Bạn muốn được quan tâm hay được khao khát?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Sự quan tâm, lòng khao khát, tính tương hỗ và các hoạt động chung là những đặc trưng cốt lõi của tình yêu đôi lứa.
• Lòng khao khát giúp định hình và phân biệt rõ nhất bản chất của tình yêu đôi lứa; trong khi sự quan tâm lại đóng vai trò then chốt cho sự bền vững lâu dài.
• Tình yêu đôi lứa sâu sắc đạt đến độ viên mãn nhất khi sự quan tâm và lòng khao khát cùng nâng đỡ, bồi đắp cho nhau.

Tình yêu đôi lứa bao hàm nhiều yếu tố: sự quan tâm chăm sóc, những trải nghiệm chung, lòng khao khát, sự ngưỡng mộ và tính tương hỗ từ hai phía. Trong trạng thái lý tưởng, một mối quan hệ thăng hoa sẽ đong đầy tất cả những sắc thái ấy. Nhưng nếu buộc phải chọn giữa việc "được quan tâm" và "được khao khát", điều gì sẽ có ý nghĩa hơn với bạn? Và đâu mới là nền tảng cốt lõi hơn của tình yêu đôi lứa?

Mô hình Tình yêu Dựa trên sự Chăm sóc  

"Tôi yêu ngôi nhà của mình đến mức chẳng thể rời bỏ người chồng." 

— Một người phụ nữ đã kết hôn

Tình yêu thường được định nghĩa qua sự chăm sóc, lo lắng cho những nhu cầu của người mình yêu. Sự quan tâm này vượt lên trên những cảm xúc tích cực đơn thuần hay ham muốn được ở bên nhau. Nó thể hiện qua sự trăn trở chân thành dành cho sự an lạc và hạnh phúc của đối phương. Như Erich Fromm (1956) từng viết, tình yêu là "sự quan tâm chủ động đối với cuộc sống và sự phát triển của người mà ta yêu thương." Emmanuel Levinas (1998) cũng nhấn mạnh sự bận lòng vô điều kiện dành cho người khác, ngay cả khi không cần nhận lại sự đáp hồi. Mô hình chăm sóc này đặc biệt phù hợp với các mối quan hệ có sự chênh lệch hay không bình đẳng, chẳng hạn như tình mẫu tử, tình yêu dành cho Đấng tối cao, hoặc sự chăm sóc dành cho người bạn đời đang lâm bệnh nặng. Trong những hoàn cảnh ấy, sự tận tụy một chiều hoàn toàn là điều tự nhiên và thỏa đáng.

Thế nhưng, tình yêu đôi lứa điển hình lại là mối tương quan giữa hai người bình đẳng. Ở đó, sự quan tâm chăm sóc tuy vô cùng quan trọng, nhưng tính tương hỗ, những trải nghiệm chung, lòng khao khát, sự thấu hiểu tích cực và sự cùng nhau thăng hoa cũng mang ý nghĩa không kém. Vì vậy, chỉ riêng sự quan tâm chăm sóc thôi có lẽ chưa đủ để làm nên bản chất hay điều kiện cần và đủ của tình yêu đôi lứa. Do đó, câu hỏi đặt ra là: Liệu tình yêu đôi lứa nên được hiểu chủ yếu là sự quan tâm chăm sóc hay lòng khao khát cùng những yếu tố lãng mạn khác cũng nắm giữ vị trí cốt lõi tương đương? Một cách để tiếp cận vấn đề này là phân định rõ giữa cảm giác được quan tâm và cảm giác được khao khát.

Image by mina6120 from Pixabay

Được khao khát và được quan tâm

"Yêu không là gì cả. Được yêu là một điều gì đó. Nhưng yêu và được yêu, đó mới là tất cả."

— T. Tolis

Việc phải lòng ai đó và giữ lửa cho tình yêu bao hàm hai dạng đánh giá tích cực mang tính bao quát: sức hấp dẫn và sự đáng trân trọng. Sức hấp dẫn hoạt động như một thỏi nam ma sát, kéo chúng ta lại gần người khác và thường thắp lên khao khát thiết lập hoặc thắt chặt một mối dây gắn kết lãng mạn. Trong khi đó, sự đáng trân trọng phản ánh những phẩm chất mà ta ngưỡng mộ, kính trọng hay trân quý ở họ, như trí tuệ, lòng tốt, sự chính trực hay những thành tựu đạt được. Hai khía cạnh này tuy giao thoa nhưng không hoàn toàn đồng nhất.

Cảm giác được khao khát chủ yếu phản ánh sức hút và sự hấp dẫn. Cảm giác được quan tâm chủ yếu phản ánh sự trăn trở, lo lắng cho sự an lạc của một người. Sự quan tâm nhìn chung mang tính rộng lớn và ổn định hơn, trong khi lòng khao khát lại dễ bị tác động bởi hoàn cảnh và khó duy trì ở cùng một mức độ cuồng nhiệt theo thời gian. Sự quan tâm cũng là đặc trưng cốt lõi của tình bạn hay tình cha mẹ. Trái lại, lòng khao khát, đặc biệt là ham muốn thể xác, lại là nét đặc trưng biệt lập hơn hẳn của tình yêu đôi lứa.

Thấu hiểu sự phân định này sẽ mở ra một nghịch lý quan trọng: lòng khao khát có thể là điều làm nên chất lãng mạn duy nhất của tình yêu, nhưng sự quan tâm mới chính là điều giúp tình yêu ấy bền vững qua năm tháng. Lòng khao khát thường thổi bùng lên ngọn lửa kết nối ban đầu giữa hai người. Nhưng rồi nó cũng dễ phai nhạt dần theo thời gian và sự quen thuộc. Ngược lại, sự quan tâm chăm sóc có thể giữ vững sự ổn định, thậm chí ngày càng sâu sắc hơn trong suốt hành trình gắn bó.

Một tình yêu chỉ có sự quan tâm mà thiếu đi lòng khao khát sẽ dần chuyển hóa thành tình tri kỷ, bạn đồng hành. Một tình yêu chỉ có lòng khao khát mà thiếu đi sự quan tâm lại dễ tạo ra mê đắm cuồng nhiệt nhưng chẳng thể đọng lại một mối gắn kết sâu sắc. Tình yêu đôi lứa đích thực nằm giữa hai cực ấy, là sự hòa quyện trọn vẹn giữa sức hấp dẫn, sự bận lòng trăn trở, tính tương hỗ và một cuộc sống sẻ chia (Ben-Ze’ev, 2019).

Mọi người nói gì về điều này?

Những thảo luận trên Diễn đàn Reddit về sự khác biệt giữa cảm giác được khao khát và được yêu thương đã lột tả rất chân thực sự giằng xé này:

"Tôi thà được yêu thương còn hơn là được khao khát. Nhiều người đàn ông từng tâng gián tiếp tôi lên hàng nữ thần, phóng chiếu những ảo tưởng của họ lên tôi, nhìn tôi như một đối tượng để khao khát, và điều đó chẳng hề màu hồng chút nào."

"Có một điều gì đó rất gợi cảm và mang bản năng thể xác ở một sự khao khát thuần khiết. Được yêu thương và trân trọng mới là đích đến cuối cùng, nhưng chẳng phải tất cả chúng ta đều muốn mình được khao khát, đặc biệt là bởi người bạn đời của mình sao?"

"Tôi đã từng được khao khát, điều đó thật tuyệt, nhưng khao khát mà thiếu đi tình yêu thì đối với tôi thật trống rỗng. Bạn cần phải có cả hai!"

"Một khi bạn đã trải qua cảm giác có cả tình yêu lẫn dục vọng hòa quyện cùng nhau, việc chỉ có một trong hai điều đó nghe thật tồi tệ."

Những lời chia sẻ này chỉ ra một sự giằng xé căn bản. Cảm giác được khao khát có thể khiến chúng ta thấy mình hấp dẫn và tràn đầy sinh lực; còn cảm giác được quan tâm, chăm sóc lại mang đến sự an toàn, thấy mình được trân trọng và có giá trị. Hầu hết mọi người đều khao khát cả hai, dù cho tầm quan trọng tương đối giữa chúng có thể thay đổi theo thời gian.

Mối liên hệ giữa Lòng khao khát và Sự quan tâm

"Những người cuồng trí tuệ như chúng tôi bị thu hút về mặt tình dục bởi những người có trí tuệ kiệt xuất, bất kể ngoại hình." 

— Marlène Schiappa

Dù lòng khao khát và sự quan tâm là hai khái niệm biệt lập, chúng vẫn có thể bồi đắp và làm tăng cường lẫn nhau. Các nghiên cứu về hiệu ứng hào quang của sức hấp dẫn cho thấy, ở nhiều nền văn hóa khác nhau, những người có ngoại hình thu hút thường được nhìn nhận là thông minh hơn, hòa đồng hơn và đáng ngưỡng mộ hơn về mặt đạo đức (Batres & Shiramizu, 2023). Quá trình ngược lại cũng có thể diễn ra. Những phẩm chất như sự thông tuệ, lòng tốt, sự hóm hỉnh hay trí tuệ có thể làm gia tăng sức hút của một con người. Theo nghĩa đó, sức hấp dẫn và những đánh giá tích cực có thể củng cố qua lại lẫn nhau. Hiện tượng "cuồng trí tuệ" là một minh chứng rõ nét cho động lực này: đối với một số người, chính sự thông minh lại trở thành nguồn kích thích tình dục vô cùng mạnh mẽ. Vì vậy, ranh giới giữa cảm giác được khao khát và được quan tâm trên thực tế linh hoạt và uyển chuyển hơn nhiều so với những hình dung ban đầu.

Vậy thì, điều gì quan trọng hơn?

"Nếu cậu sống đến trăm tuổi, tớ chỉ muốn sống đến trăm tuổi trừ đi một ngày, để tớ không bao giờ phải sống một ngày nào mà thiếu cậu." 

— A. A. Milne

Nếu tình yêu đồng nghĩa với việc trăn trở cho sự thăng hoa của người khác, thì sự quan tâm chăm sóc là điều không thể thiếu. Thiếu đi sự chăm sóc chân thành, lòng khao khát rất dễ trở nên nông cạn hoặc mang tính vị kỷ. Nhưng nếu ta tự hỏi điều gì làm nên chất lãng mạn đặc trưng của tình yêu đôi lứa, thì lòng khao khát lại nắm giữ một vai trò biệt lập. Việc quan tâm đến người bạn đời về bản chất không quá khác biệt so với việc quan tâm đến một người bạn thân hay một thành viên trong gia đình. Sự khao khát mang tính lãng mạn chính là yếu tố tạo nên điểm biệt lập ấy: đó là khao khát cháy bỏng về một sự kết nối gắn bó sâu sắc, riêng biệt với duy nhất con người này.

Điều này không có nghĩa là lòng khao khát bắt buộc phải giữ nguyên mức độ cuồng nhiệt như những ngày đầu. Một tình yêu đôi lứa sâu sắc hoàn toàn có thể vượt qua những thăng trầm của ngọn lửa đam mê thể xác. Trên thực tế, một tình yêu bền bỉ theo thời gian thường chuyển hóa lòng khao khát ban đầu thành một dạng thức gắn kết sâu sắc và rộng lớn hơn. Vì vậy, những mối quan hệ lãng mạn vững bền nhất có lẽ không đòi hỏi ta phải đắn đo lựa chọn giữa việc được quan tâm hay được khao khát. Thay vào đó, đó là hành trình tìm cách để cả hai cùng song hành và làm giàu cho nhau.

Lời kết

"Nếu bạn yêu mà không có ham muốn, bạn có một người bạn thân. Nếu bạn có ham muốn mà không có tình yêu, bạn có một người bạn tình. Nếu bạn có cả hai, bạn có một mối quan hệ lãng mạn lâu dài." 

— Một người phụ nữ

Sự quan tâm chăm sóc hiện diện trong hầu hết mọi dạng thức của tình yêu. Điều làm nên sự khác biệt độc đáo của tình yêu đôi lứa chính là sự góp mặt của lòng khao khát lãng mạn và ham muốn thể xác hướng về một con người cụ thể. Tuy nhiên, dù là sự quan tâm hay lòng khao khát thì đứng đơn độc một mình cũng không bao giờ là đủ. Một tình yêu đôi lứa sâu sắc, lý tưởng nhất, là sự hòa quyện trọn vẹn của cả hai.

Thử thách nằm ở chỗ chúng không phải lúc nào cũng phát triển cùng một nhịp độ. Lòng khao khát thường bùng lên dữ dội lúc ban đầu và có thể nhạt dần theo sự quen thuộc; trong khi sự quan tâm chăm sóc lại thường đơm hoa kết trái và sâu sắc hơn qua thời gian. Vì vậy, sứ mệnh của một tình yêu bền bỉ theo năm tháng không phải là bắt ta phải chọn lựa giữa việc được quan tâm hay được khao khát, mà là cùng nhau vun đắp một mối quan hệ mà ở đó, cả hai vừa cảm nhận được sự chăm sóc ân cần, vừa vẹn nguyên cảm giác được khao khát đắm say khi tình yêu ngày một chín xối theo thời gian.