Vì sao chúng ta trở nên không còn biết tự bảo vệ mình

Có những người, trong hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống, lại vô cùng tỉnh táo và khôn ngoan, rất giỏi tự lo cho bản thân. Họ có thể sắc sảo trong kinh doanh, tự tin trong các mối quan hệ xã hội, và mạnh mẽ lên tiếng bảo vệ điều mình tin là đúng trước công chúng. Thế nhưng, trớ trêu thay, chính những con người ấy, trong một số hoàn cảnh khác, lại bỗng trở nên lạ lùng và đau đớn khi không còn khả năng bảo vệ lợi ích của chính mình. Đây là một trong những hệ quả tinh vi nhất mà sang chấn tuổi thơ để lại trong đời sống trưởng thành.

Những tình huống khiến họ trở nên yếu ớt, ngây thơ, thiếu từng trải và quá trong trẻo so với chính mình thường là những mối quan hệ thân mật. Trong các mối gắn bó gần gũi, thời gian dường như rơi khỏi họ. Khi bước vào một mối quan hệ đôi lứa, họ đánh mất hoàn toàn khả năng tưởng tượng rằng người bạn đời của mình có thể không “tốt bụng” hay không “đứng về phía mình”. Người ngoài có thể nhìn ra vấn đề ngay từ đầu; còn với họ, mọi thứ vẫn hoàn toàn ổn, cho đến khi đã quá muộn, quá muộn rồi.

Họ trao cho đối phương quá nhiều điều từ bản thân mình: tận tụy chăm sóc không mệt mỏi, ngay cả khi người kia đang thao túng, lợi dụng họ đủ đường. Họ vẫn nuôi hy vọng vào điều tốt đẹp, dù đối phương đã nhiều lần chứng tỏ sự không đáng tin. Họ cho đi thời gian, tiền bạc – nhiều hơn rất nhiều so với mức hợp lý.

Pierre-Auguste Renoir, Seascape, 1879

Vì sao sự ngây thơ thuở nhỏ có thể dẫn đến sự dễ tổn thương khi trưởng thành

Điều gì đang diễn ra ở đây? Vì sao người ấy không thể dựng lên những rào chắn cần thiết để tự bảo vệ mình? Thường là bởi vì sự sống còn thuở nhỏ của họ phụ thuộc vào việc không nhìn thẳng, không nhận diện trọn vẹn sự khó chịu, tàn nhẫn nơi một người rất gần gũi; bởi tuổi thơ đã buộc họ phải sống trong một trạng thái ngây thơ không đáng có.

Chẳng hạn, họ không thể cho phép mình nhìn thẳng vào sự thật rằng mẹ mình không thật sự mong điều tốt nhất cho mình. Họ không chịu nổi ý nghĩ rằng một người họ hàng thân thiết có thể xâm hại tình dục họ. Ở tuổi lên năm, việc thấu hiểu đầy đủ sự tồi tệ của cha mình không hề có lợi cho họ. Sự sống còn về mặt tâm lý đòi hỏi họ phải duy trì một lập trường rụt rè có chọn lọc, đầy hy vọng và ngây thơ.

Hệ quả là những năng lực vốn giúp con người nhận diện nguy hiểm trong các mối quan hệ thân mật đã bị làm tê liệt, bị chai sạn, và tiếp tục như vậy cho đến tận khi trưởng thành. Điều này lý giải nghịch lý: một người có thể vừa rất giỏi giang, mạnh mẽ, lại vừa cực kỳ thụ động và bất lực trong những tình huống nhất định.

Nhận diện tác động của sang chấn tuổi thơ trong đời sống trưởng thành

Khi nhìn thấy những con người như vậy (và rất có thể, đó chính là chúng ta), điều cần thiết là sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn. Họ không hề ngu ngốc hay yếu đuối; họ đã phải học cách tắt đi trí tuệ sáng suốt của mình trong những bối cảnh nhất định. Họ không thể cảnh giác, bởi cảnh giác đồng nghĩa với việc phải nhận ra rằng người mà họ phụ thuộc sâu sắc lại chính là một tai họa, và điều đó là quá sức chịu đựng, cả về tâm lý lẫn thực tế, khi họ không có bất kỳ con đường nào để chạy trốn hay tìm kiếm một người chăm sóc khác.

Những dư chấn của sang chấn tuổi thơ khi trưởng thành có thể khiến ngay cả những con người năng lực nhất cũng bỏ qua sự ngược đãi trong các mối quan hệ gần gũi. Có khi phải mất cả một đời người mới học được một bài học tưởng chừng rất đơn giản: rằng chúng ta chỉ xứng đáng nhận được sự tử tế từ những người mình yêu thương. 

Nguồn: WHY WE BECOME UNABLE TO PROTECT OURSELVES | The School Of Life

---