Cách để không thao thao bất tuyệt

Một trong những rủi ro của đời sống xã hội là, vào một buổi tối nào đó hay trong gian bếp của một bữa tiệc, ta có thể bị “mắc kẹt” với một người có niềm tin quá mức, hay nói nôm na, một kẻ gây chán ngán. Những người như vậy có thể ôm ấp đủ kiểu ám ảnh: họ có thể bận tâm sâu sắc đến ngữ pháp (và việc ngày càng lạm dụng thể giả định), hoặc tin rằng kiến trúc hiện đại đã khiến chúng ta xa rời chính mình; họ có thể kinh hoàng trước bản chất săn mồi của chủ nghĩa tư bản đương đại hoặc khó chịu vì sự than vãn của phong trào môi trường; họ có thể ghét chủ nghĩa nữ quyền hoặc thấy đâu đâu trong đời cũng là sự khinh miệt phụ nữ. Những người gây chán ngán ấy không hẳn là hoàn toàn sai lầm, họ có thể đang nêu ra vài điểm rất đúng; nhưng sự khó chịu của chúng ta khi ở bên họ đến từ cường độ và sự dai dẳng trong cách họ nói. Ta chỉ mong họ im lặng, hoặc thực tế hơn, cho ta một lối để chạy trốn.

Một phần lý do khiến họ gây chán ngán là vì ta cảm nhận họ không hoàn toàn thành thật với mình. Họ quả thực đang bức xúc, nhưng những nguyên do thật sự thì dường như không được đưa ra. Ta có cảm giác, ngay giữa dòng giải thích của họ, rằng cường độ ấy đang hút nhiệt từ một nguồn nào đó vượt ra ngoài lập luận mà họ đang trình bày. Họ có thể nhấn mạnh hàng loạt yếu tố chính trị, kinh tế hay xã hội tưởng như rất khách quan, nhưng ta linh cảm rằng hẳn phải có một câu chuyện riêng tư hơn, từ đó cả ta lẫn chính ý thức của họ đều đã được che chắn cẩn thận.

Đó là một sự thật chung, chẳng có gì đáng xấu hổ, rằng những mối bận tâm tưởng như khách quan của người lớn chúng ta thường bắt rễ từ những khoảnh khắc mong manh trong quá khứ, những điều khó gợi lại và ngại đem ra nói. Có thể hồi nhỏ, cha ta mất việc vì công ty dời văn phòng sang Đông Nam Á: khoản bồi thường khá hậu hĩnh nhưng nỗi tủi hổ thì nặng nề cho cả gia đình. Hoặc có thể ta đã nhiều lần bị bỏ qua trong việc thăng chức bởi một ban quản lý trẻ trung, hợp mốt và say mê thiết kế đương đại. Hoặc cũng có thể đã từng có một người phụ nữ ta rất thích, đang làm tiến sĩ về nghiên cứu giới với đề tài Julia Kristeva, có vẻ để ý ta nhưng rồi lại đi với một đối thủ khác. Chuyện ấy khiến ta buồn bã suốt một thời gian. Ta không thích nhớ lại những điều này, càng không muốn kể cho người mới quen ở các bữa tiệc. Thế nhưng chúng vẫn còn hoạt động trong ta và tìm cách, dù cải trang thế nào, để bộc lộ. Nhưng trong ý thức, tất cả những gì ta biết chỉ là: chủ nghĩa tư bản là hệ thống kinh tế lạm dụng và không bền vững nhất từng được tạo ra; kiến trúc hiện đại đã hổ thẹn quên đi sự cao quý của truyền thống Cổ điển qua các tác phẩm của Bramante và Schinkel; và những người theo nữ quyền đang tìm cách phá hủy có hệ thống nền tảng sức kiếm tiền của nam giới trong các nền kinh tế phát triển.

Khi gặp những quan điểm nồng nhiệt như thế, không phải là ta muốn nghe ít đi, mà đúng hơn là ta muốn nghe nhiều hơn, nhưng theo một hướng khác, hướng vào bên trong thay vì lún sâu thêm vào những trừu tượng xã hội, văn hóa và kinh tế. Và ta muốn làm điều đó không phải vì tò mò tọc mạch, mà vì đời sống xã hội được dẫn dắt bởi khát khao chạm đến thực tại của người khác, điều đang bị khước từ một cách bí ẩn ở đây. Sự chán ngán của ta, xét cho cùng, là một nỗi bực bội thiếu kiên nhẫn vì bị ngăn cách khỏi những chấn thương thật sự trong đời người kia.

Kẻ gây chán ngán không bao giờ chỉ là người khác. Ở một số phương diện, đó cũng luôn là chính ta. Khi ta kiểm kê tâm lý các ý tưởng trí tuệ của mình, ai trong chúng ta cũng có thể phát hiện rằng một vài mối bận tâm của ta mang sức nặng bởi những trải nghiệm cá nhân khó gọi tên và đáng sợ khi phải thừa nhận.

Điều này nhắc ta cách có thể phản ứng trong tương lai trước những bài diễn thuyết quá khích. Nhiệm vụ không phải là lao thẳng vào vấn đề bề mặt, mà là nhẹ nhàng thử chuyển câu chuyện khỏi mục tiêu chính thức của nó về nguồn gốc; cảm thông mà hỏi xem khi nào vấn đề ấy lần đầu xuất hiện và những liên tưởng cá nhân nào bao quanh nó.

Ngay cả khi ta không bao giờ chạm tới được điều đó, việc hiểu cấu trúc của vấn đề cũng đủ khiến ta thận trọng không lao vào quá nhiều cuộc tranh luận trực diện, kéo dài với những người có niềm tin quá mức. Không có ích gì khi liệt kê vì sao chủ nghĩa tư bản không phải là hệ thống tệ nhất từng có, vì sao kiến trúc hiện đại cũng có những đỉnh cao, hay vì sao chủ nghĩa nữ quyền vẫn cần thiết. Làm vậy là tin rằng cơn giận của người kia chỉ là một lỗi trí tuệ có thể được giải quyết thần kỳ bằng một hai ý tưởng khéo léo. Người trò chuyện tử tế thì bi quan một cách cảm thông hơn. Họ chấp nhận rằng gốc rễ của một số niềm tin nằm sâu trong những phần sợ hãi, lo âu của tâm hồn, khó có thể tiếp cận nếu không qua trị liệu tâm lý.

Vì quá sợ rằng việc xem người khác là kém tự nhận thức hơn họ nghĩ sẽ nghe có vẻ trịch thượng, ta lại bỏ qua rằng đôi khi giữ trong lòng ý niệm về vai trò phức tạp của những vết thương cá nhân bị chối bỏ trong các niềm tin nồng nhiệt của chúng ta cũng là một sự hào phóng lớn lao. Và ta nên hy vọng người khác sẽ đáp lại ta điều ấy vào lần tới khi chính ta bắt đầu thao thao những bài diễn thuyết ngày càng gay gắt về sự suy tàn của cái bắt tay, việc thuộc địa hóa Ecuador, hay sự băng hoại của tiếng Anh.

Nguồn: HOW NOT TO RANT | The School Of Life

---

The School of Life là một tổ chức quốc tế do Alain de Botton sáng lập, với sứ mệnh nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc và giúp con người hiểu mình, chữa lành và sống sâu sắc hơn. Thông qua những bài viết nhẹ nhàng mà sâu sắc, họ chạm đến nỗi niềm con người, từ lo âu, cô đơn đến tình yêu và bản ngã, bằng sự cảm thông và ngôn từ đầy chữa lành. Không chỉ là nơi để đọc, đây còn là không gian để suy ngẫm, được nâng đỡ và học cách sống tử tế hơn với chính mình. Mời bạn tìm đọc bộ sách The school of life đã được xuất bản tại Việt Nam

https://s.shopee.vn/2Vl62V5ryY