Liệu chân thành có phải là đức tính cao quý nhất trong tình yêu?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH:

• Sự quan tâm chân thành, bắt nguồn từ lòng thiện chí, là một trong những phẩm chất quý giá nhất trong tình yêu.
• Những “chiêu thức hẹn hò” phổ biến như giả vờ khó gần hay dễ dãi đều chất chứa sự giả tạo.
• Chân thành và cởi mở, khi được thể hiện ở mức độ vừa phải, mới thật sự trở nên giá trị.

“Không phải bạn nói gì, mà là bạn khiến người khác tin rằng bạn nói thật.” 

— Marya Mannes

“Tôi được dạy phải quyến rũ, chứ không phải chân thành.” 

— Stephen Sondheim

Chân thành thường được xem là đức tính tối thượng trong tình yêu. Thế nhưng, những mối quan hệ lãng mạn thực tế lại không hề thiếu sự giả tạo, như những lời nói dối thiện chí, những lời tán dương quá mức, hay những tưởng tượng đầy mộng mơ. Giữa nghịch lý đó, khái niệm “sự quan tâm chân thành” trở nên hữu ích để ta soi chiếu.

Do I really want him? Source: Asif Ekbal / Pexels

Chân thành trong tình yêu lâu dài: Sự kết hợp giữa chân thành và dối trá

“Sự thật đã làm tan vỡ nhiều cuộc hôn nhân hơn là sự phản bội.” 

— Charles McCabe

“Người yêu cũ của tôi có cái tật xấu là kể hết cho tôi nghe về những người đàn ông mà cô ấy từng lên giường, từ kích cỡ đến những chi tiết quá mức thân mật, và điều đó làm tôi phát điên.” 

— Một người đàn ông

“Tôi không hề chân thành trong những cuộc mây mưa nồng nhiệt của mình, điều này khiến bạn tình của tôi phát điên.” 

— Một người phụ nữ đã ly hôn

Chân thành tức là sự thể hiện đúng những gì ta nghĩ và cảm, thật sự rất quan trọng trong tình yêu. Trong một nghiên cứu về những phẩm chất được mong muốn ở bạn đời, phụ nữ đánh giá cao sự chân thành hơn bất kỳ đặc điểm nào khác; dù đàn ông cũng tìm kiếm điều này ở phụ nữ, nhưng họ không đặt nặng nó bằng (Buss, 2003).

Thực tế, khi một ai đó muốn gần gũi với ta về mặt cảm xúc, họ sẽ cố gắng chân thành, hoặc ít nhất là làm ra vẻ như vậy. Khi ai đó chia sẻ với ta những điều thân mật một cách thật lòng, ta cảm thấy được trân trọng và tin tưởng. Trái ngược với chân thành là sự giấu giếm, và việc che giấu những điều quan trọng có liên hệ mật thiết với sức khỏe tinh thần kém và chất lượng mối quan hệ đi xuống (Slepian, 2024).

Trong tình yêu, có hai kiểu “dối trá” phổ biến:

(a) những lời nói dối thiện chí nhằm giúp người yêu cảm thấy dễ chịu hơn, và
(b) những tưởng tượng tình dục hay lời tán tỉnh, phục vụ cho lợi ích cá nhân của người nói.

Trái với suy nghĩ phổ biến rằng những lời nói dối thiện chí làm xói mòn lòng tin, thực tế là chúng chỉ làm giảm mức độ tin tưởng dựa trên sự thật, nhưng lại tăng niềm tin dựa trên thiện chí. Bởi vì điều khiến người ta cảm động hơn cả sự chính xác, chính là ý định tốt đẹp phía sau (Levine & Schweitzer, 2015).

Nghiên cứu của Gurit Birnbaum và cộng sự cũng cho thấy rằng, những tưởng tượng tình dục, dù không phản ánh hiện thực, lại có thể nuôi dưỡng cảm xúc yêu đương bằng cách làm mới hình ảnh của người bạn đời trong tâm trí, tạo cảm giác lạ lẫm và hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, mặt trái là một số tưởng tượng có thể khiến ta càng thấy rõ hơn những thiếu hụt trong thực tại, từ đó dẫn đến sự bất mãn ngày càng lớn (Birnbaum et al., 2019).

Chân thành khi chọn người đồng hành: Khi tiết lộ quá sớm có thể gây tổn thương

“Đàn ông mê những cô gái tưởng chừng như không thể với tới. Điều tệ nhất bạn có thể làm là để họ dễ dàng có được mình.”
— Leandra De Andrade

Hành trình đi tìm một người bạn đời lâu dài luôn đan xen giữa sự chân thành và đôi chút giả vờ. Chân thành xuất phát từ việc con người coi trọng sự thật lòng trong tình yêu. Còn giả tạo thường nảy sinh vì khi mới quen, đôi bên chưa hiểu rõ nhau, và việc quá cởi mở đôi khi có thể vô tình khiến đối phương tổn thương. Ví dụ, nếu bạn chia sẻ quá sớm về quá khứ tình dục của mình, điều đó có thể khiến người kia, người chưa kịp nhìn thấy hết vẻ đẹp trong con người bạn, cảm thấy hoang mang và dễ hiểu lầm. Những mảnh ký ức chân thật ấy, nếu được nói ra quá vội vàng, có thể vô tình làm lu mờ những phẩm chất tốt đẹp khác của bạn. Tuy vậy, cũng có những trường hợp ngoại lệ. Một số người đàn ông lại cảm thấy hứng thú khi nghe người yêu kể về trải nghiệm tình dục trong quá khứ, miễn là hiện tại, người ấy chỉ dành riêng thân thể cho họ.

Một chiến thuật hẹn hò phổ biến và khá hiệu quả là “giả vờ khó gần”. Thường thì phụ nữ hay áp dụng cách này nhiều hơn nam giới, họ cố tình tỏ ra ít quan tâm đến người kia hơn thực tế, khiến bản thân trở nên bí ẩn và cuốn hút hơn. Nhưng điều này lại thiếu đi sự chân thành, vì cảm xúc thật bị giấu kín, không được thể hiện ra. Chiến thuật ấy cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, vì nó mang tính đánh lừa, thao túng và thiếu sự chân tình đáp lại. Ở chiều ngược lại, nếu quá dễ dãi, quá vồ vập, bạn lại dễ bị đánh giá là thiếu giá trị, dễ dãi hay đang tuyệt vọng, và điều này còn gây hậu quả nặng nề hơn (Birnbaum et al., 2020). Vậy nên, chân thành và cởi mở, khi được thể hiện một cách chừng mực, đúng lúc và từng bước theo nhịp phát triển tự nhiên của mối quan hệ, mới thực sự là điều đáng quý. Những điều riêng tư nhất, nếu được hé lộ từ tốn, sẽ khiến tình cảm dần sâu sắc, và niềm tin được xây đắp vững bền hơn.

Chân thành trong những cuộc gặp gỡ ảo: Giữa sự cởi mở và khả năng dễ dàng che giấu

“Có những điều bạn thích mơ mộng, thích chia sẻ khi online, những điều mà bạn không đủ thoải mái để nói với người bạn đời của mình.”
— Một người phụ nữ đã lập gia đình, đang tham gia quan hệ tình dục qua mạng

Trong thế giới số, chân thành và giả tạo cùng tồn tại như hai mặt của một đồng xu, bởi môi trường này khiến việc che giấu trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Dẫu vậy, nhiều người vẫn lựa chọn thể hiện chính mình một cách chân thật, nhất là khi những mối quan hệ ảo bắt đầu trở nên sâu sắc hơn. Và chính sự chân thành ấy lại tạo ra những hành vi khác biệt với những gì ta thường hình dung về nam và nữ trong chuyện hẹn hò. Ví dụ, phụ nữ có thể cởi mở hơn về mặt tình dục so với khi yêu đương ngoài đời thực, còn đàn ông thì lại bộc lộ sự nhạy cảm về cảm xúc nhiều hơn. Những mối quan hệ kỹ thuật số thường đan xen giữa cả sự che giấu lẫn sự cởi mở đến mức bất ngờ. Ta có thể chỉ biết sơ qua vài điều về đối phương, nhưng lại đồng thời nắm rõ những khía cạnh sâu thẳm trong tâm hồn họ (Ben-Ze’ev, 2004; 2019). Chính vì thế, trong môi trường ảo, nơi mà người ta cảm thấy ít tổn thương hơn khi bộc lộ bản thân, sự chân thành lại dễ dàng xuất hiện hơn. Nhờ đó, không ít mối quan hệ bắt đầu từ những dòng tin nhắn qua mạng đã dần trở thành chuyện tình dài lâu ngoài đời thực. 

Tuy nhiên, trong thế giới số, chân thành lại luôn song hành với trí tưởng tượng. Dù các cuộc trò chuyện thường phản ánh cảm xúc thật của con người, thì yếu tố không thực vẫn là một phần không thể tách rời. Người ta có thể bộc bạch một cách chân thành những khao khát của mình, chẳng hạn như khi một người phụ nữ nói với bạn chat rằng cô muốn làm tình với anh ta, đó là lời nói thật từ đáy lòng. Nhưng khi cô tiếp tục kể rằng mình đang cởi đồ anh ấy ra, hôn lên thân thể trần trụi của anh, đó là một thế giới tưởng tượng, không thật. Sự chân thành trong khao khát không hề mâu thuẫn với những ảo mộng về việc thực hiện điều đó. Trong không gian kỹ thuật số, những giấc mơ chứ không phải dối trá mới là thứ định hình nên những cuộc tình.

Sự chân thành trong tình yêu đa ái: Khi quyền riêng tư bị thử thách

“Tôi bây giờ yêu thương nhiều hơn, bao dung hơn, bớt phán xét hơn ngày xưa rất nhiều. Và tôi nghĩ, đó là bởi tôi không còn cảm thấy mình bị kìm kẹp hay mắc kẹt nữa.”
— Một phụ nữ theo lối sống đa ái (trích từ Thouin, 2024)

Trong tình yêu đa ái, hai khái niệm chân thành và riêng tư trở nên đặc biệt phức tạp. Bởi đây là kiểu quan hệ đòi hỏi sự cởi mở, chia sẻ nhiều hơn bình thường, đồng nghĩa với việc không còn nhiều không gian cho riêng tư cá nhân. Thế nhưng, việc duy trì sự chân thành trong một mối quan hệ không độc quyền không có nghĩa là ta phải kể ra từng chi tiết nhỏ nhặt về những tương tác với người tình khác. Trong mỗi “mạng lưới tình cảm” của tình yêu đa ái, các bên cần cùng nhau thống nhất về mức độ chia sẻ thông tin. Mỗi người bạn tình sẽ có nhu cầu riêng về sự riêng tư hoặc sự thành thật, và những khác biệt này có thể dẫn đến xung đột, khi một người cần được bộc lộ hết mình, còn người kia lại muốn nghe ít thôi, hoặc muốn giữ khoảng lặng riêng tư cho riêng mình (Thouin, 2024). Nói cách khác, bạn không cần phải tường thuật hết mọi chi tiết về những lần gần gũi với người tình khác. Thậm chí, đôi khi người ta còn chọn giữ kín cả danh tính người mới, đơn giản chỉ nói rằng đó là người không quen biết với bạn đời hiện tại. Như lời của một phụ nữ đã kết hôn và sống theo lối đa ái từng chia sẻ: “Những trải nghiệm đó đối với tôi chỉ là thoáng qua, không mấy ý nghĩa. Vậy nên, tôi không thấy cần thiết phải khiến chồng mình bận lòng về chúng.” (Ben-Ze’ev, 2022)

Yêu thương chân thành: Giữa niềm tin nơi phẩm hạnh và niềm tin nơi lòng thiện ý

“Tình yêu là sự quan tâm chủ động đến đời sống và sự trưởng thành của người mình yêu.”
— Erich Fromm

“Tôi yêu ngôi nhà của mình quá nhiều để có thể rời bỏ chồng.”
— Một người phụ nữ đã lập gia đình

Tình yêu chân thành, bắt nguồn từ lòng thiện chí, còn quý giá hơn cả những lời nói thật lòng bởi nó thể hiện một cách sâu sắc những gì ta cho là tốt nhất dành cho người mình yêu, ngay cả khi hành vi đó có thể đi kèm với những lời nói dối thiện chí. Đôi khi, tình yêu chân thành đi đôi với sự thật, kể cả khi sự thật đó khiến ta bất đồng quan điểm, hay buộc ta phải nói ra những điều không dễ nghe với người mình quan tâm. Thế nhưng, tình yêu chân thành cũng có thể mang đến hệ quả tiêu cực. Nghiên cứu cho thấy: có những phụ nữ, tin rằng mình đang thật lòng quan tâm đến người khác, nhưng lại vô tình làm tổn hại danh tiếng của họ thông qua những câu chuyện ngồi lê đôi mách (Reynolds et al., 2025). Đôi khi, người ta vin vào cái gọi là “chân thành” để biện minh cho hành vi sai trái. Vì vậy, điều cốt lõi không chỉ nằm ở hành động, mà còn nằm ở tấm lòng phía sau hành động ấy. 

Tình yêu chân thành thường gắn liền với sự chăm sóc và hy sinh, bởi vậy, đó là một trong những phẩm chất đáng quý nhất trong tình yêu lứa đôi. Yêu thương chân thành cũng có nghĩa là cho phép người mình yêu và chính bản thân mình được sống, được yêu, được cư xử theo cách mình thực lòng mong muốn, chứ không nhất thiết phải theo khuôn mẫu hay kỳ vọng của xã hội. 

Tài liệu tham khảo

Ben-Ze'ev, A. (2004). Love online. Cambridge University Press.

Ben-Ze’ev, A. (2019). The arc of love: How our romantic lives change over time. University of Chicago Press.

Ben-Ze'ev, A. (2022). "I am glad that my partner is happy with her lover": On jealousy and compersion." In A. Pismenny & B. Brogaard (eds.). The moral psychology of love. Rowman & Littlefield, 127-150.

Birnbaum, G. E., Kanat-Maymon, Y., Mizrahi, M., Recanati, M., & Orr, R. (2019). What fantasies can do to your relationship: The effects of sexual fantasies on couple interactions. Personality and Social Psychology Bulletin, 45, 461-476.‏

Birnbaum, G. E., Zholtack, K., & Reis, H. T. (2020). No pain, no gain: Perceived partner mate value mediates the desire-inducing effect of being hard to get during online and face-to-face encounters. Journal of Social and Personal Relationships, 37, 2510-2528.‏

Buss, D. M. (2003). The evolution of desire. Basic Books.

Levine, E. E., & Schweitzer, M. E. (2015). Prosocial lies: When deception breeds trust. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 126, 88-106.

Reynolds, T. A., Maner, J. K., & Baumeister, R. F. (2025). Bless her heart: Gossip phrased with concern provides advantages in female intrasexual competition. Journal of Experimental Social Psychology, 116, 104670.‏

Slepian, M. L. (2024). The new psychology of secrecy. Current Directions in Psychological Science, 33, 139-145.

Thouin, M. (2024). What is compersion? Understanding positive empathy in consensually non-monogamous relationships. Rowman & Littlefield.