Nguyên nhân thầm kín khiến bạn cảm thấy tê liệt cảm xúc

CÁC ĐIỂM MẤU CHỐT

• Sự tê liệt cảm xúc thường bắt đầu khi những cảm nhận của một đứa trẻ liên tục bị ngó lơ một cách lặp đi lặp lại.
• Cảm giác trống rỗng hoặc thấy mình khác biệt có thể bắt nguồn từ sự mất kết nối cảm xúc mang tính tập nhiễm (learned emotional disconnection), chứ không phải do tâm lý bị hủy hoại hay khuyết thiếu bẩm sinh.
• Thấu hiểu nguồn gốc của sự tê liệt chính là bước đi đầu tiên để khơi dậy lại khả năng cảm nhận của bản thân.

Vào năm 2008, một điều kỳ diệu đã xảy ra và thay đổi hoàn toàn mọi thứ. Nó thay đổi cách tôi nhìn nhận chính mình, cách tôi nuôi dạy con cái, và cuối cùng là thay đổi cả cách tôi hành nghề tâm lý học. Chuyện là như thế này:

Khi đó, tôi đang bận rộn với công việc tham vấn tại phòng khám tâm lý của mình. Đối tượng làm việc của tôi rất đa dạng, từ các cặp đôi, cá nhân cho đến các gia đình. Tôi điều trị nhiều vấn đề khác nhau như trầm cảm, xung đột hôn nhân và gia đình, lo âu, rối loạn giao tiếp, kiểm soát cơn giận, nghiện ngập, cùng nhiều hội chứng khác. Trong số các thân chủ, có những người từng trải qua một tuổi thơ đầy sang chấn hoặc bị bạo hành, nhưng cũng có những người có một tuổi thơ hoàn toàn bình yên. Họ đến từ mọi tầng lớp trong xã hội: từ thợ sửa ống nước, bác sĩ, nhân viên bán hàng, thư ký, nhà khoa học, cho đến những bậc cha mẹ làm nội trợ và học sinh, sinh viên.

Dù giữa các thân chủ của tôi hầu như có rất ít điểm chung, tôi bắt đầu nhận thấy một mô thức chung xuất hiện lặp đi lặp lại ở họ.

Một số lượng lớn những con người hoàn toàn khác biệt ấy đã cố gắng giãi bày với tôi về một gánh nặng đặc biệt, một gánh nặng mà họ đã mang theo suốt cuộc đời, cảm nhận nó một cách sâu sắc, nhưng chưa bao giờ tìm được ngôn từ thích hợp để diễn tả. Mỗi người lại có một cách gọi tên khác nhau:

"Tôi không giống như những người khác."

"Tôi luôn cảm thấy mình thiếu vắng một điều gì đó."

"Tôi thấy lòng mình trống rỗng."

"Tôi không cô độc một mình, nhưng tôi luôn cảm thấy cô đơn."

"Tôi hoàn toàn tê liệt cảm xúc."

Những con người ấy không hề bị hủy hoại, không gặp sang chấn, cũng chẳng mắc bệnh tâm thần. Không có một chẩn đoán y học nào có thể gói gọn được cuộc đấu tranh nội tâm của họ. Thực chất, họ không hề khác biệt, không trống rỗng, cũng chẳng cô độc, nhưng họ cảm thấy như vậy đều có lý do của nó. Tôi đã phải mất hai năm đào sâu tìm tòi và nghiên cứu để tìm ra câu trả lời, và khi chạm được vào nó, tôi đã vô cùng kinh ngạc.

Câu trả lời tưởng chừng như đơn giản đến không ngờ, và hoàn toàn nằm ngoài những gì tôi từng dự đoán. Nguyên nhân của cảm giác đè nặng ấy chính là trải nghiệm sống duy nhất mà tất cả những con người khác biệt này đều có chung: Họ đều lớn lên trong hoàn cảnh cảm xúc của mình bị ngó lơ hay còn gọi là sự bỏ bê cảm xúc thời thơ ấu (childhood emotional neglect).

Khi còn nhỏ, họ đều học được bài học rằng cảm xúc của mình không được đón nhận trong chính ngôi nhà của mình. Như một cơ chế sinh tồn tất yếu, những đứa trẻ ngày ấy đã tự dựng lên một bức tường ngăn cách các cảm xúc của bản thân, một phản ứng âm thầm diễn ra mà không ai trong gia đình hay biết. Và giờ đây, khi đã trưởng thành, họ trở nên tê liệt cảm xúc.

Nhận ra mình đang bị tê liệt cảm xúc chắc chắn là một điều đau đớn. Nhưng để thấu hiểu được nguyên nhân sâu xa đằng sau lại là một thử thách khó khăn đến lạ kỳ. Dẫu vậy, đó lại là bước đi đầu tiên để chấm dứt nỗi đau của sự "tê liệt" ấy.

Image: Saydung | pixabay.com 

Làm thế nào để đặt bước chân đầu tiên?

• Hãy hoài niệm và cố gắng gọi tên những thời điểm cũng như những cách thức mà cha mẹ đã vô tình bỏ rơi cảm xúc của bạn. Họ có từng vô tâm không nhận ra những lúc bạn buồn bã, tổn thương, tức giận hay lo âu? Họ có quên hỏi bạn thực sự muốn gì và cần gì? Họ có từng bỏ lỡ cơ hội được thấu hiểu bạn ở tầng sâu kín và riêng tư nhất, tầng bậc của cảm xúc?
• Hãy hiểu rằng cha mẹ có thể vẫn chăm lo cho bạn chu toàn ở những khía cạnh quan trọng khác. Vấn đề chỉ là họ đã không đồng hành cùng bạn đủ đầy về mặt cảm xúc, và giờ đây, bạn đang phải gánh chịu hệ quả của khoảng trống đó.
• Hãy chấp nhận rằng bộ não của bạn chỉ đang làm đúng bổn phận để bảo vệ bạn. Nó đã bao bọc và phong tỏa các cảm xúc lại nhằm che chở cho cha mẹ (và chính bạn) khỏi những xung đột ngay trong ngôi nhà thời thơ ấu.
• Hãy nhận thức rằng sự tê liệt chỉ là một trạng thái cảm xúc có đến và có đi. Giống như mọi cảm xúc khác, đó là cách cơ thể đang trò chuyện với bạn. Nó đang thầm thì: "Hãy tỉnh giấc đi. Hãy chú ý đi. Có điều gì đó đang không ổn rồi." 

Sự chuyển hóa kỳ diệu khi bạn thực sự thấu hiểu

Giờ đây, tôi hầu như chỉ làm việc chuyên sâu với những người từng trải qua sự bỏ bê cảm xúc thời thơ ấu. Trên cương vị một nhà trị liệu, đây là công việc mang lại cho tôi nhiều ý nghĩa và phần thưởng tinh thần lớn lao nhất từ trước đến nay. Việc đồng hành và dẫn dắt các thân chủ đi qua từng bước của sự thấu hiểu cũng giống như đang đưa họ bước vào thế giới nội tâm, hướng về phía bản ngã chân thật nhất của chính mình.

Hiểu được rằng bạn đang tê liệt chỉ vì các cảm xúc tạm thời bị phong tỏa sẽ giải phóng bạn theo một cách vô cùng kỳ diệu. Thình lình, bạn nhận ra bản thân không hề bị hủy hoại như mình vẫn tưởng, và bạn cũng không hề tự chuốc lấy tình cảnh này. Thình lình, bạn hiểu được rằng cuộc đấu tranh dai dẳng suốt đời mình tồn tại là có lý do, và đó hoàn toàn không phải lỗi của bạn. Bạn sẽ thấy rằng thứ mà bạn nghĩ là đã mất đi, chính là những cảm xúc của bạn, hóa ra vẫn luôn vẹn nguyên ở đó.

Và đây chính là bước đi sống còn để bạn có thể tìm lại khả năng cảm nhận một lần nữa.

Lựa chọn mà bạn phải đưa ra ngay lúc này

Một khi đã bước qua ranh giới từ sự hoang mang, tê liệt sang sự thấu hiểu thấu đáo, bạn sẽ đứng trước một quyết định lớn lao. Bạn cần phải trả lời câu hỏi này: Bạn muốn đón nhận lại các cảm xúc của mình, hay bạn muốn tiếp tục sống trong sự tê liệt?

Nếu lựa chọn tiếp tục tê liệt, bạn vẫn có thể bước tiếp cuộc đời mình như cũ. Giống như bấy lâu nay, đôi khi bạn vẫn cảm nhận được những tia sáng cảm xúc lóe lên, nhưng có lẽ chúng sẽ không xuất hiện vào những lúc bạn cần chúng nhất, và cũng không mang lại chiều sâu hay sự phong phú vốn có của tâm hồn. Sẽ có lúc bạn nhận ra sự tê liệt ấy, và cũng có lúc bạn chẳng mảy may hay biết.

Ngược lại, nếu bạn khao khát tìm lại những cảm nhận của mình, một chặng đường đầy thử thách đang chờ đón bạn ở phía trước. Nhưng tôi cam đoan với bạn rằng, dẫu đôi lúc sẽ có những nỗi sợ bủa vây, đó sẽ là hành trình xứng đáng và ý nghĩa nhất trong cuộc đời bạn.

Tất cả nằm ở bức tường của bạn

Bạn đã sẵn sàng đưa ra lựa chọn để được "cảm nhận" chưa? Nếu câu trả lời là chưa, tôi hoàn toàn hiểu rằng có thể lúc này bạn vẫn chưa sẵn sàng. Điều đó không sao cả, bởi vì không bao giờ là quá muộn để quay trở lại khi bạn đã chuẩn bị tâm lý vững vàng.

Còn nếu bạn quyết định chọn cách mở lòng để cảm nhận, tôi vô cùng tự hào về bạn. Bạn đã lựa chọn thử thách bản thân theo một cách có thể xoay chuyển cả cuộc đời mình. Và bạn có thể an lòng khi biết một sự thật rằng: luôn có những câu trả lời thỏa đáng dành cho bạn.

Con đường của bạn đã được vạch ra rất rõ ràng, và bạn đang bước đi trong sự đồng cảm, sẻ chia của hàng vạn con người từng bị bỏ bê cảm xúc, những người đã kiên cường bước qua hành trình này trước bạn.

Từng chút một, bạn có thể dõi theo các bước để phục hồi. Bạn có thể hạ bớt bức tường từng bảo vệ bạn thuở nhỏ, nhưng giờ đây lại đang ngáng đường, kìm hãm, cô lập và khiến bạn bị tê liệt cảm xúc.

Từng viên gạch một, bạn có thể dỡ bỏ bức tường ấy để lấp đầy khoảng trống hoang hoải trong lòng. Từng bước một, bạn có thể học lại những kỹ năng cảm xúc mà mình đã vô tình bỏ lỡ năm xưa.

Từng tấc một, bạn có thể tiến về phía trước, gặt hái những phần thưởng ngọt ngào khi cuối cùng đã biết chấp nhận và học cách yêu thương bản ngã sâu kín nhất, chân thật nhất của chính mình.

Tác giả: Jonice Webb Ph.D.

Jonice Webb là tác giả cuốn sách Lấp Đầy Trống Rỗng - Chữa Lành Tổn Thương Cảm Xúc Thời Thơ Ấu 

https://s.shopee.vn/18RGDYDsu