3 thói quen vô thức khiến chúng ta đánh mất vẻ tự tin

Hãy thử tưởng tượng bạn đang ở trong một buổi họp. Bạn nắm rất chắc nội dung, giọng nói vững vàng, tư duy mạch lạc, thế nhưng có điều gì đó trong cách bạn thể hiện lại không mang lại hiệu ứng như mong đợi. Các đồng nghiệp có vẻ hờ hững hơn bạn nghĩ. Và sếp thì lướt qua bạn khi giao phó dự án quan trọng tiếp theo. Điều gì đã xảy ra vậy? Câu trả lời có lẽ đang ẩn giấu ngay trong chính những thói quen vô thức của bạn.

Theo các nghiên cứu tâm lý học ngày càng được mở rộng, việc bạn trông có tự tin hay không đôi khi chẳng liên quan gì đến cảm xúc thực sự bên trong, mà lại phụ thuộc hoàn toàn vào những tín hiệu cơ thể mà bạn vô tình phát ra trong từng khoảnh khắc.

Một nghiên cứu mang tính cột mốc vào năm 2015 được công bố trên tạp chí Psychological Science đã chỉ ra rằng: người quan sát thường đưa ra những nhận định rất nhanh và chính xác về bản lĩnh cũng như sự tự tin của một ai đó, hầu như chỉ dựa vào các ngôn ngữ cơ thể, đặc biệt là tư thế. Nghiên cứu này chứng minh rằng những thay đổi rất nhỏ trong dáng đứng, dáng ngồi không chỉ ảnh hưởng đến cách người khác đánh giá năng lực của bạn, mà còn quyết định những kết quả thực tế, chẳng hạn như việc ai sẽ là người được chọn trong một buổi phỏng vấn thử nghiệm.

Điều này thực sự quan trọng, bởi lẽ phần lớn chúng ta thường chỉ tập trung xoa dịu thế giới nội tâm của mình, như cố tự nhủ rằng mình phải tự tin lên, mà quên mất "kênh biểu đạt" bên ngoài, nơi mà sự tự tin thực sự được người khác cảm nhận. Cảm thấy ổn bên trong là chưa đủ, nếu cơ thể bạn lại đang kể một câu chuyện hoàn toàn ngược lại. Dưới đây là ba thói quen vẫn đang âm thầm bào mòn vẻ tự tin của bạn, ngay cả khi niềm tin vào bản thân trong bạn vẫn vẹn nguyên và vững vàng.

Source: Getty Images / Unsplash

1. Thu mình lại trong không gian riêng 

Hãy thử hình dung một người vừa bước vào phòng đã vội thu mình lại: đôi vai nhô về phía trước, hai tay co khép sát thân mình, cằm hơi cúi thấp. Giờ hãy nghĩ về một người khác cũng bước vào căn phòng đó nhưng với một phong thái hoàn toàn rộng mở: vai mở rộng ra sau, cánh tay thả lỏng tự nhiên, đầu ngẩng cao vừa tầm. Có lẽ bạn đã có ngay ấn tượng về từng người chỉ trong vài giây ngắn ngủi. Sự phán đoán chớp nhoáng ấy chính xác là những gì mà các nhà khoa học đã tìm ra.

Dựa trên công trình nghiên cứu về các tư thế "mở rộng" và "thu hẹp", các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những dáng bộ "yếu thế", biểu hiện qua việc tự chạm vào người mình (như sờ gáy, khoanh tay), khoanh chân, hoặc thu nhỏ cơ thể, luôn được người xung quanh hiểu là tín hiệu của sự lép vế, phục tùng và thiếu tự tin. Điều cốt lõi ở đây không nằm ở việc những người tham gia nghiên cứu có thực sự tự tin hay không. Nó nằm ở cách họ được cảm nhận trong mắt người khác, và đó mới là thứ cuối cùng định hình cách mọi người cư xử với bạn.

Thói quen thu mình lại thường là hệ quả của sự căng thẳng. Khi áp lực đè nặng hoặc khi cơ thể mỏi mệt, chúng ta có xu hướng co cụm một cách tự nhiên. Hai tay khoanh lại, lưng gù xuống, và đôi vai rụt lên gần tai. Bản năng mách bảo rằng chúng ta đang tự bảo vệ chính mình, nhưng trong mắt người đối diện, đó lại là biểu hiện của sự bất an hoặc thờ ơ, thiếu gắn kết.

Điều này không có nghĩa là bạn phải gồng mình diễn tư thế của một siêu anh hùng ngay giữa cuộc trò chuyện. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ cần những thay đổi rất nhỏ và chủ động, như buông lỏng hai tay, thẳng lưng và hạ vai xuống, cũng đã đủ để xoay chuyển đáng kể cách người khác nhìn nhận bạn. Hãy nghĩ về điều này bớt đi phần "diễn dịch" và thêm vào phần "hài hòa", giống như việc bạn đang giúp cho vẻ ngoài phản chiếu đúng đắn thế giới nội tâm bên trong vậy. Hãy dành ra 30 giây để điều chỉnh lại tư thế của mình. Đứng hoặc ngồi thẳng thắn, mở rộng lồng ngực, và để đôi tay nghỉ ngơi tự nhiên ở hai bên sườn hoặc trên mặt bàn. Bạn không cần phải giữ khư khư tư thế đó mãi; bạn chỉ cần thiết lập lại một điểm tựa vững vàng cho chính mình.

2. Sự do dự và thói quen lên giọng cuối câu

Những tín hiệu từ tư thế không phải là con đường duy nhất để thể hiện sự tự tin. Cách chúng ta nói chuyện, cụ thể là những thói quen dùng từ hay ngữ điệu mà ta tích lũy qua năm tháng, cũng có thể âm thầm làm giảm đi uy tín của chính mình, giống hệt như một dáng người cam chịu. “Có thể tôi sai, nhưng mà…”; “Đây chỉ là ý kiến cá nhân của tôi thôi…”. Các nghiên cứu về ngôn ngữ học chỉ ra rằng những lời rào trước đón sau như vậy vô tình phát đi thông điệp về sự hoài nghi đối với chính điều mình sắp nói. Tương tự, thói quen lên giọng ở cuối câu (biến một câu khẳng định thành một câu hỏi) cũng mang lại hiệu ứng tiêu cực không kém.

Một nghiên cứu thực nghiệm về nhận thức của người nghe được công bố trên tạp chí Cognition đã phát hiện ra rằng: lối trò chuyện này dễ khiến người nói bị đánh giá là thiếu tự tin, hoặc giống như đang tha thiết cầu xin sự chấp thuận từ người khác, từ đó làm giảm đi tiếng nói và uy tín của họ. Cả hai thói quen này thường bắt nguồn từ những phẩm chất rất đáng trân quý của bạn: sự khiêm nhường, lòng thấu cảm, hay mong muốn không trở nên kiêu ngạo trong mắt người khác. Thế nhưng, bi kịch là khi chúng biến thành phản xạ tự nhiên và bị lạm dụng vô tội vạ, ngay cả trong những khoảnh khắc bạn có đủ lý do để lên tiếng đầy thuyết phục.

Hãy thử nghĩ về một người đồng nghiệp nói rằng: “Ý tôi là, tôi đoán đây có lẽ là một cách, tôi cũng không chắc có đúng không, nhưng hay là mình thử phương án X xem sao?” so với một người thẳng thắn: “Tôi đề xuất phương án X. Lý do là vì…”. Cả hai người có thể đều mang nỗi hoang mang như nhau, nhưng rõ ràng chỉ có một người tạo cho ta cảm giác muốn lắng nghe. Hãy thực hành lối nói khẳng định, điều mà các nhà ngôn ngữ học vẫn khuyên dùng: đưa ra quan điểm trước, rồi mới dẫn dắt lý do sau. Câu nói “Tôi nghĩ chúng ta nên lùi hạn chót lại” bao giờ cũng mang sức nặng hơn hẳn câu “Tôi cứ băn khoăn không biết liệu hạn chót có thể nào được dời lại một chút không”. Bạn hoàn toàn có thể bày tỏ sự cân nhắc hay những điểm chưa chắc chắn, nhưng hãy làm điều đó một cách rõ ràng và có chủ đích.

Một bí quyết nữa là hãy nói chậm lại. Các nghiên cứu về tốc độ lời nói và lòng tin cho thấy: một nhịp điệu thong thả, chừng mực sẽ toát lên phong thái của một người sâu sắc và có tiếng nói. Ngược lại, những lời nói dồn dập, lo âu, lại kèm theo quá nhiều câu từ rào đón, sẽ chỉ phơi bày sự bối rối và làm giảm đi năng lực thực sự của bạn trong mắt người nghe.

3. Những cái cựa quậy đầy bất an

Mỗi khi một tia áp lực vô hình từ đám đông dội đến, hệ thần kinh của chúng ta thường tự chữa lành bằng những hành vi mà các nhà nghiên cứu gọi là "động tác xoa dịu". Đó là những cử động lặp đi lặp lại một cách vô thức, sinh ra để vỗ về tâm trí ta ngay trong khoảnh khắc ấy: xoay xoay chiếc đồng hồ, ngịch ngợm chiếc nhẫn trên tay, chạm nhẹ lên cổ hay vuốt lại mái tóc. Từ bên trong, ta cứ ngỡ những cái cựa quậy li ti ấy là vô hình, nhưng trong mắt người đối diện, chúng lại hiện lên rõ mồn một.

Một nghiên cứu năm 2021 về giao tiếp phi ngôn ngữ được công bố trên tạp chí Scientific Reports đã chỉ ra rằng, những cử động nhỏ nhặt này vô tình làm phân tán đi thông điệp bạn muốn truyền tải. Cái hại của sự bồn chồn không chỉ dừng lại ở việc nó tố cáo nỗi lo âu của bạn, mà nguy hiểm hơn, nó đánh cắp đi sự chú ý của người nghe. Khi bạn loay hoay không yên, bộ não của người đối diện sẽ tự động chuyển từ việc lắng nghe ý tưởng của bạn sang việc thầm lặng mổ xẻ sự bất an của bạn. Nó tạo ra những tiếng nhiễu sóng, làm mờ đi tất cả sức nặng và uy tín mà lời nói của bạn đáng ra phải có.

Sự ảnh hưởng này càng biểu hiện rõ rệt trong những thời khắc mang tính quyết định. Hãy tưởng tượng một ứng viên trả lời phỏng vấn rất trôi chảy nhưng tay cứ liên tục chạm lên mặt hoặc sửa lại cổ áo; họ chắc chắn sẽ bị đánh giá là kém tự tin hơn một người cũng trả lời y như vậy nhưng giữ được cơ thể tĩnh tại, ngay cả khi câu chữ của hai người chẳng khác gì nhau.

Sự tự tin, suy cho cùng, lại thường được tìm thấy trong chính những khoảng lặng tĩnh tại giữa các chuyển động. Để nuôi dưỡng nét tự tin ấy, "quy tắc 3 giây" có thể là một người bạn đồng hành hữu ích: trước khi bắt đầu nói, hoặc sau khi vừa kết thúc một câu, bạn hãy thực hành việc giữ cho cơ thể hoàn toàn tĩnh lặng trong vòng ba giây. Ban đầu, điều này có vẻ gượng gạo và thiếu tự nhiên, nhưng trong mắt người xung quanh, sự tĩnh lặng ấy lại chính là biểu hiện của một phong thái điềm đạm, tự chủ, chứ tuyệt nhiên không phải là sự cứng nhắc, rập khuôn. 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 3 Unconscious Habits That Make Us Look Less Confident | Psychology Today