Mọi người có thực sự hạnh phúc hơn khi ở trong một mối quan hệ?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Một nghiên cứu mới cho thấy con người thường có đời sống cảm xúc tốt hơn khi ở trong một mối quan hệ so với lúc độc thân.
• Những người ở trong các mối quan hệ chất lượng thấp cảm thấy kém hạnh phúc và khổ sở hơn so với khi sống một mình.
• Phần lớn gánh nặng cảm xúc của việc độc thân có thể bắt nguồn từ cách con người được đối xử bởi môi trường xã hội xung quanh.

Liệu con người có thực sự hạnh phúc hơn khi ở trong một mối quan hệ tình cảm, hay đó chỉ là một huyền thoại văn hóa dễ chịu mà ta vẫn tự kể với nhau? Và nếu các mối quan hệ thật sự quan trọng đối với sức khỏe cảm xúc, thì chỉ cần có một người bạn đời là đủ, hay chính chất lượng của mối quan hệ mới là điều quyết định tất cả?

Để tìm câu trả lời, tôi và đồng nghiệp của mình, Giáo sư Menelaos Apostolou, đã phân tích dữ liệu theo chiều dọc của hơn 12.000 người trưởng thành tại Đức trong suốt 13 năm – một nguồn dữ liệu đủ mạnh để đưa ra những kết luận thuyết phục. Bài nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Personality and Individual Differences. Thay vì so sánh những con người khác nhau tại một thời điểm duy nhất, nghiên cứu của chúng tôi theo dõi cùng một nhóm cá nhân khi tình trạng quan hệ của họ thay đổi: lúc bước vào tình yêu, lúc kết hôn, lúc chia tay, hay khi trải qua những mối quan hệ với chất lượng khác nhau. Cách tiếp cận này cho phép chúng tôi đặt ra một câu hỏi cốt lõi: Khi hoàn cảnh tình cảm của con người thay đổi, đời sống cảm xúc của họ có thay đổi theo hay không?

Câu trả lời ngắn gọn là có, nhưng kèm theo nhiều điều cần cân nhắc.

Source: Vija Rindo Pratama / Pexels

Điều gì xảy ra với hạnh phúc khi con người bước vào hay rời khỏi một mối quan hệ?

Qua hơn một thập kỷ dữ liệu, chúng tôi nhận thấy rằng con người thường có sức khỏe cảm xúc tốt hơn trong những giai đoạn họ ở trong một mối quan hệ thân mật so với lúc độc thân. Khi một người chuyển từ trạng thái độc thân sang có đôi, họ thường ghi nhận:

• Mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn
• Nhiều cảm xúc tích cực hơn như niềm vui và sự thích thú
• Ít cảm xúc tiêu cực hơn như buồn bã, chán nản và tuyệt vọng

Điều ngược lại cũng đúng: khi họ trở lại trạng thái độc thân, sức khỏe cảm xúc nhìn chung suy giảm.

Bởi nghiên cứu tập trung vào sự thay đổi bên trong cùng một cá nhân, nên những kết quả này không thể được giải thích đơn giản bằng ý nghĩ rằng những người vốn hạnh phúc thì dễ tìm được bạn đời hơn. Thay vào đó, chúng gợi ý rằng chính sự thay đổi trong tình trạng quan hệ đã góp phần tạo nên sự thay đổi trong đời sống cảm xúc. Dẫu vậy, quy mô của các tác động này phần lớn chỉ ở mức vừa phải. Các mối quan hệ không phải là phép màu chữa lành mọi tổn thương, và cũng không nên được kỳ vọng như thế.

Đặc biệt, có một trải nghiệm cảm xúc nổi lên rất rõ: sự cô đơn. So với những giai đoạn độc thân, con người cảm thấy bớt cô đơn hơn hẳn khi đang yêu hoặc đã kết hôn. Tác động này mạnh hơn nhiều so với những thay đổi về hạnh phúc, nỗi buồn hay mức độ hài lòng với cuộc sống, và nó vẫn tồn tại ngay cả khi mối quan hệ không thật sự chất lượng.

Điều này phù hợp với những gì chúng ta biết về tâm lý con người. Cô đơn dường như là một tín hiệu cảm xúc đặc biệt, được tiến hóa để cảnh báo ta về sự tách biệt xã hội và thôi thúc ta tìm lại kết nối. Trong khi hạnh phúc và sự thỏa mãn phụ thuộc vào nhiều lĩnh vực của đời sống như công việc, sức khỏe hay bạn bè, thì cảm giác cô đơn lại đặc biệt nhạy cảm với việc ta có hay không một người bạn đời gần gũi.

Không phải mối quan hệ nào cũng tốt hơn việc sống một mình

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở đó. Có lẽ phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu nằm ở yếu tố chất lượng mối quan hệ. Khi chúng tôi phân biệt giữa các mối quan hệ tốt, trung bình và kém, một bức tranh rất rõ ràng hiện ra:

• Những người ở trong các mối quan hệ tốt có đời sống cảm xúc tích cực nhất.
• Những người ở trong các mối quan hệ kém hoặc chỉ ở mức trung bình thường thậm chí còn tệ hơn so với khi họ độc thân.

Nói cách khác, có đôi không tự động đồng nghĩa với hạnh phúc hơn sống một mình. Đối với nhiều khía cạnh cảm xúc, con người cảm thấy ít vui hơn và khổ sở hơn trong các mối quan hệ chất lượng thấp so với những giai đoạn độc thân. Những cảm xúc như buồn bã, trầm uất hay tuyệt vọng đặc biệt trở nên nặng nề trong các mối quan hệ tồi tệ.

Thế nhưng, xét riêng về cảm giác cô đơn, ngay cả những mối quan hệ kém vẫn giúp con người bớt cô đơn hơn so với khi sống một mình. Điều này giúp lý giải vì sao chỉ nhìn vào tình trạng “có đôi hay độc thân” mới kể được một nửa câu chuyện, và vì sao những lời khuyên kiểu “Cứ kiếm đại một mối quan hệ đi” đôi khi lại trở nên lệch lạc về mặt tâm lý.

Các mối quan hệ quan trọng hơn với đàn ông hay phụ nữ?

Nghiên cứu của chúng tôi cũng xem xét liệu những thay đổi trong đời sống tình cảm có tác động khác nhau lên nam giới và nữ giới hay không. Nhìn chung, việc độc thân dường như gây tổn thất cảm xúc cho nam giới nhiều hơn đôi chút so với phụ nữ. Khi ở trạng thái một mình, đàn ông thường cho biết họ có:

Cảm giác cô đơn cao hơn
Nhiều cảm xúc tiêu cực hơn
Mức độ hài lòng với cuộc sống thấp hơn một chút

Một lời giải thích khả dĩ là nam giới, xét trung bình, thường phụ thuộc nhiều hơn vào bạn đời để có được sự nâng đỡ tinh thần và bầu bạn, trong khi phụ nữ lại có xu hướng duy trì những mạng lưới hỗ trợ cảm xúc rộng rãi hơn.

Một ngoại lệ thú vị liên quan đến cảm giác an toàn. Phụ nữ cho biết họ cảm thấy kém an tâm rõ rệt khi độc thân so với lúc có đôi, và sự chênh lệch này lớn hơn ở nam giới. Dẫu vậy, những khác biệt về giới này tuy có thật nhưng khá nhỏ. Câu chuyện bao trùm vẫn là: chất lượng mối quan hệ quan trọng hơn giới tính rất nhiều.

Nghiên cứu này cho ta biết điều gì, và chưa thể nói được điều gì

Bởi nghiên cứu theo dõi con người trong suốt nhiều năm, nó mang lại một trong những bằng chứng mạnh mẽ nhất từ trước đến nay rằng sự thay đổi về tình trạng và chất lượng mối quan hệ dẫn đến những thay đổi trong đời sống cảm xúc, chứ không chỉ theo chiều ngược lại.

Dẫu vậy, nghiên cứu vẫn chưa thể chứng minh quan hệ nhân quả một cách tuyệt đối. Điều quan trọng cần hiểu là mức độ hạnh phúc thấp hơn trong giai đoạn độc thân không nhất thiết xuất phát từ việc “ở một mình” thuần túy. Phần lớn gánh nặng cảm xúc của độc thân có thể đến từ cách những người độc thân được đối xử bởi môi trường xã hội xung quanh.

Trong hầu hết các xã hội hiện đại, mối quan hệ tình cảm được xem như trạng thái mặc định, thậm chí là thước đo của sự trưởng thành, thành công và chín chắn về cảm xúc. Vì thế, những người độc thân có thể phải đối mặt với áp lực tinh tế nhưng dai dẳng rằng họ cần “tiến lên”, “ổn định cuộc sống”, hay “tìm một ai đó”. Những kỳ vọng ấy len lỏi qua các câu chuyện gia đình, chuẩn mực nơi công sở, hình ảnh trên truyền thông, và cả sự quan tâm đầy thiện chí từ bạn bè. Theo thời gian, áp lực ấy có thể khiến độc thân bị nhìn như một thất bại tạm thời, thay vì một trạng thái sống hoàn toàn chính đáng.

Sự loại trừ xã hội là một con đường quan trọng khác gắn độc thân với việc suy giảm hạnh phúc. Rất nhiều không gian và thói quen xã hội được ngầm thiết kế cho các cặp đôi: lời mời dự tiệc, cách sắp xếp nhà cửa, những kỳ nghỉ, thậm chí cả các cuộc trò chuyện thường ngày đều mặc nhiên giả định sự có mặt của hai người. Người độc thân có thể thấy mình bị bỏ lại bên lề, không phải do ác ý, mà là một cách có hệ thống. Dần dà, sự gạt ra ấy bào mòn cảm giác thuộc về. Ngay cả những người có bạn bè thân thiết vẫn có thể thiếu đi những nghi thức sẻ chia, sự xác nhận cảm xúc, và nguồn vốn xã hội mà những người có đôi thường nhận được. Có lẽ điều này giúp lý giải vì sao trong nghiên cứu của chúng tôi, cô đơn là yếu tố chịu tác động mạnh nhất. Cô đơn không chỉ là ở một mình về mặt thể xác; đó là cảm giác mình đứng ngoài rìa, ít được coi trọng, một trạng thái dễ bị củng cố khi tình trạng quan hệ của ta lệch khỏi chuẩn mực chung.

Sau cùng, bản thân độc thân cũng rất đa dạng. Có người chọn sống một mình trong an vui; có người độc thân ngoài ý muốn hoặc đang ở khoảng giữa những mối quan hệ. Những khác biệt ấy vô cùng quan trọng, và các nghiên cứu tương lai cần đào sâu hơn vào chúng.

Điều đọng lại

Nghiên cứu này dẫn ta đến một kết luận tinh tế nhưng đầy sức nặng:

• Những mối quan hệ tốt đẹp thường nâng đỡ đời sống cảm xúc.
• Những mối quan hệ tồi tệ lại có xu hướng làm nó suy kiệt.
• Độc thân nằm ở đâu đó giữa hai thái cực ấy.

Có đôi không phải là một bản nâng cấp cảm xúc dành cho tất cả. Điều quan trọng nhất là liệu mối quan hệ ấy có đem lại sự nâng đỡ, an toàn và niềm vui chân thật trong đời sống thường ngày hay không. Đồng thời, những bất lợi cảm xúc của độc thân không nên bị diễn giải như bằng chứng rằng người độc thân vốn kém hạnh phúc hơn. Phần lớn nỗi khổ gắn với độc thân dường như đến từ áp lực xã hội, định kiến và sự loại trừ trong một thế giới được tổ chức xoay quanh các cặp đôi, hơn là từ bản thân trạng thái độc thân. Bài học cốt lõi, vì thế, không phải là thúc giục con người lao vội vào các mối quan hệ, mà là nhận ra rằng chất lượng quan hệ mới là điều quyết định, và rằng việc ở một mình đôi khi còn lành mạnh về mặt tâm lý hơn nhiều so với việc níu giữ một mối quan hệ thiếu đi sự nâng đỡ, nhất là trong những môi trường chưa biết trân trọng trọn vẹn đời sống của người độc thân.

References

Apostolou, M., & Kislev, E. (2026). Do relationship changes cause changes in emotional well-being? A longitudinal investigation. Personality and Individual Differences, 254. https://doi.org/10.1016/j.paid.2026.113670

Tác giả: Elyakim Kislev Ph.D.

Nguồn: Are People Actually Happier in Relationships? | Psychology Today