Hạnh phúc không phải là một khung hình đứng yên

Có một điều khá kỳ lạ trong cách chúng ta hình dung về tương lai, đặc biệt là những viễn cảnh hạnh phúc: ta thường xây dựng chúng chỉ từ một hoặc hai khung hình tĩnh, như thể hạnh phúc không phải là một hành trình diễn ra theo thời gian, mà là một cảnh tượng đông cứng, nơi một ngày nào đó ta sẽ bước vào và ở yên trong đó. Những kế hoạch lớn lao, định hình cả những chương quan trọng của đời người (và có thể đòi hỏi nhiều năm học tập, ràng buộc pháp lý, hy sinh bền bỉ…) đôi khi lại được khởi động và dẫn dắt chỉ bằng vài tấm “bưu thiếp” mơ hồ trong tâm trí.

Chẳng hạn, khi nghĩ đến từ “nghỉ hưu”, ta có thể hình dung một ngôi nhà nhỏ, nhìn ra biển, bầu trời trong xanh và một lối mòn dẫn xuống hàng cây tuyết tùng. “Hôn nhân” gợi lên một căn bếp, một dáng người hiền hòa bên bếp lửa và chiếc bàn ăn được thắp sáng dịu dàng. “Con cái” có thể là hình ảnh một sân chơi và một đứa trẻ nhỏ mỉm cười trên chiếc xích đu. “Thành công” đôi khi chỉ là sảnh của một khách sạn ốp gỗ sơn đen, mang hơi hướng Á Đông.

Khuynh hướng hình dung mục tiêu bằng những khung hình đứng yên này bộc lộ rõ nhất khi nói đến du lịch. Ta ước ao đi “Hy Lạp” (một chuyến đi tốn kém và phức tạp) nhưng trong đầu chỉ hiện lên một ngôi làng quét vôi trắng, vài con thuyền cá xanh trong cảng và một cối xay gió trên sườn đồi. “Thụy Sĩ” thu gọn lại trong một căn chalet giữa tuyết trắng; “Việt Nam” tan vào một đoạn bãi biển Hội An lúc chạng vạng.

Photo by Cristiano Pinto on Unsplash

Khi thực tại không chịu đứng yên

Nhưng mỗi khi thực sự bắt tay vào thực hiện kế hoạch, ta lại nhận ra rằng thực tại có thói quen kỳ quặc: nó dày đặc và đa tầng hơn rất nhiều so với những gì ta từng tưởng. Ta có thể mơ mộng bằng những hình ảnh tĩnh, không âm thanh; nhưng ta phải sống trong thời gian thực, giữa một cuộn phim chuyển động không hề được biên tập (và cũng không thể chỉnh sửa). Cuộn phim ấy không chỉ có âm thanh (thậm chí là mười lớp âm thanh), mà còn truyền trực tiếp cảm giác từ cơ thể, từ dạ dày, tay chân, lưng, cùng một dòng phụ đề hỗn độn, bồn chồn, vừa ngoái về quá khứ vừa phóng tới tương lai, đặt ra vô số câu hỏi kỳ lạ, thắc mắc vì sao ta tồn tại, so sánh mình với bạn bè và đối thủ, và không ngừng ao ước rằng giá như ta đang ở nơi khác, hay đã từng làm một điều khác, với một người khác, tại một chốn khác.

Nếu ta thật sự đến Hy Lạp, ta sẽ nhanh chóng nhận ra rằng tấm bưu thiếp từng thôi thúc chuyến đi chỉ là một phần rất nhỏ trong một bức tranh toàn cảnh rộng lớn và mệt mỏi hơn nhiều: một khoảng chờ dài trong sân bay không có điều hòa; một biển quảng cáo ouzo khổng lồ bên băng chuyền hành lý; một chuyến taxi vàng chật chội xuống cảng Piraeus; những suy nghĩ buồn bã về gia đình khi xếp hàng chờ nước; một trận kẹt xe ở khu ngoại ô đầy nhà kho đổ nát, nơi lũ mèo hoang lang thang; một cơn hoảng hốt vì email gửi cho đồng nghiệp khi dừng đèn đỏ; thêm một lần chờ đợi bên cầu tàu bốc mùi; cơn đau bụng trong nhà vệ sinh chật chội trên phà đi Samos; những đợt hoài niệm về công việc cũ trong tiệm bánh khi đứng trước cửa hàng bán ống thở; một đêm mất ngủ vì dàn máy lạnh ầm ĩ, và còn vô vàn thứ khác nữa.

Sự hỗn độn của tình yêu

Bài học này cũng khiêm nhường không kém khi áp vào tình yêu. Khi còn độc thân, ta mơ về việc “có một người bên cạnh” và bám víu vào một hình ảnh mờ nhòe: một gương mặt thanh lịch, mỉm cười trên chiếc sofa nhà mình. Rồi sau vô số buổi hẹn hò kéo dài tưởng như vô tận, ta có thể bắt đầu một câu chuyện với William hay Samantha, Petra hay Luis, và chợt nhận ra rằng cảm xúc dành cho họ, chỉ trong năm phút, đã phong phú hơn tất cả những gì ta từng nghĩ có thể lấp đầy cả một đời hôn nhân. Ta thích họ rất nhiều, rồi ta nghi ngờ họ, rồi ta tự hỏi liệu họ có đang chế giễu mình không; rồi ta nhớ người cũ với sự trìu mến; tiếp đó là một tưởng tượng nhục cảm; ngay sau là một làn sóng ghê sợ; rồi là khao khát cưới họ; rồi lại muốn bỏ chạy; rồi ước được ôm họ và không bao giờ buông ra. Và tất cả những điều ấy có khi chỉ diễn ra trong khoảng từ 7 giờ 08 đến 7 giờ 10 sáng.

Sự đa dạng ấy khiến ta mệt mỏi và khó chịu đựng. Để trốn chạy nó, ta giả vờ với chính mình và với thế giới rằng ta là những thực thể vững chắc. Ta nói: “Đây là bạn gái/bạn trai của tôi.” Hoặc: “Đây là bạn đời của tôi.” Ta lên kế hoạch cưới xin. Ta nói: “Anh yêu em.” Mà không nói thêm (lúc này thôi, khoảnh khắc này thôi…).

Cơ thể ta phần lớn là nước, và tính cách ta cũng đặc quánh, trơn trượt như vậy. Ta chẳng là gì ngoài một chuỗi tâm trạng luân phiên. Những ai hiểu rõ cách tâm trí vận hành đều biết rằng những tuyên bố có vẻ kiên định của ta chỉ có thể là những câu chuyện che đậy. Trái tim là thứ gián đoạn. Người đã kết hôn vẫn tiếp tục hoài nghi. Kẻ từng từ chối vẫn đâu đó còn yêu. Những lời thề yêu thương nhanh chóng được nối tiếp bằng những chuyến lang thang mới của tâm trí. Trong căm ghét có mầm mống của điều đối lập. Ta đi qua mười bảy cảm xúc khác nhau trước bữa sáng.

Hạnh phúc không phải là một điểm đến

Ta sống giữa những vật thể rắn chắc và khao khát nhầm lẫn mình với chúng. Nhưng rốt cuộc, ta không thể là tượng đá, tảng đá hay vách núi. Ta là sự mong manh, là sương mù, là dòng nước chảy xiết và những đám mây trôi. Ta khát khao sự chắc chắn và phải học cách chung sống với nghi ngờ, với chập chờn và bất định, và khi làm được điều đó, hãy nhớ rằng hạnh phúc không phải là một điểm đến, mà là thứ luôn dịch chuyển, thoáng qua, để rồi ta đánh mất, tìm lại và hiểu lại, trong suốt hành trình mình đi.

Nguồn: HAPPINESS IS NOT A STILL IMAGE | The School Of Life

---