực hiện (Toth và cộng sự, 2020). Nhiều người phải thực hiện những nhiệm vụ đòi hỏi thành tích cao dưới áp lực lớn đã vận dụng sức mạnh của trí tưởng tượng để đạt kết quả xuất sắc và hoàn thiện các kỹ năng của mình.

Điều cần ghi nhớ: Trí tưởng tượng có khả năng cải thiện đáng kể năng lực thực hiện những nhiệm vụ phức tạp của bạn.

Là một nhà tâm lý học với công việc giúp mọi người thay đổi, tôi không ngạc nhiên trước những phát hiện này. Mỗi ngày, tôi đều chứng kiến mọi người biết cách khai thác sức mạnh của bộ não để tạo ra những thay đổi sâu sắc trong tính cách, các mối quan hệ và cuộc sống của chính mình.

Vì sao điều này quan trọng nếu bạn lớn lên trong sự bỏ bê cảm xúc?

Hãy đọc lại điều cần ghi nhớ thứ hai một lần nữa, bởi nó mô tả chính xác những gì xảy ra khi một đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh bị bỏ bê về mặt cảm xúc.

Khi cha mẹ không nhận ra hoặc không đáp lại đầy đủ những cảm xúc của bạn, thông thường, họ chẳng nói gì cả. Nhưng bạn vẫn tiếp nhận một thông điệp, một thông điệp tinh tế nhưng đầy sức ảnh hưởng: “Cảm xúc của con không quan trọng, và có lẽ bản thân con cũng vậy.” Không ai từng nói thẳng điều đó với bạn. Bạn âm thầm tiếp nhận thông điệp ấy, rồi lớn lên với niềm tin lặng lẽ rằng mình thực sự không quan trọng.

Sau đó, bộ não của bạn làm đúng những gì các nghiên cứu này cho thấy: nó khiến điều ấy trở thành hiện thực. Và vì niềm tin mà bạn được trao truyền không phải là một niềm tin tích cực hay đầy hy vọng, nên bạn chọn im lặng trong một căn phòng, ngay cả khi có điều muốn nói. Bạn xin lỗi chỉ vì mình có nhu cầu cần được đáp ứng. Hoặc bạn tự cho mình là ích kỷ chỉ vì bản thân có cảm xúc.

Có điều gì trong số này nghe quen thuộc với bạn không?

Nếu có, đừng quá lo lắng, bởi tất cả những điều này vẫn có một mặt tích cực. Tin tốt là sức mạnh của bộ não có thể hoạt động theo cả hai chiều. Trong nhiều năm, bộ não đã hoạt động theo hướng chống lại bạn, sử dụng những thông điệp tiêu cực mà cha mẹ truyền đến để khiến bạn cảm thấy rằng nhu cầu của mình chẳng quan trọng. Nhưng giờ đây, bạn có thể bắt đầu trao cho bộ não đầy sức mạnh ấy những điều mới mẻ và khác biệt.

Cách vận dụng sức mạnh của chính bộ não bạn

1. Nhận thức và làm chủ sức mạnh thay đổi của bản thân. Nhiều người đang sử dụng chính sức mạnh của mình để chống lại bản thân. Nếu bạn tin rằng mình không thể thay đổi, bộ não sẽ khiến điều đó trở thành hiện thực. Điều quan trọng là bạn phải đảo ngược hoàn toàn quan niệm sai lầm ấy. Hãy khẳng định sức mạnh của mình. Hãy làm chủ nó và bắt đầu sử dụng nó.
2. Xác định bạn muốn thay đổi theo hướng nào, rồi hình dung thật sống động về phiên bản mới của chính mình. Chẳng hạn, nếu muốn trở nên tự tin hơn, hãy nhiều lần hình dung mình tự tin trình bày ý kiến trong một cuộc họp ở nơi làm việc, hoặc vững vàng bước đi giữa đám đông. Hãy kết hợp việc luyện tập trong tâm trí này với thực hành thực tế trong những tình huống đời thường. Nhờ vậy, bạn có thể sẽ tiến bộ nhanh hơn.
3. Tin tưởng vào chính mình. Có rất nhiều người tốt đẹp trên thế giới này vẫn sống trong cảm giác mình không xứng đáng, không được công nhận hoặc như thể mình vô hình trong mắt người khác. Một số người khác lại cảm thấy mình không đáng được yêu thương, luôn lo âu, tức giận hoặc tuyệt vọng. Nếu bất kỳ từ ngữ nào trong số này mô tả đúng cảm giác của bạn, bạn có thể bắt đầu vận dụng sức mạnh của bộ não mình. Hãy hình dung bản thân một cách thật sống động, như thể bạn đang tỏa ra sự tự tin và sức mạnh. Hãy tưởng tượng mình đang sống đúng với con người thật của mình và tự tin đón nhận con người ấy. Hãy nhìn nhận rằng bạn xứng đáng được trân trọng và rằng sự hiện diện của bạn mang lại những giá trị tốt đẹp cho những người xung quanh.

Nếu điều thứ ba khiến bạn cảm thấy khó khăn nhất, thì đó là điều bạn nên nhận biết, thay vì lo lắng về nó. Hình dung bản thân là một người xứng đáng đòi hỏi bạn phải đón nhận một niềm tin mà trước đây chưa từng có ai trao cho bạn. Nếu cần, hãy bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhất.

Không có điều gì quan trọng hơn chính bạn

Trong tất cả những điều trên thế giới này mà bạn có thể tin tưởng, không có điều gì quan trọng hơn chính bản thân bạn.

Vì vậy, hãy đưa ra một quyết định có ý thức. Hãy mong muốn điều đó, tin tưởng vào điều đó và hình dung về điều đó. Bộ não của bạn có thể giúp biến điều ấy thành hiện thực.