Marcus Aurelius bàn về sự lo âu

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Sự lo âu luôn hướng về tương lai: những gì có thể xảy ra hoặc biến cố có thể đến.
• Ta thường chọn cách guồng mình vội vã để chạy trốn sự lo âu thay vì dám đối diện với nó.
• Tập trung vào những điều nằm trong tầm kiểm soát của bạn và buông bỏ những gì nằm ngoài khả năng.

Trong khi sự trầm cảm đè nặng lên cuộc sống hiện tại, thì sự lo âu lại chĩa hướng về tương lai: những gì có thể xảy ra, những điều có thể đi lệch quỹ đạo, hay những kỳ vọng mà người khác đặt lên vai chúng ta.

Tất nhiên, một chút bận tâm cho tương lai là điều cần thiết. Nó hối thúc ta hoàn thành việc cần làm, lo trọn các khoản hóa đơn và né tránh hiểm nguy. Thế nên, mục tiêu không phải là dập tắt hoàn toàn sự lo âu, mà chỉ đơn giản là không để những cơn báo động bộc phát biến thành một trạng thái bất an thường trực.

Image by Kanenori from Pixabay

Cuộc sống hiện đại

Thế giới hiện đại khiến điều này trở nên vô cùng khó khăn, bởi các mối đe dọa hiếm khi xuất hiện theo kiểu "một mất một còn". Tổ tiên chúng ta chỉ đối mặt với việc gặp dã thú hay không. Còn chúng ta thì quay cuồng giữa email, hạn chót công việc và những khoản trả góp ngân hàng. Rồi khi lướt mạng xã hội, ta lại chới với trong cảm giác mình đang tụt lại phía sau.

Chính vì áp lực ấy cứ lan tỏa âm ỉ và dai dẳng, ta đã vô tình hấp thu nó vào sâu bên trong. Để rồi đến một lúc nào đó, chẳng cần ai phải xua đuổi, ta đã tự mang theo "kẻ truy đuổi" ngay trong chính tâm trí mình.

Một khi kẻ truy đuổi đã ngự trị bên trong, ta lại cố chạy trốn bằng cách vùi đầu vào bận rộn. Bận rộn cho ta cảm giác giả tạo rằng mình đang kiểm soát được mọi thứ, nhưng thực chất ta không hề giải quyết sự lo âu mà chỉ đang ngăn bản thân cảm nhận nó. Ta cứ thế lao đi ngày một nhanh hơn, chỉ để không bao giờ phải giật mình tự hỏi: mình đang thực sự đi về đâu?

Có một câu chuyện Thiền kể về người cưỡi ngựa đang phi nước đại trên đường. Nhìn dáng vẻ vội vã, ai cũng nghĩ anh ta đang gánh vác một sứ mệnh vô cùng khẩn cấp và sinh tử.

"Anh đang đi đâu đấy?" một người đứng bên đường gào to hỏi.

"Tôi cũng không biết nữa!" tiếng đáp trả đã vọng lại từ xa. "Đi hỏi con ngựa ấy!"

Làm thế nào để giảm bớt sự lo âu

Bước đầu tiên là phải dừng lại, không chạy trốn nữa và gọi tên nỗi lo âu đó ra. Một sự lo âu mơ hồ có thể che u ám cả bầu trời; nhưng một nỗi sợ đã được định danh sẽ chỉ còn là một vật thể nhỏ bé dưới khoảng trời ấy. Một khi đã nhận diện được nó, ta mới có thể xoa dịu, chấp nhận hoặc buông bỏ nó.

Đặc biệt, ta có thể xác định rõ phần nào của sự lo âu thực sự nằm trong tầm kiểm soát của mình. Các triết gia Khắc kỷ cổ đại luôn nhấn mạnh sự phân định này: những gì ta có thể và không thể kiểm soát. Với những điều nằm ngoài tầm kiểm soát, lựa chọn duy nhất đơn giản là buông tay.

Các triết gia Khắc kỷ thường dùng hình ảnh một xạ thủ. Người xạ thủ sẽ dồn hết tâm trí và sức lực để giương cung, ngắm bắn thật chính xác. Thế nhưng, một khi mũi tên đã rời khỏi dây cung, số phận của nó không còn nằm trong tầm kiểm soát của anh ta nữa. Vì vậy, một xạ thủ trí tuệ sẽ chỉ tập trung vào hành động ngắm bắn chứ không bận lòng vào kết quả, bởi hành động là thứ anh ta chủ động, còn kết quả thì không.

Khi đối diện với sự lo âu của chính mình, chúng ta đều nên học theo vị hoàng đế Khắc kỷ Marcus Aurelius. Ông từng viết: "Hôm nay tôi đã thoát khỏi sự lo âu. Mà không, tôi đã rũ bỏ nó, bởi sự lo âu ấy vốn dĩ nằm ở bên trong tôi, trong chính nhận thức của tôi, chứ chẳng phải ở thế giới bên ngoài."