Chúng ta cần nói về bạo lực gia đình từ con cái đối với cha mẹ

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Bạo lực gia đình từ con cái là có thật, phổ biến, bị che giấu, và hầu như không bao giờ được gọi đúng tên của nó.
• Bệnh tâm thần nghiêm trọng và việc sử dụng chất gây nghiện có thể biến mái nhà gia đình thành vùng nguy hiểm.
• Phần lớn cha mẹ đều giảm nhẹ mức độ bạo lực cho đến khi có người bị thương nặng.

Khi người ta nghe đến hai chữ “bạo lực gia đình”, họ thường nghĩ ngay đến bạo lực giữa vợ chồng hay người yêu. Nhưng còn có một dạng bạo lực gia đình khác cũng có thật và nhiều khi cũng nguy hiểm không kém, dù rất ít người muốn nhắc đến: những bậc cha mẹ bị chính con ruột của mình hành hạ, thậm chí sát hại.

Điều đó được gọi là bạo lực gia đình từ con cái. Trong công việc của tôi, nó không hề hiếm gặp và cũng chẳng hề nhẹ nhàng. Nó phổ biến, cực đoan, và gần như không bao giờ được gọi đúng bản chất của nó.

Tôi chuyên về quản lý rối loạn lưỡng cực và các rối loạn loạn thần. Hơn 20 năm qua, tôi đã đồng hành cùng cha mẹ và bạn đời của những người mắc rối loạn lưỡng cực, rối loạn cảm xúc phân liệt và tâm thần phân liệt. Bản thân tôi cũng sống chung với rối loạn lưỡng cực và một rối loạn loạn thần, và tôi đã viết cuốn sách đầu tiên về quản lý rối loạn lưỡng cực, cũng như cuốn sách đầu tiên dành cho người bạn đời của một người mắc bệnh tâm thần nghiêm trọng.

Trong thế giới ấy, bạo lực từ con cái không phải là ngoại lệ. Đó là một thực tại diễn ra mỗi ngày.

“Nó sẽ không bao giờ làm hại chúng tôi. Nó bị bệnh mà!”

Hiện nay, tôi làm việc gần như hoàn toàn với các bậc cha mẹ. Phần lớn những cha mẹ tìm đến tôi đã từng trải qua sự kiểm soát cưỡng bức, những lời đe dọa nghiêm trọng, hoặc bạo hành thể xác từ chính đứa con mà họ yêu thương sâu đậm, và đứa trẻ ấy đồng thời đang sống với một căn bệnh tâm thần nặng. Rất thường xuyên, có sự lạm dụng cần sa ở mức độ cao.

Tôi đã làm công việc này trực tuyến từ năm 2002. Trong suốt những năm ấy, tôi nghe đi nghe lại cùng một kiểu câu chuyện từ hàng nghìn bậc cha mẹ, đặc biệt là các bà mẹ. Chi tiết có thể khác nhau, nhưng sự phủ nhận do xung đột nhận thức tạo ra thì không hề đổi khác. Đây là cách họ nói, bằng chính lời của mình:

“Julie, chúng tôi biết nó từng đe dọa giết chúng tôi, nhưng nó là con của chúng tôi, nó sẽ không bao giờ làm hại chúng tôi đâu. Nó cần được giúp đỡ, không phải bị trừng phạt.”

“Tôi biết nó cầm dao, nhưng nó sẽ không bao giờ dùng dao với chúng tôi.”

“Nó thương mẹ nó lắm, không đời nào làm hại mẹ. Nó chỉ đẩy có một cái thôi.”

“Nó làm em gái 13 tuổi của nó sợ hãi, nên chúng tôi lắp một cái khóa cửa cho con bé, chỉ mình nó mới mở được.”

“Chúng tôi luôn đảm bảo nó không bao giờ ở một mình với mấy đứa cháu.”

“Tôi biết nó đe dọa chúng tôi, nhưng rồi nó sẽ đi đâu hả Julie? Nó sẽ thành người vô gia cư mất!”

Đó là thứ ngôn ngữ hằng ngày của những bậc cha mẹ đang cố gắng sống sót trong một thực tại mà tâm trí họ không sao chấp nhận nổi.

Một bà mẹ đến buổi huấn luyện của chúng tôi với bàn tay đang bó bột. Tôi hỏi chuyện gì đã xảy ra.

“Julie, tôi đang ngồi nói chuyện với nó trên ghế sofa,” bà nói. “Tôi định ôm nó. Nó đứng dậy, tôi cũng đứng lên theo, và chắc tay tôi mắc vào xương ngực của nó nên bị gãy.”

Tôi nói: “Hãy kể cho tôi nghe điều thực sự đã xảy ra.”

“Julie, cô biết nó hay kích động thế nào rồi. Tôi định ôm nó sau khi đứng dậy, nó cũng vòng tay ôm tôi, chỉ là ôm hơi chặt quá thôi.”

Tôi nói: “Cô có thể nói thật với tôi. Chỉ như vậy chúng ta mới giúp được nó.”

“Julie, tôi vừa đưa tay ra ôm thì nó nổi giận. Nó vòng tay ôm tôi. Tôi nói với nó là nó đang làm tôi đau. Nó vẫn siết chặt. Tay tôi bị kẹt giữa hai người, nó siết mạnh đến mức làm gãy tay tôi. Tôi nói với bác sĩ là tôi bị té.”

Đó chính là bạo lực gia đình từ con cái. Phải mất ba lần, bà mới có thể nói thành lời. Con của bà đã làm gãy tay bà.

Image: Krakenimages.com/Shutterstock

Súng, dao và thứ bạo lực mà chúng ta không nói tới

Các nghiên cứu pháp y được công bố nhất quán cho thấy những người đang trải qua các triệu chứng loạn thần hoạt động có nguy cơ gây ra bạo lực nghiêm trọng cao hơn so với mức nền của dân số chung, đặc biệt khi những triệu chứng ấy đi kèm với việc sử dụng chất gây nghiện.

Theo kinh nghiệm của tôi, tỷ lệ thực sự của bạo lực gia đình liên quan đến bệnh tâm thần nghiêm trọng chưa được kiểm soát cao hơn rất nhiều so với con số thống kê chính thức, bởi quá nhiều trường hợp không bao giờ được báo cáo, truy tố hay ghi nhận.

Cha mẹ cố gắng quản lý rủi ro bằng cách giữ con ở nhà, trong khi lại đánh giá thấp mức độ nguy hiểm đang âm thầm tiếp diễn. Một bà mẹ gọi cho tôi để cập nhật tình hình và nói: “Julie, cô sẽ vui khi biết tôi đã lấy hết đạn ra khỏi khẩu súng săn trong gara rồi. Tôi đã làm đúng, giờ khẩu súng chỉ còn treo trên giá, không có viên đạn nào cả.”

Tôi nói: “Cái gì cơ? Khẩu súng vẫn còn trong nhà à?”

Câu trả lời của bà là điều tôi sẽ không bao giờ quên: “Julie, nó sẽ không bao giờ dùng súng săn đâu. Chuyện này khác xa cái lần tôi phải lấy khẩu AK-47 ra khỏi phòng nó.”

Khi một đứa con đã trưởng thành đe dọa cha mẹ, anh chị em, bạn đời hay thú cưng, đó không chỉ đơn thuần là mâu thuẫn hay hành vi bốc đồng. Kiểu hành vi ấy phù hợp với những định nghĩa đã được thừa nhận về bạo lực gia đình.

Lời khuyên dành cho cha mẹ

Vì không tìm thấy những tài liệu nói thẳng vào trải nghiệm này, tôi đã điều chỉnh các công trình về bạo lực giữa bạn đời thành một khung tham chiếu dành cho cha mẹ. Đây là những nguyên tắc đầu tiên tôi dạy các thân chủ là cha mẹ khi chúng tôi bắt đầu làm việc cùng nhau.

1. Bạn có thể yêu con tha thiết và vẫn nói lên sự thật.
   Bạn có thể nhớ về đứa bé ngọt ngào của mình, cậu bé bảy tuổi hài hước, cô thiếu niên thông minh rực rỡ. Tất cả những điều ấy không hề biến mất. Nhưng để sống sót trong hiện tại và để giúp con bạn nhận được sự trợ giúp mà nó cần, bạn phải nhìn thẳng vào hành vi hiện giờ của con, không né tránh. Thực tại trước mắt quan trọng hơn những ký ức phía sau lưng.
2. Bạo hành vẫn là bạo hành, ngay cả khi có bệnh tâm thần nghiêm trọng.
   Rối loạn lưỡng cực và các rối loạn loạn thần không được điều trị hoặc điều trị kém có thể tạo ra những triệu chứng hung hãn và nguy hiểm. THC nồng độ cao thường làm chúng trầm trọng hơn. Bệnh tâm thần nghiêm trọng có thể giúp ta hiểu vì sao có hành vi bạo hành. Nhưng nó không biện minh cho hành vi ấy. Nó không xóa đi tổn thương đã gây ra.
3. Mối quan hệ không bảo vệ bạn khỏi bị tổn hại.
   Là một người cha, người mẹ yêu thương và tận tâm không khiến bạn “miễn nhiễm” với bạo hành. Một đứa trẻ được nuôi dạy tử tế, không có nghịch cảnh tuổi thơ rõ rệt, vẫn có thể trở nên nguy hiểm khi có bệnh tâm thần nghiêm trọng và sử dụng chất gây nghiện. Con người thường trút những hành vi đáng sợ nhất lên chính những người họ gần gũi nhất.

Nếu bạn là cha mẹ và nhận ra mình trong những câu chuyện này, điều đó không nhằm đổ lỗi. Não bộ của bạn đang làm đúng điều nó được tiến hóa để làm: cố gắng bảo vệ con mình.

Lời mời gọi của tôi dành cho cha mẹ thì rất đơn giản, nhưng cũng vô cùng khó khăn: hãy nói sự thật. Hãy dùng ngôn ngữ đúng với những gì đang diễn ra. Bạo hành. Bạo lực gia đình. Bạo lực gia đình từ con cái. Bạo lực trong gia đình. Hãy ghi lại những gì con bạn đã làm bằng những từ ngữ rõ ràng, cụ thể, và chia sẻ với một chuyên gia được đào tạo bài bản, người hiểu rõ mức độ rủi ro. Hãy nói sự thật trước tòa án.

Nếu bạn là nhà lâm sàng, người cung cấp điều trị hay nhân viên thực thi pháp luật, hãy mặc định rằng cha mẹ đang giảm nhẹ mức độ bạo lực. Hãy đặt cho họ những câu hỏi cụ thể về hành vi của đứa trẻ. Hãy trò chuyện với cha mẹ thay vì chỉ dựa vào biểu hiện bề ngoài của đứa trẻ.

Bạo lực gia đình từ con cái là có thật. Tôi đã làm việc với những gia đình trong hoàn cảnh này hơn 20 năm. Chúng ta không thể thay đổi điều mà mình từ chối gọi tên, và chúng ta cũng không thể giữ an toàn cho cha mẹ, bạn đời, anh chị em và trẻ nhỏ nếu cứ tiếp tục giả vờ rằng điều ấy không hề xảy ra trong chính mái nhà của mình. 

Tác giả:

Julie A. Fast là tác giả của các cuốn sách Loving Someone with Bipolar Disorder, Take Charge of Bipolar Disorder, Get It Done When You’re Depressed và The Health Cards Treatment System for Bipolar Disorder. Bà là cây bút chuyên mục và blogger cho tạp chí BP Magazine, và từng giành giải thưởng báo chí của Mental Health America cho chuyên mục sức khỏe tâm thần hay nhất tại Hoa Kỳ. Fast cũng là người nhận giải thưởng Eli Lily Reintegration nhờ những đóng góp của bà trong hoạt động vận động vì người mắc rối loạn lưỡng cực. Bà đồng thời là chuyên gia về rối loạn lưỡng cực trên trang web ShareCare. Fast có chứng chỉ CEU và đào tạo các chuyên gia y tế, bao gồm bác sĩ nội trú tâm thần, nhân viên công tác xã hội, nhà trị liệu và bác sĩ đa khoa về kỹ năng quản lý rối loạn lưỡng cực. Bà từng là cố vấn chuyên môn đầu tiên cho nữ diễn viên Claire Danes trong loạt phim Homeland và có tên trong danh sách chuyên gia sức khỏe tâm thần của tạp chí People. Fast cũng làm việc như một huấn luyện viên cho cha mẹ và bạn đời của những người mắc rối loạn lưỡng cực, rối loạn loạn thần, lo âu và rối loạn nhân cách.

Nguồn: We Need to Talk About Filial Domestic Violence | Psychology Today