Chuyển hóa những lời than phiền thành điều gì đó tích cực và có khả năng kiến tạo

Tác giả: Leo Babauta

Một trong những điều từ lâu khiến tôi cảm thấy khó khăn là khi mọi người thường xuyên than phiền. Tôi thực sự không thích nguồn năng lượng tiêu cực ấy và có xu hướng tránh xa những người hay phàn nàn.

Vì vậy, trong vài năm gần đây, tôi đã dành thời gian nhìn lại vấn đề này, và qua đó, tôi học được rất nhiều điều về chính mình.

Điều đầu tiên tôi nhận ra là tôi cảm thấy khó chịu với những người hay than phiền bởi vì bản thân tôi cũng gặp khó khăn trong việc yêu thương phần con người bên trong mình thường xuyên phàn nàn.

Vì thế, tôi bắt đầu học cách nhận diện phần hay than phiền trong chính mình và dành cho nó tình yêu thương. Điều này thực sự tạo nên một sự chuyển hóa sâu sắc! Nó có nghĩa là tôi cho phép bản thân được than phiền, được cảm thấy mình đang phải chịu đựng hay bị đối xử không công bằng, được không vui vẻ hoặc không biết ơn. Đó là sự cho phép bản thân được sống đúng với trạng thái hiện tại của mình, ngay cả khi đôi lúc, trạng thái ấy đầy những lời than phiền.

Image by Mohamed_hassan from Pixabay 

Điều thứ hai tôi học được là mình có thể chuyển hóa những lời than phiền khi nhận ra rằng chúng thực chất bao gồm hai phần:

1. Than phiền, ở một khía cạnh nào đó, chính là một lời đề nghị. Chẳng hạn: “Bạn có thể vui lòng làm điều này thay vì điều kia không?” Khi chúng ta phàn nàn về ai đó, ẩn sau lời phàn nàn ấy thường là mong muốn người đó thay đổi cách hành xử hoặc làm điều gì đó khác đi. Khi xác định rõ mình thực sự muốn đề nghị điều gì, tôi sẽ có đủ khả năng để đưa ra một yêu cầu trực tiếp và rõ ràng.
2. Than phiền cũng là biểu hiện của sự tổn thương. Nó không đơn thuần chỉ là một lời đề nghị, bởi ẩn sâu bên trong mỗi lời phàn nàn thường có một nỗi đau nào đó mà tôi đã phải trải qua. Đôi khi, ngay cả bản thân tôi cũng không dễ dàng nhận ra mình đã bị tổn thương như thế nào. Nhưng chắc chắn, ở đâu đó vẫn có một nỗi đau đang hiện diện. Nếu tôi không thích cách ai đó cư xử, thường là bởi có điều gì đó trong hành động của họ khiến tôi khó chịu, bực bội hoặc cảm thấy đau lòng.

Vì vậy, tôi có thể chuyển hóa những lời than phiền nếu hiểu được hai thành phần ẩn chứa bên trong chúng: đó là điều tôi mong muốn được thay đổi và nỗi tổn thương mà tôi đang mang trong lòng.

Trước tiên, tôi có thể chăm sóc nỗi tổn thương ấy. Liệu tôi có thể nhận ra phần bên trong mình đang cảm thấy đau lòng trước hành động của người khác (hoặc trước một tình huống nào đó) hay không? Tôi có thể làm gì để xoa dịu và nâng đỡ phần đang bị tổn thương ấy trong chính mình? Với tôi, chỉ cần nhận ra sự hiện diện của nó, dành cho nó sự quan tâm, thấu hiểu và yêu thương, đôi khi đã tạo nên một sự khác biệt rất lớn. Trong một số trường hợp, tôi có thể chia sẻ nỗi đau ấy với người kia, nếu tôi tin rằng họ thực sự quan tâm đến những gì tôi đang trải qua.

Nhân tiện, khi một người khác bày tỏ sự than phiền (ngay cả khi lời phàn nàn ấy hướng về bạn), điều đầu tiên bạn có thể làm là nhận ra nỗi đau đằng sau lời nói của họ và cho họ thấy rằng bạn thực sự quan tâm đến cảm xúc ấy.

Thứ hai, tôi có thể tìm ra điều mình thực sự muốn đề nghị đằng sau lời than phiền. Tôi có thể tự hỏi bản thân rằng mình thực sự mong người kia thay đổi điều gì, hoặc mình muốn thay đổi điều gì trong hoàn cảnh hiện tại. Sau đó, tôi có thể trực tiếp đưa ra yêu cầu hoặc chủ động hành động để tạo nên sự thay đổi. Điều này giúp tôi cảm nhận được mình có quyền chủ động và khả năng tác động đến tình huống, thay vì chỉ thụ động chịu đựng hay bất mãn.

Nếu người khác đang than phiền, ngoài việc quan tâm đến nỗi đau của họ, bạn cũng có thể hỏi xem liệu họ có mong muốn hay đề nghị cụ thể nào không. Có thể họ sẽ không dễ dàng đón nhận câu hỏi này, bởi với hầu hết mọi người, than phiền thường mang lại cảm giác an toàn hơn là phải bộc lộ sự mong manh của bản thân để trực tiếp đưa ra một lời đề nghị. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể hỏi: “Ừ, tôi hiểu rằng bạn không thích điều đó. Và tôi đang tự hỏi, nếu bạn có thể đề nghị tôi thay đổi cách hành xử của mình, bạn muốn tôi làm điều gì?”

Câu hỏi này khuyến khích họ chủ động chịu trách nhiệm trong việc diễn đạt rõ ràng mong muốn của mình. Có thể họ chưa sẵn sàng làm điều đó, và như vậy cũng không sao. Nhưng nếu họ sẵn lòng, điều này có thể tạo nên một sự thay đổi rất ý nghĩa. Sau đó, bạn cần tự quyết định xem mình có sẵn lòng đáp ứng đề nghị ấy hay không. Bạn hoàn toàn có quyền lựa chọn, bởi bạn không bắt buộc phải chấp nhận mọi yêu cầu của người khác.

Khi học cách làm việc với những lời than phiền bên trong mình (cũng như những lời than phiền của người khác) theo cách này, tôi không chỉ có thể giúp chữa lành những tổn thương mà còn tìm ra con đường để chủ động chịu trách nhiệm và kiến tạo nên những điều mới mẻ.

Bạn có thể nhận diện những lời than phiền đang diễn ra bên trong mình như thế nào, và làm thế nào để học cách chuyển hóa, làm việc với chúng một cách chủ động và đầy sức mạnh?