Chứng kiến bạo lực có thể để lại dấu ấn trong bộ gen của chúng ta

CÁC ĐIỂM CHÍNH

• Bạo lực tác động đến DNA qua nhiều thế hệ, để lại dấu ấn lên gen của cả những hậu duệ vốn không trực tiếp trải qua biến cố.
• Những người mẹ chứng kiến bạo lực khi đang mang thai có thể khiến con trẻ gặp phải tình trạng "lão hóa biểu hiện gen" nhanh hơn bình thường.
• Lĩnh vực Biểu hiện gen (Epigenetics) cho thấy bản tính tự nhiên và sự nuôi dưỡng luôn đan xen chặt chẽ, hòa quyện giữa yếu tố di truyền và tác động từ môi trường sống.

Trong vài thập kỷ qua, các nghiên cứu về sự thay đổi di truyền đã bùng nổ mạnh mẽ, mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới cho câu hỏi kinh điển: "Do bản tính hay do nuôi dưỡng?". Biểu hiện gen (Epigenetics), thuật ngữ chỉ những thay đổi không làm biến đổi cấu trúc DNA gốc nhưng vẫn có thể di truyền, đã chứng minh rằng việc tách biệt giữa thiên hướng di truyền và ảnh hưởng môi trường là một quan niệm chưa đầy đủ. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy những tác động từ môi trường và trải nghiệm sống không chỉ thay đổi đặc tính sinh học của chính bạn, mà còn có thể "đánh dấu" lên gen, khiến cuộc đời của con cháu bạn cũng bị ảnh hưởng theo.

Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Scientific Reports đã củng cố thêm cho nhận định này. Với một thiết kế nghiên cứu độc đáo, nhóm chuyên gia quốc tế do một nhà nhân chủng học từ Đại học Yale dẫn đầu đã theo dõi ba thế hệ của những người tị nạn Syria. Kết quả cho thấy nỗi đau và những trải nghiệm bạo lực mà một người bà từng gánh chịu có thể di truyền dấu vết lên bộ gen của cháu gái mình, ngay cả khi người cháu đó chưa bao giờ phải đối mặt với nghịch cảnh ấy.

Nghiên cứu được thực hiện trên những người phụ nữ thuộc 48 gia đình tị nạn hiện đang sống tại Jordan. Trong đó bao gồm những người mẹ từng mang thai tại Syria trong giai đoạn xung đột khốc liệt, dù là vào năm 1980 hay 2011. Các gia đình này được so sánh với một nhóm đối chứng gồm những gia đình đã rời khỏi Syria từ trước năm 1980.

Các nhà khoa học đã phân tích 850.000 vị trí tiềm năng có thể xảy ra thay đổi biểu hiện gen trong DNA. Những người mẹ và con cái trực tiếp trải qua bạo lực cho thấy sự thay đổi tại 21 vị trí khác nhau, vốn là những điểm thường liên quan đến các chấn thương tâm lý do bạo lực. Ngoài ra, một nhóm các vị trí trong tế bào mầm (những tế bào sẽ hình thành nên tinh trùng và trứng) cũng cho thấy những biến đổi tương ứng. Tổng cộng, có 32 khu vực trên gen xuất hiện sự thay đổi đồng nhất giữa nhóm trực tiếp chịu ảnh hưởng, nhóm tiếp xúc từ trong bụng mẹ và nhóm thừa hưởng qua tế bào mầm, tạo nên một "dấu ấn" bền bỉ xuyên suốt ba thế hệ. Đáng chú ý, những đứa trẻ có mẹ từng chứng kiến bạo lực khi đang mang thai chúng cũng cho thấy dấu hiệu của sự "lão hóa biểu hiện gen" nhanh hơn, nghĩa là tế bào của chúng trông già cỗi hơn so với tuổi thực của mình.

Liệu những dấu ấn này sẽ tác động thế nào đến hành vi, cảm xúc và tâm trạng của chúng ta? Phải chăng chúng đóng vai trò như một "lớp giáp" bảo vệ giúp con người chống chọi với nghịch cảnh, điều giải thích vì sao chúng tồn tại trong quá trình tiến hóa, hay ngược lại, chúng khiến chúng ta trở nên nhạy cảm và dễ tổn thương hơn? Liệu chúng xây dựng nên sự kiên cường, hay là một "đòn giáng" vào sức khỏe tinh thần của một đứa trẻ ngay từ khi chưa kịp chào đời? Những câu hỏi đó vẫn còn đang bỏ ngỏ. Nhưng nghiên cứu đột phá này, thành quả từ sự tận tâm của các chuyên gia trong việc xây dựng niềm tin với cộng đồng, là một bước tiến quan trọng để khẳng định rằng: những gì chúng ta từng đi qua có thể tiếp tục sống mãi trong bộ gen của chính mình. 

References

Mulligan, C.J., Quinn, E.B., Hamadmad, D. et al. Epigenetic signatures of intergenerational exposure to violence in three generations of Syrian refugees. Sci Rep 15, 5945 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-89818-z

Tác giả: Andrea Bonior Ph.D.

Nguồn:  Witnessing Violence Can Change Your Genome | Psychology Today